ततः क्रुद्धो दशग्रीवः शरैः काञ्चनभूषणैः। वानराणामनीकेषु चकार कदनं महत्
मग दहा डोकी असलेला रावण, रागाने पेटून, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी वानरांच्या फौजेत मोठा संहार करू लागला.
निकृत्तशिरसः केचिद् रावणेन वलीमुखाः। केचिद् विच्छिन्नहृदयाः केचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः
काही वानरांची डोकी रावणाने पुढच्या रेषेत कापली; काहींची हृदये फाडली गेली; काहींचे कान नाहीसे झाले.
निरुच्छ्वासा हताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः। केचिद् विभिन्नशिरसः केचिच्चक्षुर्विनाकृताः
काही वानर मृत पडले, त्यांचा श्वास थांबला; काहींचे बाजू फाटले; काहींची डोकी फोडली गेली; काहींच्या डोळ्यांवरून अंधार पसरला.
दशाननः क्रोधविवृत्तनेत्रो यतो यतोऽभ्येति रथेन संख्ये। ततस्ततस्तस्य शरप्रवेगं सोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते
दहा डोकी असलेला, रागाने डोळे मोठे करून, ज्या ज्या ठिकाणी रथासह युद्धात पुढे गेला, तिथे तिथे वानरांचे सेनापती त्याच्या बाणांचा मारा सहन करू शकले नाहीत.
thumb|षण्णवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील शहाण्णवावा सर्ग.
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः। बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा
दहा डोकी असलेल्या रावणाच्या बाणांनी जखमी झालेल्या वानरांनी त्या ठिकाणी पृथ्वी भरून गेली.
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः। न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा
रावणाच्या प्रचंड आणि थांबवता न येणाऱ्या बाणांचा मारा वानरांना क्षणभरही सहन झाला नाही, जसे पतंग जळत्या आगीत तग धरू शकत नाहीत.
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः। पावकार्चिः समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः
तीक्ष्ण बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेले वानर ओरडत, सर्व दिशांना पळू लागले, जणू जळत्या आगीने ग्रासलेले हत्ती धावतात तसे.
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः। संययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः
त्या युद्धात रावणाने आपल्या बाणांनी वानरांच्या फौजा जशा वाऱ्याने मोठे ढग उडवून लावावेत तशा उधळून दिल्या.
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्। आससाद ततो युद्धे त्वरितं राघवं रणे
राक्षसांचा राजा रावणाने वनात राहणाऱ्यांचा वेगाने संहार केला आणि मग युद्धात झपाट्याने राघवाच्या समोर गेला.
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रावितान् रणे। गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः
सुग्रीवाने वानरांना युद्धात हरलेले आणि पळालेले पाहून सुसेणाला एका तुकडीची जबाबदारी दिली आणि स्वतः झटपट लढायचे ठरवले.
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्। सुग्रीवोऽभिमुखं शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः
स्वतःसारख्या धाडसी वानराला जबाबदारी देऊन, सुग्रीव झाडाचा शस्त्र घेऊन शत्रूच्या दिशेने निघाला.
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे वानरयूथपाः। अनुजग्मुर्महाशैलान् विविधांश्च वनस्पतीन्
त्याच्या दोन्ही बाजूंनी आणि मागून सर्व वानर सेनापती मोठे डोंगर आणि वेगवेगळ्या झाडांचे खांदे घेऊन मागे चालले.
ननर्द युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्। पोथयन् विविधांश्चान्यान् ममन्थोत्तमराक्षसान्
सुग्रीव रणभूमीत मोठ्या आवाजात गरजला, अनेकांना ठोठावले आणि श्रेष्ठ राक्षसांना चिरडून टाकले.
ममर्द च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः। युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव
वानरांचा बलाढ्य राजा सुग्रीवाने राक्षसांना अगदी तुडवून टाकले, जसे युगाच्या शेवटी वारा मोठ्या झाडांना मुळासकट उखडतो.
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह। अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने
राक्षसांच्या फौजांवर त्याने डोंगरांचा पाऊस पाडला, जसा एखादा मेघ जंगलात पक्ष्यांच्या थव्यांवर दगडांचा पाऊस पाडतो.
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः। विकीर्णशिरसः पेतुर्विकीर्णा इव पर्वताः
कपिराज सुग्रीवाने फेकलेल्या डोंगरांच्या वर्षावाने राक्षसांची डोकी फुटली आणि ते फुटलेल्या पर्वतांसारखे खाली कोसळले.
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः। सुग्रीवेण प्रभग्नेषु नदत्सु च पतत्सु च
सुग्रीवाने सर्व बाजूंनी राक्षसांना मोडून काढले, ते ओरडत आणि पडत होते, आणि त्यांची संख्या कमी होत चालली होती.
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः। रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत्
त्यावेळी विरूपाक्ष नावाचा धनुर्धारी राक्षस आपल्या नावाची घोषणा करून रथातून उडी मारून थेट हत्तीच्या पाठीवर चढला.
स तं द्विपमथारुह्य विरूपाक्षो महाबलः। ननर्द भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत
मग तो बलाढ्य विरूपाक्ष हत्तीवर बसून भीषण गर्जना करत वानरांकडे धावला.
सुग्रीवे स शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे। स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन्
त्याने सुग्रीवावर सैन्याच्या समोर भयंकर बाण सोडले, त्यामुळे वानर घाबरले आणि राक्षसांना आनंद झाला.
सोऽतिविद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा। चुक्रोश च महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे
त्या राक्षसाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी कपिराज सुग्रीव फार जखमी झाला, मोठ्या रागाने ओरडला आणि त्याला मारायचे ठरवले.
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः। अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तं महागजम्
तेव्हा त्या शूर वानराने एक झाड उपटले, पुढे धावून विरूपाक्षाच्या समोर असलेल्या मोठ्या हत्तीला जोरात मारले.
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः। अपासर्पद् धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च
सुग्रीवाच्या प्रहाराने तो मोठा हत्ती मागे एक धनुष्यभर सरकला, बसला आणि मोठ्याने गर्जला.
गजात् तु मथितात् तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्। राक्षसोऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम्
त्या धडाक्याने हत्ती हादरल्यावर, तो शूर राक्षस पटकन खाली उतरला आणि समोरच्या वानर शत्रूकडे धावला.
आर्षभं चर्म खड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः। भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम्
तो हलका आणि चपळ राक्षस, बैलाच्या कातडीचे ढाल आणि तलवार घेऊन, सुग्रीवाला जणू धमकी देत त्याच्याजवळ गेला.
स हि तस्याभिसंक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्। विरूपाक्षस्य चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम्
सुग्रीवाला फार राग आला, त्याने एक मोठा दगड उचलून, मेघासारखा दिसणाऱ्या विरूपाक्षावर फेकला.
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुंगवः। अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत् तदा
तो दगड आपल्या दिशेने येताना पाहून, राक्षसांचा पुढारी कौशल्याने बाजूला झाला आणि तलवारीने तो दगड फोडला.
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः। मुहूर्तमभवद् भूमौ विसंज्ञ इव वानरः
त्या बलाढ्य राक्षसाच्या तलवारीच्या घावाने वानर क्षणभर जणू बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.
सहसा स तदोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे। मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि
त्या मोठ्या युद्धात तो वानर अचानक उठला, मुठ आवळून जोरात राक्षसाच्या छातीवर घाव घातला.