भरतं किं नु वक्ष्यामि शत्रुघ्नं च महाबलम्। सह तेन वनं यातो विना तेनागतः कथम्
भरताला किंवा बलवान शत्रुघ्नाला मी काय सांगू? ज्या भावासोबत मी वनात गेलो, त्याच्याशिवाय परत येणं मला कसं शक्य आहे?
इहैव मरणं श्रेयो न तु बन्धुविगर्हणम्। किं मया दुष्कृतं कर्म कृतमन्यत्र जन्मनि
आप्तजनांचा तिरस्कार सहन करण्यापेक्षा इथेच मरावं हेच मला बरं वाटतं; मी कोणतं पाप केलं होतं मागच्या जन्मी,
येन मे धार्मिको भ्राता निहतश्चाग्रतः स्थितः। हा भ्रातर्मनुजश्रेष्ठ शूराणां प्रवर प्रभो
ज्याच्या हातून माझा धर्मशील भाऊ, माझ्यासमोर उभा असताना मारला गेला, त्या शस्त्राचा शोक वाटतोय. अरे भाऊ, लहान भावांमध्ये श्रेष्ठ, वीरांमध्ये सर्वोच्च, प्रभू!
एकाकी किं नु मां त्यक्त्वा परलोकाय गच्छसि। विलपन्तं च मां भ्रातः किमर्थं नावभाषसे
तू मला सोडून एकटाच पलीकडच्या जगात का चाललास? अरे भाऊ, मी अश्रू ढाळत असताना, तू मला का काहीच बोलत नाहीस?
उत्तिष्ठ पश्य किं शेषे दीनं मां पश्य चक्षुषा। शोकार्तस्य प्रमत्तस्य पर्वतेषु वनेषु च
उठ, बघ, असं का पडून राहिलास? माझ्याकडे डोळ्यांनी बघ, मी दुःखाने व्याकुळ झालोय, डोंगरावर आणि जंगलात भटकतोय.
विषण्णस्य महाबाहो समाश्वासयिता मम। राममेवं ब्रुवाणं तु शोकव्याकुलितेन्द्रियम्
महाबाहू, मी इतका खचलेला असताना मला कोण धीर देणार? राम अशा प्रकारे बोलत होता, त्याचे सर्व इंद्रिय शोकाने भरून गेले होते.
आश्वासयन्नुवाचेदं सुषेणः परमं वचः। त्यजेमां नरशार्दूल बुद्धिं वैक्लव्यकारिणीम्
सुषेण धीर देत म्हणाला, 'माणसांमध्ये वाघासारखा, ही खचवणारी भावना सोडून दे.'
शोकसंजननीं चिन्तां तुल्यां बाणैश्चमूमुखे। नैव पञ्चत्वमापन्नो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः
ही चिंता, जी दुःख वाढवते, जणू रणांगणातील बाणांसारखी आहे. लक्ष्मण, श्रीमंती वाढवणारा, अजून मरण पावलेला नाही.
नह्यस्य विकृतं वक्त्रं न च श्यामत्वमागतम्। सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्य निरीक्ष्यताम्
त्याचा चेहरा बदललेला नाही, काळसरही झालेला नाही; त्याचं तोंड उजळ आणि शांत आहे, ते पाहा.
पद्मपत्रतलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने। नेदृशं दृश्यते रूपं गतासूनां विशां पते
त्याचे हात कमळाच्या पाकळीसारखे आहेत, डोळेही स्वच्छ आहेत; ज्यांचा प्राण गेलेला असतो, त्यांच्यात असं रूप दिसत नाही, राजाधिराज.
विषादं मा कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम। आख्याति तु प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले
वीरा, तू निराश होऊ नकोस; हा शत्रूंचा संहार करणारा अजून जिवंत आहे. झोपलेल्या माणसाचे, जमिनीवर अंग सैलावलेले, हेच लक्षण दिसते.
सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः। एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः सुषेणो राघवं वचः
वीरा, त्याचं हृदय अजूनही श्वास घेतंय, पुन्हा पुन्हा हलतंय. असं सांगून, बुद्धिमान सुषेणाने राघवाला हे शब्द सांगितले.
समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तं महाकपिम्। सौम्य शीघ्रमितो गत्वा पर्वतं हि महोदयम्
तो जवळ उभ्या असलेल्या हनुमंत या महाकपिला म्हणाला, 'मृदू स्वभावाच्या, लवकर इथून महोदय पर्वतावर जा.'
पूर्वं तु कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता तव। दक्षिणे शिखरे जातां महौषधिमिहानय
वीरा, जांबवानने पूर्वी तुला सांगितल्याप्रमाणे, दक्षिण टोकावर उगवणारी ती मोठी औषधी इथे घेऊन ये.
विशल्यकरणीं नाम्ना सावर्ण्यकरणीं तथा। संजीवकरणीं वीर संधानीं च महौषधीम्
वीरा, विशल्यकरणी, सावर्ण्यकरणी, संजीवकरणी आणि संधान अशी मोठी औषधी इथे घेऊन ये.
संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य त्वमानय। इत्येवमुक्तो हनुमान् गत्वा चौषधिपर्वतम्। चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः
वीर लक्ष्मणाला पुन्हा जिवंत करण्यासाठी त्या औषधी घेऊन ये. असं सांगितल्यावर, हनुमंत औषधी पर्वतावर गेला, पण तो मोठ्या औषधी ओळखू शकला नाही.
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः। इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः
मग वायुपुत्र हनुमंताच्या मनात विचार आला, 'मी हा पर्वताचं शिखरच उचलून घेऊन जाईन.'
अस्मिंस्तु शिखरे जातामोषधीं तां सुखावहाम्। प्रतर्केणावगच्छामि सुषेणो ह्येवमब्रवीत्
'या शिखरावर ती गुणकारी औषधी उगवते, असं मी अंदाजानं समजतो, कारण सुषेणाने तसंच सांगितलं.'
अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्। कालात्ययेन दोषः स्याद् वैक्लव्यं च महद्भवेत्
'मी विशल्यकरणी न घेता गेलो, तर उशीरामुळे नुकसान होईल आणि मोठं दुःख होईल.'
इति संचिन्त्य हनुमान् गत्वा क्षिप्रं महाबलः। आसाद्य पर्वतश्रेष्ठं त्रिः प्रकम्प्य गिरेः शिरः
असा विचार करून, महाबली हनुमंत पटकन गेला, पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या डोंगरावर पोहोचला आणि त्याचं शिखर तीनदा हलवलं.
फुल्लनानातरुगणं समुत्पाट्य महाबलः। गृहीत्वा हरिशार्दूलो हस्ताभ्यां समतोलयत्
महाबली हनुमानाने फुलांनी बहरलेल्या वेगवेगळ्या झाडांचे गट उपटून, त्या डोंगराच्या शिखराला दोन्ही हातांनी धरून तोलून पाहिले.
स नीलमिव जीमूतं तोयपूर्णं नभस्तलात्। उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमान् शिखरं गिरेः
हनुमानाने ते डोंगरशिखर उचलून, पाण्याने भरलेल्या गडद निळ्या मेघासारखा आकाशातून झेप घेतली.
समागम्य महावेगः संन्यस्य शिखरं गिरेः। विश्रम्य किंचिद्धनुमान् सुषेणमिदमब्रवीत्
महावेगाने येऊन हनुमानाने ते डोंगरशिखर खाली ठेवले, थोडा वेळ विश्रांती घेतली आणि मग सुशेणाला म्हणाला.
औषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुङ्गव। तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुशेणा, मला त्या औषधी ओळखता येत नाहीत म्हणून मी हा संपूर्ण डोंगरशिखरच घेऊन आलो आहे.
एवं कथयमानं तु प्रशस्य पवनात्मजम्। सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः
हनुमान असे बोलत असताना, वानरश्रेष्ठ सुशेणाने त्याचे कौतुक केले आणि त्या औषधी उपटून घेतल्या.
विस्मितास्तु बभूवुस्ते सर्वे वानरपुङ्गवाः। दृष्ट्वा तु हनुमत्कर्म सुरैरपि सुदुष्करम्
हनुमानाने केलेले ते कार्य पाहून, जे देवांनाही कठीण वाटले असते, सर्व वानरश्रेष्ठ आश्चर्यचकित झाले.
ततः संक्षोदयित्वा तामोषधीं वानरोत्तमः। लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः
मग वानरांमध्ये तेजस्वी असलेल्या सुशेणाने ती औषधी चोळून, लक्ष्मणाजवळ ठेवली.
सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा। विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात्
लक्ष्मणाने, अजूनही बाणांनी जखमी असतानाही, ती औषधी वास घेतली आणि लगेचच जखमा व वेदना नाहीश्या होऊन तो जमिनीवरून उठून बसला.
तमुत्थितं तु हरयो भूतलात् प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्। साधुसाध्विति सुप्रीता लक्ष्मणं प्रत्यपूजयन्
लक्ष्मणाला जमिनीवरून उठताना पाहून सर्व वानर आनंदित झाले आणि 'शाबास! शाबास!' असे म्हणत त्याचे कौतुक केले.
एह्येहीत्यब्रवीद् रामो लक्ष्मणं परवीरहा। सस्वजे गाढमालिङ्गय बाष्पपर्याकुलेक्षणः
शत्रूंचा संहार करणारा राम लक्ष्मणाला 'ये, ये' असे म्हणत जवळ बोलावले, घट्ट मिठी मारली आणि डोळ्यांत आनंदाश्रू आले.