विनाशितं प्रेक्ष्य विरूपनेत्रं महाबलं तं हरिपार्थिवेन। बलं समेतं कपिराक्षसाना- मुद्वृत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव
विरूप नेत्र असलेला, बलाढ्य विरूपाक्ष वानरराजाने मारल्याचे पाहून, वानर आणि राक्षसांची एकत्रित सेना वाढत्या गंगेसारखी झाली.
thumb|सप्तनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणाच्या युद्धकांडातील सत्त्याण्णव्या सर्गाचे ऐकावे.
हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे। सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः
त्या मोठ्या युद्धात एकमेकांच्या सैन्याचा वेगाने संहार होत असताना, ती सैन्ये जणू कडक उन्हात सुकलेले तळे झाली.
स्वबलस्य तु घातेन विरूपाक्षवधेन च। बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः
स्वतःच्या सैन्याचा संहार आणि विरूपाक्षाच्या वधामुळे राक्षसांचा राजा रावण द्विगुणित संतापला.
प्रक्षीणं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः। बभूवास्य व्यथा युद्धे दृष्ट्वा दैवविपर्ययम्
आपल्या सैन्याची मोठी हानी होताना आणि श्रेष्ठ योद्ध्यांच्या हाती ते मारले जाताना पाहून, युद्धात त्याच्या मनाला फार वेदना झाली; कारण त्याने नशीब उलटलेले पाहिले.
उवाच च समीपस्थं महोदरमनन्तरम्। अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता
मग तो जवळ उभ्या असलेल्या महोदराला म्हणाला, "हे बलवान महाबाहु, या वेळी माझ्या विजयाची आशा फक्त तुझ्यावर आहे."
जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्। भर्तृपिण्डस्य कालोऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम्
"हे वीर, शत्रूंची फौज नष्ट कर आणि आज आपली शौर्य दाखव. आता आपल्या स्वामीसाठी कर्तव्य बजावण्याची वेळ आली आहे; छान लढा!"
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रो महोदरः। प्रविवेशारिसेनां स पतङ्ग इव पावकम्
असं सांगितल्यावर राक्षसांचा राजा महोदर म्हणाला, "तसं होईल," आणि तो शत्रूंच्या सैन्यात जणू पतंग जसा आगीत शिरतो तसा शिरला.
ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः। भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः
मग आपल्या स्वामीच्या शब्दांनी आणि स्वतःच्या धैर्याने प्रेरित होऊन, बलाढ्य महोदराने वानरांमध्ये मोठा संहार केला.
वानराश्च महासत्त्वाः प्रगृह्य विपुलाः शिलाः। प्रविश्यारिबलं भीमं जघ्नुस्ते सर्वराक्षसान्
मग मोठ्या ताकदीचे वानर मोठमोठ्या दगडं उचलून, भयंकर शत्रूंच्या सैन्यात घुसले आणि सर्व राक्षसांना ठार केले.
महोदरः सुसंक्रुद्धः शरैः काञ्चनभूषणैः। चिच्छेद पाणिपादोरु वानराणां महाहवे
महोदर प्रचंड संतापलेला, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी त्या मोठ्या युद्धात वानरांचे हात, पाय आणि मांड्या छाटू लागला.
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसैरर्दिता भृशम्। दिशो दश द्रुताः केचित् केचित् सुग्रीवमाश्रिताः
मग सर्व वानर राक्षसांनी फार त्रस्त होऊन, काही दहा दिशांना पळाले, तर काही सुग्रीवाकडे धावून गेले.
प्रभग्नं समरे दृष्ट्वा वानराणां महाबलम्। अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम्
युद्धात वानरांची बलाढ्य सेना तुटलेली पाहून, सुग्रीव लगेच महोदरावर झेपावला.
प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्। चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीश्वरः
मग बलवान सुग्रीवाने पर्वतासारखी मोठी, भयंकर शिला उचलली आणि महोदराचा वध करण्यासाठी ती फेकली.
तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः। असम्भ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम्
ती भयंकर शिला अचानक आपल्यावर येताना पाहून, महोदर घाबरला नाही; त्याने आपल्या बाणांनी ती शिला फोडून टाकली.
रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा। निपपात तदा भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम्
त्या राक्षसाने बाणांच्या वर्षावाने ती शिला हजारो तुकड्यांत फोडली आणि ती तुकडे तुकडे होऊन जमिनीवर गिधाडांच्या झुंडीप्रमाणे पडली.
तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्च्छितः। सालमुत्पाट्य चिक्षेप तं स चिच्छेद नैकधा
ती शिला तुटलेली पाहून, सुग्रीव रागाने भरून गेला. त्याने एक सालवृक्ष उपटून फेकला, पण महोदराने तोही अनेक तुकड्यांत कापला.
शरैश्च विददारैनं शूरः परबलार्दनः। स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि
त्या शूर, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या महोदराने सुग्रीवाला बाणांनी भोसकले; मग रागाने सुग्रीवाने जमिनीवर पडलेला गदा पाहिला.
आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्। परिघेणोग्रवेगेन जघानास्य हयोत्तमान्
त्याने ती प्रज्वलित गदा फिरवून दाखवली आणि ती प्रचंड वेगाने फिरवून महोदराच्या उत्तम घोड्यांना ठार केले.
तस्माद्धतहयाद् वीरः सोऽवप्लुत्य महारथात्। गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसोऽथ महोदरः
घोडे मारले गेल्यावर, तो वीर महोदर आपल्या मोठ्या रथावरून उडी मारून खाली उतरला आणि रागाने गदा उचलली.
गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः। नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ
गदा आणि परिघ हातात घेऊन, दोन्ही वीर युद्धात एकमेकांसमोर आले. ते दोघे बैलांसारखे गर्जना करत होते आणि विजेसह मेघांसारखे दिसत होते.
ततः क्रुद्धो गदां तस्मै चिक्षेप रजनीचरः। ज्वलन्तीं भास्कराभासां सुग्रीवाय महोदरः
मग रात्रभर हिंडणारा, संतापलेला महोदराने सूर्यासारखी तेजस्वी जळती गदा सुग्रीवावर फेकली.
गदां तां सुमहाघोरामापतन्तीं महाबलः। सुग्रीवो रोषताम्राक्षः समुद्यम्य महाहवे
महाबलवान् सुग्रीव, रागाने डोळे लाल झालेले, त्या भयंकर गदेच्या दिशेने मोठ्या युद्धात आपली गदा उचलून तिच्यावर जोरदार प्रहार केला.
आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः। पपात तरसा भिन्नः परिघस्तस्य भूतले
माकडांचा राजा सुग्रीवाने आपल्या परिघाने त्या गदेवर प्रहार केला आणि ती गदा जोरात तुटून जमिनीवर कोसळली.
ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्। आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम्
नंतर तेजस्वी सुग्रीवाने जमिनीवरून सर्वत्र सोन्याने मढवलेली, भयंकर लोखंडाची मुसळ उचलली.
स तमुद्यम्य चिक्षेप सोऽप्यस्य प्राक्षिपद् गदाम्। भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुस्तौ महीतले
त्याने ती मुसळ उचलून फेकली आणि दुसऱ्यानेही आपली गदा फेकली; दोन्ही अस्त्रे एकमेकांना भिडून जमिनीवर पडली.
ततो भिन्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः। तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ
मग दोघांची अस्त्रे तुटल्यावर, दोघेही तेज आणि बळाने भरलेले, अग्नीप्रमाणे उजळत, मुठीने एकमेकांवर तुटून पडले.
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नदन्तौ च पुनः पुनः। तलैश्चान्योन्यमासाद्य पेततुश्च महीतले
ते पुन्हा पुन्हा गर्जना करत एकमेकांना मारू लागले आणि तळव्याने एकमेकांना भिडून दोघेही जमिनीवर पडले.
उत्पेततुस्तदा तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्। भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ
मग ते दोघे झपाट्याने उडी मारून उभे राहिले, एकमेकांना हातांनी फेकू लागले आणि पराभूत न होता परस्परांवर प्रहार करू लागले.
जग्मतुस्तौ श्रमं वीरौ बाहुयुद्धे परंतपौ। आजहार तदा खड्गमदूरपरिवर्तिनम्
दोन्ही शूर, शत्रूंचा संहार करणारे, हातांनी झुंज देऊन थकले आणि जवळच पडलेली तलवार उचलली.