सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रावितान् रणे। गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः
सुग्रीवाने वानरांना युद्धात हरलेले आणि पळालेले पाहून सुसेणाला एका तुकडीची जबाबदारी दिली आणि स्वतः झटपट लढायचे ठरवले.
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्। सुग्रीवोऽभिमुखं शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः
स्वतःसारख्या धाडसी वानराला जबाबदारी देऊन, सुग्रीव झाडाचा शस्त्र घेऊन शत्रूच्या दिशेने निघाला.
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे वानरयूथपाः। अनुजग्मुर्महाशैलान् विविधांश्च वनस्पतीन्
त्याच्या दोन्ही बाजूंनी आणि मागून सर्व वानर सेनापती मोठे डोंगर आणि वेगवेगळ्या झाडांचे खांदे घेऊन मागे चालले.
ननर्द युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्। पोथयन् विविधांश्चान्यान् ममन्थोत्तमराक्षसान्
सुग्रीव रणभूमीत मोठ्या आवाजात गरजला, अनेकांना ठोठावले आणि श्रेष्ठ राक्षसांना चिरडून टाकले.
ममर्द च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः। युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव
वानरांचा बलाढ्य राजा सुग्रीवाने राक्षसांना अगदी तुडवून टाकले, जसे युगाच्या शेवटी वारा मोठ्या झाडांना मुळासकट उखडतो.
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह। अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने
राक्षसांच्या फौजांवर त्याने डोंगरांचा पाऊस पाडला, जसा एखादा मेघ जंगलात पक्ष्यांच्या थव्यांवर दगडांचा पाऊस पाडतो.
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः। विकीर्णशिरसः पेतुर्विकीर्णा इव पर्वताः
कपिराज सुग्रीवाने फेकलेल्या डोंगरांच्या वर्षावाने राक्षसांची डोकी फुटली आणि ते फुटलेल्या पर्वतांसारखे खाली कोसळले.
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः। सुग्रीवेण प्रभग्नेषु नदत्सु च पतत्सु च
सुग्रीवाने सर्व बाजूंनी राक्षसांना मोडून काढले, ते ओरडत आणि पडत होते, आणि त्यांची संख्या कमी होत चालली होती.
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः। रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत्
त्यावेळी विरूपाक्ष नावाचा धनुर्धारी राक्षस आपल्या नावाची घोषणा करून रथातून उडी मारून थेट हत्तीच्या पाठीवर चढला.
स तं द्विपमथारुह्य विरूपाक्षो महाबलः। ननर्द भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत
मग तो बलाढ्य विरूपाक्ष हत्तीवर बसून भीषण गर्जना करत वानरांकडे धावला.
सुग्रीवे स शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे। स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन्
त्याने सुग्रीवावर सैन्याच्या समोर भयंकर बाण सोडले, त्यामुळे वानर घाबरले आणि राक्षसांना आनंद झाला.
सोऽतिविद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा। चुक्रोश च महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे
त्या राक्षसाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी कपिराज सुग्रीव फार जखमी झाला, मोठ्या रागाने ओरडला आणि त्याला मारायचे ठरवले.
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः। अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तं महागजम्
तेव्हा त्या शूर वानराने एक झाड उपटले, पुढे धावून विरूपाक्षाच्या समोर असलेल्या मोठ्या हत्तीला जोरात मारले.
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः। अपासर्पद् धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च
सुग्रीवाच्या प्रहाराने तो मोठा हत्ती मागे एक धनुष्यभर सरकला, बसला आणि मोठ्याने गर्जला.
गजात् तु मथितात् तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्। राक्षसोऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम्
त्या धडाक्याने हत्ती हादरल्यावर, तो शूर राक्षस पटकन खाली उतरला आणि समोरच्या वानर शत्रूकडे धावला.
आर्षभं चर्म खड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः। भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम्
तो हलका आणि चपळ राक्षस, बैलाच्या कातडीचे ढाल आणि तलवार घेऊन, सुग्रीवाला जणू धमकी देत त्याच्याजवळ गेला.
स हि तस्याभिसंक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्। विरूपाक्षस्य चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम्
सुग्रीवाला फार राग आला, त्याने एक मोठा दगड उचलून, मेघासारखा दिसणाऱ्या विरूपाक्षावर फेकला.
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुंगवः। अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत् तदा
तो दगड आपल्या दिशेने येताना पाहून, राक्षसांचा पुढारी कौशल्याने बाजूला झाला आणि तलवारीने तो दगड फोडला.
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः। मुहूर्तमभवद् भूमौ विसंज्ञ इव वानरः
त्या बलाढ्य राक्षसाच्या तलवारीच्या घावाने वानर क्षणभर जणू बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.
सहसा स तदोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे। मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि
त्या मोठ्या युद्धात तो वानर अचानक उठला, मुठ आवळून जोरात राक्षसाच्या छातीवर घाव घातला.
मुष्टिप्रहाराभिहतो विरूपाक्षो निशाचरः। तेन खड्गेन संक्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे
सुग्रीवाच्या मुठीच्या घावाने विरूपाक्ष हा निशाचर संतापला आणि तलवार घेऊन सुग्रीवाच्या सैन्याच्या पुढ्यात हल्ला केला.
कवचं पातयामास पद्भ्यामभिहतोऽपतत्। स समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत्
त्याने सुग्रीवाचे कवच खाली पाडले आणि पायांनी घाव घातल्यामुळे सुग्रीव खाली पडला; पण वानर पुन्हा उठून ते कवच त्याच्यावर फेकले.
तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिःस्वनम्। तलप्रहारं तद् रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम्
सुग्रीवाच्या तळहाताचा घाव वज्राच्या गडगडाटासारखा भीषण होता आणि तो घाव राक्षसावर उगारला गेला.
नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरसि ताडयत्। ततस्तु संक्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः
कौशल्याने सुटका करून, त्याने राक्षसाच्या छातीवर मुठीने घाव घातला; त्यानंतर वानरांचा राजा सुग्रीव आणखीच संतापला.
मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा। स ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः
राक्षसाने आपला घाव चुकवला हे पाहून, वानराने विरूपाक्षाच्या बचावात एक फटका शोधला.
ततोऽन्यं पातयत् क्रोधाच्छङ्खदेशे महातलम्। महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ
मग रागाच्या भरात त्याने विरूपाक्षाच्या जबड्यात महाबळवान तळहाताचा घाव दिला, तो घाव इंद्राच्या वज्रासारखा होता आणि त्याने विरूपाक्षाला जमिनीवर पाडले.
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं हि समुद्गिरन्। स्रोतोभ्यस्तु विरूपाक्षो जलं प्रस्रवणादिव
विरूपाक्ष रक्ताने माखून खाली पडला, त्याच्या जखमांतून लाल रक्त धारेप्रमाणे वाहू लागले, जणू डोंगरातील झऱ्यातून पाणी वाहते.
विवृत्तनयनं क्रोधात् सफेनं रुधिराप्लुतम्। ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम्
रागाने त्याचे डोळे मोठे झाले होते, तोंडातून फेस आणि रक्त वाहत होते; त्यांनी विरूपाक्षाला पूर्वीपेक्षा अधिक भयंकर अवस्थेत पाहिले.
स्फुरन्तं परिवर्तन्तं पार्श्वेन रुधिरोक्षितम्। करुणं च विनर्दन्तं ददृशुः कपयो रिपुम्
शरीर थरथरत, कडेला लोळत, रक्ताने माखलेला आणि करुण आवाजात ओरडणारा तो शत्रू वानरांनी पाहिला.
तथा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ तरस्विनौ वानरराक्षसानाम्। बलार्णवौ सस्वनतुश्च भीमौ महार्णवौ द्वाविव भिन्नसेतू
अशा प्रकारे वानर आणि राक्षसांचे हे दोन्ही बलाढ्य सेनापती युद्धात भिडले, आणि ते दोघे तुटलेल्या काठीसारखे भयंकर गर्जना करणारे दोन महासागर वाटत होते.