हरिभिः सूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः। रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः
सूर्यासारख्या तेजस्वी, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेल्या हिरव्या घोड्यांनी ओढलेला, सोन्याच्या पताकांनी आणि वंशीने चिन्हांकित, तेजस्वी देवराजाचा तो उत्तम रथ होता.
देवराजेन संदिष्टो रथमारुह्य मातलिः। अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात्
देवराजाच्या आज्ञेने मातली रथावर चढला आणि स्वर्गातून खाली उतरून काकुत्स्थ रामाजवळ गेला.
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः। प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः
मग रथावर उभा राहून, हातात अंकुश घेऊन, हजार डोळ्यांच्या देवाचा सारथी मातली हात जोडून रामाला म्हणाला—
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथोऽयं विजयाय ते। दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमन् शत्रुनिबर्हण
काकुत्स्था, हे महाबली, शत्रूंचा नाश करणारा, हा रथ विजयासाठी हजार डोळ्यांच्या इंद्राने तुला दिला आहे.
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्। शराश्चादित्यसंकाशाः शक्तिश्च विमला शिवा
हे इंद्राचं मोठं धनुष्य, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी कवच, सूर्यासारखे चमकणारे बाण आणि शुद्ध, मंगल अशी शक्ती इथे आहे.
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्। मया सारथिना देव महेन्द्र इव दानवान्
वीरा, या रथावर चढ आणि माझ्या सारथ्याने राक्षस रावणाचा वध कर; जसा महेंद्राने दानवांचा नाश केला तसंच कर.
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं तमभिवाद्य च। आरुरोह तदा रामो लोकाँल्लक्ष्म्या विराजयन्
रामाला असे सांगितल्यावर, त्याने त्या रथाभोवती प्रदक्षिणा घातली आणि नमस्कार केला. मग राम रथावर चढला आणि आपल्या तेजाने साऱ्या लोकांमध्ये उजळून निघाला.
तद् बभौ चाद्भुतं युद्धं द्वैरथं रोमहर्षणम्। रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः
राम आणि रावण यांच्यातील ते द्वंद्वयुद्ध अतिशय अद्भुत आणि अंगावर काटा आणणारे होते. महाबली राम आणि राक्षसाधिपती रावण यांचा तो रथयुद्ध विलक्षण भासला.
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः। अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित्
राघवाने गंधर्वास्त्राला गंधर्वास्त्राने, दैवी अस्त्राला दैवी अस्त्राने प्रत्युत्तर दिले आणि राक्षसराजाच्या अस्त्रांना सहज पराभूत केले.
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः। ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः
मग राक्षसांचा राजा रावण अत्यंत संतापून पुन्हा एकदा भीषण आणि प्रचंड राक्षसी अस्त्र सोडले.
ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः। अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः
रावणाच्या धनुष्यातून सुटलेले, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले ते बाण मोठ्या वेगाने काकुत्स्थ रामाकडे धावले आणि ते सर्व प्रचंड विषारी सर्प झाले.
ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः। राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः
ते भयंकर सर्प जळजळीत तोंडांनी, तोंडातून ज्वाला उडवत, मोठ्या भीतीदायक आणि फडफडणाऱ्या मुखांनी रामाकडे झेपावले.
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः। दिशश्च संतताः सर्वा विदिशश्च समावृताः
त्यांच्या जळत्या फण्यांनी आणि घातक विषाने, वासुकीसारख्या त्या सर्पांनी सर्व दिशांना आणि उपदिशांना व्यापून टाकले.
तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे। अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चक्रे भयावहम्
त्या सर्पांना युद्धात आपल्या दिशेने येताना पाहून रामाने भीषण आणि भयावह गरुडास्त्र सोडले.
ते राघवधनुर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः। सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः
राघवाच्या धनुष्यातून सुटलेले, सोन्याच्या पिसांनी आणि मोरासारख्या तेजाने झळकणारे ते बाण, सोन्याचे सुपर्ण होऊन, सर्पांचे शत्रू म्हणून उडाले.
ते तान् सर्वान् शराञ्जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान्। सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः
रामाचे ते इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे सुपर्णरूप बाण, सर्व वेगवान सर्परूप बाणांना मारून टाकू लागले.
अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः। अभ्यवर्षत् तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः
रामाने अस्त्राचा प्रतिकार केल्यावर, संतप्त रावण राक्षसांचा राजा, रामावर भीषण बाणांचा मारा करू लागला.
ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम्। अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत
मग रावणाने हजारो बाणांनी निष्कलंक कर्तृत्व असलेल्या रामावर हल्ला केला आणि बाणांच्या वर्षावाने मातलीलाही जखमी केले.
चिच्छेद केतुमुद्दिश्य शरेणैकेन रावणः। पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम्
रावणाने एकच बाण सोडून रामाच्या रथावरील सोन्याचा ध्वज लक्ष्य करून तो कापला आणि तो ध्वज रथाच्या तळाशी पडला.
ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः। विषेदुर्देवगन्धर्वचारणा दानवैः सह
रावणाने इंद्राचे घोडेही बाणांच्या माऱ्याने ठार केले; त्यामुळे देव, गंधर्व, चारण आणि दानव सगळेच घाबरून गेले.
राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः। व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः
राम संकटात सापडलेला पाहून सिद्ध, श्रेष्ठ ऋषी, तसेच वानरांचे सर्व प्रमुख आणि विभीषण हे सगळेच व्याकुळ झाले.
रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा। प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम्
रावण रूपी राहूने रामचंद्रम्यासारख्या चंद्राला गिळल्याचे, आणि रोहिणी या चंद्राच्या प्रिय नक्षत्रालाही ग्रासल्याचे सर्वांनी पाहिले.
समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामहितावहः। सधूमपरिवृर्त्तोमिः प्रज्वलन्निव सागरः
बुध ग्रह प्रजापती नक्षत्रावर जाऊन उभा राहिला, धुरकट तेजाने वेढलेला, सागरासारखा प्रज्वलित होत, सृष्टीसाठी संकट निर्माण करणारा ठरला.
उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम्। शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः
मंगळ ग्रह त्या वेळी संतापून जणू सूर्यालाच स्पर्श करतो आहे असे भासले; त्याचे तेज शस्त्रासारखे कठीण, किरण मंद झाले आणि सूर्यही दबून गेला.
अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना। कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम्
कबंध नावाच्या नक्षत्राचा योग धूमकेतूशी झाला आणि कोसल देशाचं, इंद्र आणि अग्नी यांच्या अधिपत्याखालील नक्षत्र स्पष्टपणे दिसू लागलं.
आहत्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखमपि चाम्बरे। दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः
आंगारक म्हणजे मंगळ ग्रह आकाशात विशाखा नक्षत्राजवळ जाऊन थांबला; दहा तोंडांचा, वीस हातांचा रावण धनुष्य हातात घेऊन उभा राहिला.
अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः। निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा
दशग्रीव रावण मेनाका पर्वतासारखा भासू लागला आणि राम राक्षस रावणाकडून मागे ढकलला जात होता.
नाशक्नोदभिसंधातुं सायकान् रणमूर्धनि। स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किंचित् संरक्तलोचनः
युद्धाच्या मध्यभागी राम बाण लावू शकत नव्हता; तो रागाने कपाळावर आठ्या घालून, डोळे किंचित लाल करून उभा राहिला.
जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव राक्षसान्। तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः। सर्वभूतानि वित्रेसुः प्राकम्पत च मेदिनी
तो प्रचंड संतापात जाऊन जणू काही राक्षसांना जाळून टाकतोय असं वाटू लागलं; बुद्धिमान, संतप्त रामाचं चेहरा पाहून सर्व जीव घाबरले आणि पृथ्वी थरथरली.
सिंहशार्दूलवाञ्छैलः संचचाल चलद् द्रुमः। बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः
सिंह आणि वाघ राहणारे पर्वत, त्यांच्या झाडांसह हलू लागले; नद्यांचा स्वामी समुद्रही अस्वस्थ झाला.