thumb|अष्टनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टनवतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकि रामायणाच्या युद्धकांडातील अठ्याण्णवावा सर्ग ऐका.
महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः। सुग्रीवेण समीक्ष्याथ क्रोधात् संरक्तलोचनः
महोदर मारला गेल्यावर, महापार्श्व हा बलाढ्य राक्षस क्रोधाने डोळे लाल करून सुग्रीवाकडे पाहू लागला.
अङ्गदस्य चमूं भीमां क्षोभयामास मार्गणैः। स वानराणां मुख्यानामुत्तमाङ्गानि राक्षसः
त्याने अंगदाच्या भयंकर सैन्यावर बाणांचा वर्षाव करून गोंधळ घातला आणि वानरांच्या पुढाऱ्यांची शिरं उडवली.
पातयामास कायेभ्यः फलं वृन्तादिवानिलः। केषांचिदिषुभिर्बाहूंश्चिच्छेदाथ स राक्षसः
तो वाऱ्यासारखा वानरांच्या शरीरावरून फळं खाली पडावी तशी फेकून देत होता आणि काहींच्या हातांना बाणांनी छेदून टाकले.
वानराणां सुसंरब्धः पार्श्वं केषांचिदाक्षिपत्। तेऽर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः
महापार्श्वाने प्रचंड संतापाने काही वानरांच्या बाजूंवर हल्ला केला; त्याच्या बाणांच्या पावसाने वानर त्रस्त झाले.
विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर्गतचेतसः। निशम्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम्
सगळे वानर निराश झाले, मनाने खचले आणि मागे हटले; अंगदाने आपले सैन्य व्याकुळ व जखमी झालेले ऐकून तोही अस्वस्थ झाला.
वेगं चक्रे महावेगः समुद्र इव पर्वसु। आयसं परिघं गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम्
तो समुद्र भरतीला जसा जोर धरतो तसा प्रचंड वेगाने धावला आणि सूर्यकिरणांसारखा चमकणारा लोखंडी गदा उचलली.
समरे वानरश्रेष्ठो महापार्श्वे न्यपातयत्। स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः
समरभूमीत वानरांचा श्रेष्ठ अंगदाने ती गदा महापार्श्वावर फेकली.
ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसंज्ञश्चापतद् भुवि। तस्यर्क्षराजस्तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः
त्या जबरदस्त आघाताने महापार्श्व शुद्ध हरपून आपल्या सारथ्यासह रथातून खाली पडला.
निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वयूथान्मेघसंनिभात्। प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम्
त्यावेळी काळ्या काजळाच्या ढिगासारखा तेजस्वी असलेला अस्वलांचा राजा आपल्या मेघासारख्या सैन्यातून प्रचंड ताकदीने बाहेर पडला.
अश्वाञ्जघान तरसा बभञ्ज स्यन्दनं च तम्। मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु महापार्श्वो महाबलः
तो रागाने डोंगरशिखरासारखी मोठी शिळा उचलून घ्यून घोड्यांना जबरदस्त मार दिला आणि रथ फोडून टाकला; थोड्याच वेळात महापार्श्व पुन्हा शुद्धीवर आला.
अङ्गदं बहुभिर्बाणैर्भूयस्तं प्रत्यविध्यत। जाम्बवन्तं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे
त्याने अंगदावर अनेक बाणांचा मारा केला आणि जांबवंताच्या छातीवर तीन बाण मारले.
ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः। गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ
त्याने अस्वलांचा राजा आणि गवाक्ष यांच्यावरही अनेक बाणांचा वर्षाव केला; गवाक्ष आणि जांबवंत बाणांनी त्रस्त झालेले पाहून—
जग्राह परिघं घोरमङ्गदः क्रोधमूर्च्छितः। तस्याङ्गदः सरोषाक्षो राक्षसस्य तमायसम्
अंगद प्रचंड रागाने भरून त्या राक्षसाची भयंकर लोखंडी गदा उचलली, त्याचे डोळे संतापाने लाल झाले.
दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम्। द्वाभ्यां भुजाभ्यां संगृह्य भ्रामयित्वा च वेगवत्
तो सूर्यकिरणांसारखा चमकणारा परिघ दोन्ही हातांनी दूरून घट्ट पकडून जोरात फिरवू लागला.
महापार्श्वस्य चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः। स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः
वालिचा मुलगा अंगदाने तो परिघ महापार्श्वावर मारण्यासाठी फेकला; तो परिघ त्या बलाढ्य राक्षसावर जाऊन आदळला.
धनुश्च सशरं हस्ताच्छिरस्त्राणं च पातयत्। तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान्
त्यामुळे महापार्श्वाच्या हातातून त्याचे बाणांसकट धनुष्य आणि शिरस्त्राण खाली पडले; मग वालिपुत्र अंगद प्रचंड वेगाने त्याच्यावर धावून गेला.
तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले। स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः
रागाने भरलेल्या अंगदाने आपल्या तळहाताने त्याच्या कानाच्या मुळाशी, कुंडल असलेल्या जागी, जबरदस्त मार दिला; पण महापार्श्वही संतापाने आणि प्रचंड वेगाने प्रतिसाद देऊ लागला.
करेणैकेन जग्राह सुमहान्तं परश्वधम्। तं तैलधौतं विमलं शैलसारमयं दृढम्
त्याने एका हाताने एक मोठा, डोंगराच्या धातूने बनवलेला, तेल लावलेला, स्वच्छ आणि मजबूत कुऱ्हाड उचलली.
राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत्। तेन वामांसफलके भृशं प्रत्यवपातितम्
राक्षसाने अत्यंत रागाने ती कुऱ्हाड वालिपुत्र अंगदावर फेकली; पण डाव्या खांद्यावर जोरात बसली तरी—
अङ्गदो मोक्षयामास सरोषः स परश्वधम्। स वीरो वज्रसंकाशमङ्गदो मुष्टिमात्मनः
अंगदाने रागाने ती कुऱ्हाड सोडवून टाकली; मग तो शूरवीर अंगद, वज्रासारखा मुठ आवळून—
संवर्तयत् सुसंक्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः। राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति
आपली सगळी ताकद एकवटून, वडिलांसारखा पराक्रमी असलेला अंगद, राक्षसाच्या छातीच्या जवळ, मर्मस्थळी निशाणा साधला.
इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत्। तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे
त्याने वज्रासारखा स्पर्श असलेली मुठ राक्षसावर फेकली; त्या प्रचंड युद्धात त्या घावाने—
पफाल हृदयं चास्य स पपात हतो भुवि। तस्मिन् विनिहते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे
राक्षसाचे हृदय फाटले आणि तो खाली पडून मेला; तो पृथ्वीवर पडताच ते सैन्य गोंधळून गेले.
अभवच्च महान् क्रोधः समरे रावणस्य तु। वानराणां प्रहृष्टानां सिंहनादः सुपुष्कलः
समरभूमीत रावणाला मोठा राग आला; आणि आनंदलेल्या वानरांनी जोरदार सिंहगर्जना केली.
स्फोटयन्निव शब्देन लङ्कां साट्टालगोपुराम्। सहेन्द्रेणेव देवानां नादः समभवन्महान्
त्यांच्या आवाजाने जणू लंका, तिच्या बुरुजांसह हादरली; तो गजर इतका मोठा होता की जणू देवांमध्ये इंद्राने केलेला गर्जना.
अथेन्द्रशत्रुस्त्रिदशालयानां वनौकसां चैव महाप्रणादम्। श्रुत्वा सरोषं युधि राक्षसेन्द्रः पुनश्च युद्धाभिमुखोऽवतस्थे
मग इंद्राचा शत्रू, राक्षसांचा राजा, देव आणि वनात राहणाऱ्यांचा प्रचंड गजर युद्धात ऐकून, पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाला.
thumb|एकोनशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील नव्याण्णवावा सर्ग ऐका.
महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा स रावणः। तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले
महादर आणि महापार्श्व हे मारले गेलेले, आणि तो वीर विरूपाक्ष देखील पडलेला पाहून—
आविवेश महान् क्रोधो रावणं तु महामृधे। सूतं संचोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह
त्या प्रचंड युद्धात रावणाच्या मनात मोठा संताप भरून आला; त्याने सारथ्याला पुढे जायला सांगितले आणि असे म्हणाला—