ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः। उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः
तेव्हा दशरथपुत्र राम संतापाने भरून, रणभूमीत हसत रावणाला कठोर शब्दांत बोलला.
मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद् राक्षसाधम। हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान्
राक्षसांत नीच असलेल्या रावणा, तू माझ्या अज्ञानामुळे आणि विवशतेमुळे जनस्थानातून माझी पत्नी पळवलीस, म्हणून तुला खरे शौर्य नाही.
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने। वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरोऽहमिति मन्यसे
माझ्यापासून दूर, मोठ्या वनात एकटी, दुःखी असलेल्या वैदेहीला तू जबरदस्तीने पळवलेस आणि स्वतःला वीर समजतोस.
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शनम्। कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरोऽहमिति मन्यसे
स्त्रियांवर, विशेषतः असहाय्य आणि दुसऱ्याच्या पत्नीवर हात घालून, नीच कृत्य करूनही तू स्वतःला शूर समजतोस.
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित। दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरोऽहमिति मन्यसे
मर्यादा मोडणारा, लाज न बाळगणारा, वर्तनात स्थिर नसलेला आणि अहंकारातून मृत्यूला निमंत्रण देणारा तू, तरीही स्वतःला वीर समजतोस.
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च। श्लाघनीयं महत्कर्म यशस्यं च कृतं त्वया
तुझ्या धनदाच्या भावाच्या मदतीने आणि सैन्याच्या जोरावर तू मोठे, कौतुकास्पद आणि कीर्ती मिळवणारे कृत्य केलेस.
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च। कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम्
अहंकारातून केलेल्या, निंदनीय आणि हानिकारक त्या कृत्याचे मोठे फळ आता तुला मिळू दे.
शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते। नैव लज्जास्ति ते सीतां चौरवद् व्यपकर्षतः
दुष्ट बुद्धीच्या रावणा, तू स्वतःला शूर समजतोस, पण सीतेला चोरासारखे पळवताना तुला लाज वाटली नाही.
यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात्। भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः
जर तू माझ्या उपस्थितीत सीतेला जबरदस्तीने स्पर्श केला असतास, तर माझ्या बाणांनी मारलेला तुझा भाऊ खराचा मृत्यू तू पाहिला असतास.
दिष्ट्यासि मम मन्दात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः। अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम्
सुदैवाने, मंदबुद्धी रावण, आज तू माझ्या नजरेस पडला आहेस; आज मी तुला तीक्ष्ण बाणांनी यमाच्या घरात पाठवीन.
अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्। क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु
आज माझ्या बाणांनी छेदलेले, ज्वलंत कुंडले असलेले तुझे डोके रणभूमीच्या धुळीत पडले जाईल आणि मांसभक्षक प्राणी ते ओढून नेतील.
निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण। पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोत्थितम्
रावण, जेव्हा तू जमिनीवर कोसळशील, तेव्हा गिधाडे तुझ्या बाणांनी झालेल्या जखमांतून वाहणारे रक्त तहान लागल्यासारखे प्यावोत.
अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते। कर्षन् त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान्
आज माझ्या बाणांनी छिन्न होऊन, प्राण सोडून पडलेल्या तुझ्या शरीरातील अंतड्या पक्षी ओढून काढोत, जसे गरुड सापांना ओढतो.
इत्येवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः। राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत्
अशा प्रकारे बोलून, शत्रूंचा नाश करणारा वीर राम जवळ उभ्या असलेल्या राक्षसाधिपतीवर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे। रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकांक्षिणः
शत्रूच्या विनाशाची इच्छा बाळगणाऱ्या रामाचे बळ, शौर्य आणि आनंद युद्धात दुपटीने वाढले, तसेच त्याच्या अस्त्रांचे सामर्थ्यही वाढले.
प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः। प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरोऽभवत्
त्याला ज्ञात असलेली सर्व अस्त्रे प्रकट झाली आणि आनंदाने तेजस्वी रामाचा हात आणखी वेगवान झाला.
शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः। भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत्
स्वतःमध्ये ही शुभ लक्षणे ओळखून, राक्षसांचा संहार करणारा राम रावणावर अधिक जोराने तुटून पडला.
हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात्। हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयोऽभवत्
वानरांनी फेकलेल्या दगडांच्या आणि राघवाच्या बाणांच्या वर्षावाने, दहा डोके असलेला रावण मनाने हादरला.
यदा च शस्त्रं नारेभे न चकर्ष शरासनम्। नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना
जेव्हा तो शस्त्रे उचलू शकला नाही, धनुष्य ओढू शकला नाही, तेव्हा त्याची अंतर्गत ताकद संपली आणि तो प्रतिकार करू शकला नाही.
क्षिप्ताश्चाशु शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च। मरणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकालोऽभ्यवर्तत
त्याने सोडलेले बाण आणि विविध शस्त्रे आता केवळ मृत्यूसाठीच वापरली जात होती; मृत्यूचा क्षण जवळ आला होता.
सूतस्तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम्। शनैर्युद्धादसम्भ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत्
रथाचा सारथी, आपल्या स्वामीची ती अवस्था पाहून, घाई न करता शांतपणे त्याचा रथ युद्धातून मागे घेऊ लागला.
रथं च तस्याथ जवेन सारथि- र्निवार्य भीमं जलदस्वनं तदा। जगाम भीत्या समरान्महीपतिं निरस्तवीर्यं पतितं समीक्ष्य
मग सारथ्याने वेगाने भीषण गडगडाट करणारा रथ थांबवून, भीतीने, शक्तिहीन पडलेल्या राजाला पाहून रणभूमीतून निघून गेला.
thumb|चतुरधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुरधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता शंभर आणि चारावा सर्ग ऐका.
स तु मोहात् सुसंक्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः। क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत्
मात्र मोहाने ग्रस्त, प्रचंड रागावलेला आणि मृत्यूच्या प्रभावाने चालवला गेलेला, रागाने डोळे लाल झालेले रावण आपल्या सारथ्याला म्हणाला.
हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम्। भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा
तू मला अशक्त, निर्बल, पुरुषार्थहीन, भित्रा, हलक्या मनाचा आणि तेजहीन वाटतोस.
विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम्। मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे
मायेमुळे सोडून दिल्यासारखा, अस्त्रांनी दूर फेकल्यासारखा, दुर्बुद्धी, तू माझा अपमान करून स्वतःच्या बुध्दीने वागत आहेस.
किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च। त्वया शत्रुसमक्षं मे रथोऽयमपवाहितः
माझा विचार न करता, माझ्या इच्छेकडे दुर्लक्ष करून, शत्रू समोर असताना तू माझा रथ मागे का घेतलास?
त्वयाद्य हि ममानार्य चिरकालमुपार्जितम्। यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः
आज तुझ्यामुळे, हे नीच माणसा, मी खूप वर्षांनी मिळवलेली कीर्ती, शौर्य, तेज आणि विश्वास सगळं नष्ट झालं.
शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः। पश्यतो युद्धलुब्धोऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया
शत्रू, ज्याचं शौर्य प्रसिद्ध आहे आणि पराक्रमामुळे सर्वत्र नाव आहे, त्याच्या समोर, मी युद्धासाठी आतुर असताना, तू मला भित्रा केलंस.
यत् त्वं कथमिदं मोहान्न चेद् वहसि दुर्मते। सत्योऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः
हे वाईट बुद्धीच्या माणसा, जर तू हे अज्ञानामुळे केलं नसेल, तर माझा संशय खरा आहे—तुला दुसऱ्यांनी काहीतरी दिलं आहे.