अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा। दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात् पुनरागतम्
मग राघवाने सौमित्राला मिठी मारून सांगितले, 'वीरा, सुदैवाने मी तुला मृत्यूच्या दारातून परत पाहतो आहे.'
नहि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा। को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते
माझ्यासाठी ना जीवनाला, ना सीतेला, ना विजयाला काही अर्थ आहे; तू नसताना माझ्या जीवनाचा काय उपयोग?
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य राघवस्य महात्मनः। खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्
महात्मा राघव असे बोलत असताना, त्याच्या दुःखी आणि थरथरत्या आवाजात लक्ष्मणाने त्याला उत्तर दिले.
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम। लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि
तू पूर्वी जी प्रतिज्ञा केलीस, आणि तू नेहमी सत्यप्रतापी आहेस, मग अशा रीतीने दुर्बल माणसासारखे बोलणे तुला शोभत नाही.
नहि प्रतिज्ञां कुर्वन्ति वितथां सत्यवादिनः। लक्षणं हि महत्त्वस्य प्रतिज्ञापरिपालनम्
सत्य बोलणारे कधीही खोटी प्रतिज्ञा करत नाहीत; कारण मोठेपणाचे खरे लक्षण म्हणजे आपली प्रतिज्ञा पाळणे.
नैराश्यमुपगन्तुं च नालं ते मत्कृतेऽनघ। वधेन रावणस्याद्य प्रतिज्ञामनुपालय
हे निर्दोषा, माझ्या कारणास्तव तू निराश होणे योग्य नाही; आजच रावणाचा वध करून आपली प्रतिज्ञा पूर्ण कर.
न जीवन् यास्यते शत्रुस्तव बाणपथं गतः। नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य सिंहस्येव महागजः
जो शत्रू तुझ्या बाणांच्या टप्प्यात आला आहे, तो जिवंत सुटणार नाही; जसा गरजणाऱ्या, तीक्ष्ण दात असलेल्या सिंहापासून मोठा हत्ती सुटत नाही.
अहं तु वधमच्छामि शीघ्रमस्य दुरात्मनः। यावदस्तं न यात्येष कृतकर्मा दिवाकरः
पण मला या दुष्टाचा लवकर वध व्हावा असे वाटते, जेव्हा सूर्य आपले काम संपवून मावळण्याआधी.
यदि वधमिच्छसि रावणस्य संख्ये यदि च कृतां हि तवेच्छसि प्रतिज्ञाम्। यदि तव राजसुताभिलाष आर्य कुरु च वचो मम शीघ्रमद्य वीर
अरे वीर, जर तुला रणांगणात रावणाचा वध करायचा असेल, आपली दिलेली प्रतिज्ञा पूर्ण करायची असेल, आणि राजकन्येची इच्छा असेल, तर आजच माझं सांगणं लवकर ऐक आणि तसं कर.
thumb|द्व्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्व्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे दुसरा सर्ग ऐका.
लक्ष्मणेन तु तद् वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः। संदधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान्
लक्ष्मणाने सांगितलेले ते शब्द ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा, बलवान राघव धनुष्य उचलून उभा राहिला.
रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे। अथान्यं रथमास्थाय रावणो राक्षसाधिपः
त्याने रणभूमीत रावणावर भयंकर बाणांचा वर्षाव केला; मग राक्षसांचा राजा रावण दुसऱ्या रथावर चढला.
अभ्यधावत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम्। दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः। आजघान महाशैलं धाराभिरिव तोयदः
दशमुख रावण रथावरून काकुत्स्थ रामाकडे जसा राहू सूर्याकडे धाव घेतो तसा झेपावला; आणि वज्रासारख्या बाणांनी रामावर हल्ला केला, जसा काळा मेघ मोठ्या डोंगरावर पावसाच्या धारांनी प्रहार करतो.
दीप्तपावकसंकाशैः शरैः काञ्चनभूषणैः। अभ्यवर्षद् रणे रामो दशग्रीवं समाहितः
रामाने एकाग्रतेने, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेले, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी बाणांनी, युद्धात दशमुखावर वर्षाव केला.
भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य स रक्षसः। न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिंनराः
राम जमिनीवर उभा आणि राक्षस रथावर असल्यामुळे, हे युद्ध समसमान नाही असं देव, गंधर्व आणि किन्नर म्हणाले.
ततो देववरः श्रीमान् श्रुत्वा तेषां वचोऽमृतम्। आहूय मातलिं शक्रो वचनं चेदमब्रवीत्
त्यांच्या अमृतासारख्या शब्दांनी ऐकून, तेजस्वी देवेंद्राने मातलीला बोलावून असे सांगितले.
रथेन मम भूमिष्ठं शीघ्रं याहि रघूत्तमम्। आहूय भूतलं यात कुरु देवहितं महत्
माझ्या रथावरून जमिनीवर उभ्या असलेल्या रघुकुलश्रेष्ठ रामाकडे पटकन जा; पृथ्वीवर उतर आणि देवांचं हे मोठं कार्य पूर्ण कर.
इत्युक्तो देवराजेन मातलिर्देवसारथिः। प्रणम्य शिरसा देवं ततो वचनमब्रवीत्
देवराजाने असं सांगितल्यावर, देवांचा सारथी मातली डोकं झुकवून देवाला वंदन करून म्हणाला—
शीघ्रं यास्यामि देवेन्द्र सारथ्यं च करोम्यहम्। ततो हयैश्च संयोज्य हरितैः स्यन्दनोत्तमम्
देवेंद्रा, मी लगेच जातो आणि सारथ्यही करतो; मग हिरव्या घोड्यांना उत्तम रथाला जोडतो.
ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः। तरुणादित्यसंकाशो वैदूर्यमयकूबरः। सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः
मग सोन्याच्या सुंदर नक्षीने सजलेला, शेकडो घंटांनी मढवलेला, ताज्या सूर्याप्रमाणे चमकणारा, वैडूर्याच्या मणक्याचा दांडा असलेला, उत्तम घोड्यांनी, सोन्याच्या मुकुटांनी आणि पांढऱ्या अयाळांनी सजलेला रथ तेथे आला.
हरिभिः सूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः। रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः
सूर्यासारख्या तेजस्वी, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेल्या हिरव्या घोड्यांनी ओढलेला, सोन्याच्या पताकांनी आणि वंशीने चिन्हांकित, तेजस्वी देवराजाचा तो उत्तम रथ होता.
देवराजेन संदिष्टो रथमारुह्य मातलिः। अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात्
देवराजाच्या आज्ञेने मातली रथावर चढला आणि स्वर्गातून खाली उतरून काकुत्स्थ रामाजवळ गेला.
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः। प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः
मग रथावर उभा राहून, हातात अंकुश घेऊन, हजार डोळ्यांच्या देवाचा सारथी मातली हात जोडून रामाला म्हणाला—
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथोऽयं विजयाय ते। दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमन् शत्रुनिबर्हण
काकुत्स्था, हे महाबली, शत्रूंचा नाश करणारा, हा रथ विजयासाठी हजार डोळ्यांच्या इंद्राने तुला दिला आहे.
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्। शराश्चादित्यसंकाशाः शक्तिश्च विमला शिवा
हे इंद्राचं मोठं धनुष्य, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी कवच, सूर्यासारखे चमकणारे बाण आणि शुद्ध, मंगल अशी शक्ती इथे आहे.
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्। मया सारथिना देव महेन्द्र इव दानवान्
वीरा, या रथावर चढ आणि माझ्या सारथ्याने राक्षस रावणाचा वध कर; जसा महेंद्राने दानवांचा नाश केला तसंच कर.
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं तमभिवाद्य च। आरुरोह तदा रामो लोकाँल्लक्ष्म्या विराजयन्
रामाला असे सांगितल्यावर, त्याने त्या रथाभोवती प्रदक्षिणा घातली आणि नमस्कार केला. मग राम रथावर चढला आणि आपल्या तेजाने साऱ्या लोकांमध्ये उजळून निघाला.
तद् बभौ चाद्भुतं युद्धं द्वैरथं रोमहर्षणम्। रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः
राम आणि रावण यांच्यातील ते द्वंद्वयुद्ध अतिशय अद्भुत आणि अंगावर काटा आणणारे होते. महाबली राम आणि राक्षसाधिपती रावण यांचा तो रथयुद्ध विलक्षण भासला.
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः। अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित्
राघवाने गंधर्वास्त्राला गंधर्वास्त्राने, दैवी अस्त्राला दैवी अस्त्राने प्रत्युत्तर दिले आणि राक्षसराजाच्या अस्त्रांना सहज पराभूत केले.
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः। ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः
मग राक्षसांचा राजा रावण अत्यंत संतापून पुन्हा एकदा भीषण आणि प्रचंड राक्षसी अस्त्र सोडले.