thumb|त्र्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्र्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे तिसऱ्या सर्गाचे ऐकावे.
स तु तेन तदा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो भृशम्। रावणः समरश्लाघी महाक्रोधमुपागमत्
त्या वेळी काकुत्स्थाच्या रागाने फारच त्रस्त झालेला, युद्धात आपली शौर्याची मोठी मस्ती असलेला रावण प्रचंड संतापला.
स दीप्तनयनोऽमर्षाच्चापमुद्यम्य वीर्यवान्। अभ्यर्दयत् सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे
डोळे जणू ज्वाळांनी पेटलेले, मनात प्रचंड राग भरलेला तो बलवान रावण धनुष्य उचलून त्या मोठ्या युद्धात राघवावर जोरदार हल्ला करू लागला.
बाणधारासहस्रैस्तैः स तोयद इवाम्बरात्। राघवं रावणो बाणैस्तटाकमिव पूरयन्
रावणाने हजारो बाणांच्या धारांनी, जणू आकाशातून पाऊस पडतो तसा, राघवावर बाणांचा मारा केला आणि जणू एखादे तळे भरून टाकावे तसे त्याला बाणांनी वेढून टाकले.
पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे। महागिरिरिवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते
युद्धात धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांच्या जाळ्याने काकुत्स्थ पूर्णपणे वेढला गेला, पण तो एखाद्या मोठ्या पर्वतासारखा हलला सुद्धा नाही.
स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः। गभस्तीनिव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान्
तो रणभूमीत ठाम उभा राहून आपल्या बाणांनी समोरून येणारे बाणांचे जाळे थांबवत होता, जणू सूर्याच्या किरणांसारखे ते बाण अंगावर झेलत होता.
ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः। निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः
मग त्या रात्रभर हिंडणाऱ्या, चपळ हाताने बाण सोडणाऱ्या रावणाने संतापून, हजारो बाणांनी महात्मा राघवाच्या छातीवर घाव घातला.
स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः। दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः
समरभूमीत रक्ताने माखलेला लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, जणू जंगलात फुललेला मोठा किंशुक वृक्ष दिसत होता.
शराभिघातसंरब्धः सोऽभिजग्राह सायकान्। काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः
बाणांच्या घावांनी चिडलेला, प्रचंड तेजस्वी काकुत्स्थ, जणू युगाच्या शेवटी उगवणाऱ्या सूर्यासारखा तेजस्वी, आपल्या बाणांना हातात घेतो.
ततोऽन्योन्यं सुसंरब्धौ तावुभौ रामरावणौ। शरान्धकारे समरे नोपलक्षयतां तदा
मग दोघेही – राम आणि रावण – प्रचंड संतापलेले, युद्धात बाणांच्या अंधारात एकमेकांना दिसू शकत नव्हते.
ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः। उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः
तेव्हा दशरथपुत्र राम संतापाने भरून, रणभूमीत हसत रावणाला कठोर शब्दांत बोलला.
मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद् राक्षसाधम। हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान्
राक्षसांत नीच असलेल्या रावणा, तू माझ्या अज्ञानामुळे आणि विवशतेमुळे जनस्थानातून माझी पत्नी पळवलीस, म्हणून तुला खरे शौर्य नाही.
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने। वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरोऽहमिति मन्यसे
माझ्यापासून दूर, मोठ्या वनात एकटी, दुःखी असलेल्या वैदेहीला तू जबरदस्तीने पळवलेस आणि स्वतःला वीर समजतोस.
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शनम्। कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरोऽहमिति मन्यसे
स्त्रियांवर, विशेषतः असहाय्य आणि दुसऱ्याच्या पत्नीवर हात घालून, नीच कृत्य करूनही तू स्वतःला शूर समजतोस.
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित। दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरोऽहमिति मन्यसे
मर्यादा मोडणारा, लाज न बाळगणारा, वर्तनात स्थिर नसलेला आणि अहंकारातून मृत्यूला निमंत्रण देणारा तू, तरीही स्वतःला वीर समजतोस.
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च। श्लाघनीयं महत्कर्म यशस्यं च कृतं त्वया
तुझ्या धनदाच्या भावाच्या मदतीने आणि सैन्याच्या जोरावर तू मोठे, कौतुकास्पद आणि कीर्ती मिळवणारे कृत्य केलेस.
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च। कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम्
अहंकारातून केलेल्या, निंदनीय आणि हानिकारक त्या कृत्याचे मोठे फळ आता तुला मिळू दे.
शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते। नैव लज्जास्ति ते सीतां चौरवद् व्यपकर्षतः
दुष्ट बुद्धीच्या रावणा, तू स्वतःला शूर समजतोस, पण सीतेला चोरासारखे पळवताना तुला लाज वाटली नाही.
यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात्। भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः
जर तू माझ्या उपस्थितीत सीतेला जबरदस्तीने स्पर्श केला असतास, तर माझ्या बाणांनी मारलेला तुझा भाऊ खराचा मृत्यू तू पाहिला असतास.
दिष्ट्यासि मम मन्दात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः। अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम्
सुदैवाने, मंदबुद्धी रावण, आज तू माझ्या नजरेस पडला आहेस; आज मी तुला तीक्ष्ण बाणांनी यमाच्या घरात पाठवीन.
अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्। क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु
आज माझ्या बाणांनी छेदलेले, ज्वलंत कुंडले असलेले तुझे डोके रणभूमीच्या धुळीत पडले जाईल आणि मांसभक्षक प्राणी ते ओढून नेतील.
निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण। पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोत्थितम्
रावण, जेव्हा तू जमिनीवर कोसळशील, तेव्हा गिधाडे तुझ्या बाणांनी झालेल्या जखमांतून वाहणारे रक्त तहान लागल्यासारखे प्यावोत.
अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते। कर्षन् त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान्
आज माझ्या बाणांनी छिन्न होऊन, प्राण सोडून पडलेल्या तुझ्या शरीरातील अंतड्या पक्षी ओढून काढोत, जसे गरुड सापांना ओढतो.
इत्येवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः। राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत्
अशा प्रकारे बोलून, शत्रूंचा नाश करणारा वीर राम जवळ उभ्या असलेल्या राक्षसाधिपतीवर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे। रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकांक्षिणः
शत्रूच्या विनाशाची इच्छा बाळगणाऱ्या रामाचे बळ, शौर्य आणि आनंद युद्धात दुपटीने वाढले, तसेच त्याच्या अस्त्रांचे सामर्थ्यही वाढले.
प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः। प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरोऽभवत्
त्याला ज्ञात असलेली सर्व अस्त्रे प्रकट झाली आणि आनंदाने तेजस्वी रामाचा हात आणखी वेगवान झाला.
शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः। भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत्
स्वतःमध्ये ही शुभ लक्षणे ओळखून, राक्षसांचा संहार करणारा राम रावणावर अधिक जोराने तुटून पडला.
हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात्। हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयोऽभवत्
वानरांनी फेकलेल्या दगडांच्या आणि राघवाच्या बाणांच्या वर्षावाने, दहा डोके असलेला रावण मनाने हादरला.
यदा च शस्त्रं नारेभे न चकर्ष शरासनम्। नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना
जेव्हा तो शस्त्रे उचलू शकला नाही, धनुष्य ओढू शकला नाही, तेव्हा त्याची अंतर्गत ताकद संपली आणि तो प्रतिकार करू शकला नाही.
क्षिप्ताश्चाशु शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च। मरणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकालोऽभ्यवर्तत
त्याने सोडलेले बाण आणि विविध शस्त्रे आता केवळ मृत्यूसाठीच वापरली जात होती; मृत्यूचा क्षण जवळ आला होता.