शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः। दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ्जग्राह सत्वरम्
रावणाच्या धनुष्यातून सुटलेले बाणांचे प्रवाह झपाट्याने खाली पडताना पाहून, रामाने तत्काळ धारदार भल्ल उचलले.
ताञ्छरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः। दीप्यमानान् महाघोराञ्छरानाशीविषोपमान्
मग राघवाने आपल्या तीक्ष्ण भल्लांनी, जणू महाभयंकर आणि जळणाऱ्या सर्पांसारखे असलेले ते बाणांचे प्रवाह छाटून टाकले.
राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा। अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरवर्षैर्ववर्षतुः
राघवाने पटकन रावणावर हल्ला केला, आणि रावणानेही त्याचप्रमाणे राघवावर, दोघांनीही एकमेकांवर विविध तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्। बाणवेगात् समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ
ते दोघेही एकमेकांना हरवू शकले नाहीत, आणि बाणांच्या वेगाने वर उचलले जाऊन, डावीकडे-उजवीकडे सुंदर वर्तुळात बराच वेळ फिरत राहिले.
तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत् सम्प्रयुध्यतोः। रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः
त्या दोघांनी एकाच वेळी भीषण युद्ध करताच, यम आणि अंतकासारखे भासणारे ते दोन्ही धनुर्धारी, सर्व जीव भयाने थरथर कापू लागले.
सततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा। घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः
त्या वेळी आकाशात वेगवेगळ्या बाणांनी सतत गर्दी झाली होती, जणू काही विजांच्या माळांनी भरलेल्या ढगांनी सूर्याचा ताप लपवला होता.
गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः। महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः
तीव्र आणि धारदार, गिधाडाच्या पिसांनी सजवलेले आणि उत्तम बसवलेले असे बाणांच्या पावसाने आकाश जणू गवाक्षांनी भरल्यासारखे दिसू लागले.
शरान्धकारमाकाशं चक्रतुः परमं तदा। गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ
त्या बाणांनी तेव्हा आकाश पूर्णपणे काळोख केले, जणू सूर्य मावळल्यावर मोठाले ढग एकदम जमले आहेत.
तयोरभून्महायुद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः। अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव
त्यांच्यात एक मोठे युद्ध पेटले, दोघेही एकमेकाचा नाश करण्यासाठी आसुसलेले, आणि ते युद्ध कोणालाही समजण्यास किंवा जवळ जाण्यास कठीण होते, जसे वृत आणि इंद्र यांचे युद्ध.
उभौ हि परमेष्वासावुभौ युद्धविशारदौ। उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः
दोघेही श्रेष्ठ धनुर्धारी, दोघेही युद्धात कुशल, दोघेही अस्त्रविद्येत प्रावीण, आणि दोघेही रणभूमीत फिरत होते.
उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः। ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव
दोघांपैकी जो ज्या दिशेने जाई, तिथे वाऱ्याने हलवलेल्या बाणांच्या लाटा समुद्रातील लाटांसारख्या उसळू लागल्या.
ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः। नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत
मग सर्व लोकांना भयभीत करणारा रावण, हातात शस्त्रे घेऊन, रामाच्या कपाळावर लोखंडी बाणांची माळ सोडली.
रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्। शिरसाधारयद् रामो न व्यथामभ्यपद्यत
त्या भयंकर धनुष्याने सोडलेली, निळ्या कमळाच्या पाकळीसारखी चमकणारी ती अस्त्र रामाने डोक्यावर झेलली आणि तो किंचितही हलला नाही.
अथ मन्त्रानपि जपन् रौद्रमस्त्रमुदीरयन्। शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः
मग रामाने मंत्र म्हणत, भयंकर अस्त्र उगारले आणि रागाने भरून पुन्हा बाण उचलले.
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान्। तान् शरान् राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः
महाशक्तिशाली आणि पराक्रमी रामाने धनुष्य ताणून, अखंडित बाण राक्षसांच्या राजावर सोडले.
ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः। अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा
ते बाण, मोठ्या ढगासारख्या दिसणाऱ्या रावणाच्या कवचावर पडले, पण त्या अमर राक्षसराजाला तेव्हा काहीही वेदना झाली नाही.
पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्। ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलोऽभिनत्
मग पुन्हा राम, सर्व अस्त्रांमध्ये पारंगत, रथावर उभ्या असलेल्या राक्षसराजाच्या कपाळावर श्रेष्ठ अस्त्राने प्रहार केला.
ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः। श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः
ते बाण, पाच तोंडांच्या सर्पांसारखे, छेदून, फुसफुसत पृथ्वीमध्ये शिरले, कारण रावणाने त्यांना परतवले होते.
निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्च्छितः। आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार सः
राघवाचे अस्त्र निष्प्रभ करून, रावण रागाने भरून, अती भयंकर असुरी अस्त्र सोडले.
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापि कङ्ककोकमुखानपि। गृध्रश्येनमुखांश्चापि शृगालवदनांस्तथा
त्याने सिंह, वाघ, बगळा, घार, गिधाड, गरुड आणि कोल्हा यांच्या तोंडांसारखे धारदार बाण सोडले.
ईहामृगमुखांश्चापि व्यादितास्यान् भयावहान्। पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान्
त्याने हरिणाच्या तोंडांसारखे, मोठ्या तोंडाने भीतीदायक आणि पाच तोंडे असलेले, ओठ चाटणारे असे तीक्ष्ण बाणही सोडले.
शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंश्रितान्। श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान्
त्याने गाढव, रानडुक्कर, कुत्रा, कोंबडा, मगरी आणि विषारी सर्प यांच्या तोंडांसारखे इतर बाणही सोडले.
एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ्छरान्। रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्
रावणाने आपल्या मायांनी आणखी अनेक तीक्ष्ण बाण सोडले, ते रागाने फणा काढणाऱ्या सर्पासारखे फुसफुसत रामावर झेपावले.
आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुपुङ्गवः। ससर्जास्त्रं महोत्साहं पावकं पावकोपमः
राघव त्या असुरी अस्त्राने वेढला गेला, पण त्याने मोठ्या उत्साहाने अग्नीसारखे तेजस्वी अस्त्र सोडले.
अग्निदीप्तमुखान् बाणांस्तत्र सूर्यमुखानपि। चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि। ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान्
त्याने अग्निसारख्या तोंडाचे, सूर्याच्या, चंद्राच्या, अर्ध्या चंद्राच्या, धूमकेतूसारख्या, तसेच ग्रह-नक्षत्रांच्या रंगाचे आणि मोठ्या उल्केसारखे बाण सोडले.
विद्युज्जिह्वोपमांश्चापि ससर्ज विविधाञ्छरान्। ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः
त्याने वीजेच्या जिभेसारखे विविध बाणही सोडले; पण राघवाच्या अस्त्रांनी ते रावणाचे भयंकर बाण सहज नष्ट झाले.
विलयं जग्मुराकाशे जघ्नुश्चैव सहस्रशः। तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
ते बाण आकाशातच नाहीसे झाले आणि हजारोंनी नष्ट झाले; रामाने ते अस्त्र सहजपणे हरवलेले पाहून
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः। सुग्रीवाभिमुखा वीराः सम्परिक्षिप्य राघवम्
सर्व कामरूपी वानर आनंदाने ओरडू लागले, वीर सुग्रीवाच्या दिशेने पाहत रामाभोवती जमले.
ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः प्रसह्य तद् रावणबाहुनिःसृतम्। मुदान्वितो दाशरथिर्महात्मा विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः
मग ते अस्त्र नष्ट करून, दशरथपुत्र राघवाने रावणाच्या हातून आलेला हल्ला रोखला; वानरांचे प्रमुख आनंदाने मोठ्याने गर्जना करू लागले.
thumb|शततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे शततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील शंभरावा सर्ग ऐका.