ततो युद्धाय तेजस्वी रक्षोगणबलैर्वृतः। निर्ययावुद्यतधनुः कालान्तकयमोपमः
मग तो तेजस्वी, राक्षसांच्या सैन्याने वेढलेला, धनुष्य उंचावून, जणू काळाचा अंतच जसा, युद्धासाठी बाहेर पडला.
ततः प्रजविताश्वेन रथेन स महारथः। द्वारेण निर्ययौ तेन यत्र तौ रामलक्ष्मणौ
मग तो महान रथी, वेगवान घोड्यांच्या रथावर बसून, ज्या दरवाजातून राम आणि लक्ष्मण होते, तिथूनच बाहेर गेला.
ततो नष्टप्रभः सूर्यो दिशश्च तिमिरावृताः। द्विजाश्च नेदुर्घोराश्च संचचाल च मेदिनी
तेव्हा सूर्याचा प्रकाश हरपला, दिशा अंधाराने व्यापल्या, द्विजांनी भयावह आवाज काढले, आणि पृथ्वी हलली.
ववर्ष रुधिरं देवश्चस्खलुश्च तुरंगमाः। ध्वजाग्रे न्यपतद् गृध्रो विनेदुश्चाशिवं शिवाः
आकाशातून रक्ताचा पाऊस पडला, घोडे डगमगले, ध्वजाच्या टोकावर गिधाड पडला, आणि कोल्हे अशुभ आवाजात ओरडले.
नयनं चास्फुरद् वामं वामो बाहुरकम्पत। विवर्णवदनश्चासीत् किंचिदभ्रश्यत स्वनः
त्याचे डावे डोळे फडफडले, डावा हात थरथरला, चेहरा फिकट पडला, आणि त्याचा आवाज थोडासा अडखळला.
ततो निष्पततो युद्धे दशग्रीवस्य रक्षसः। रणे निधनशंसीनि रूपाण्येतानि जज्ञिरे
मग जेव्हा दहा डोकी असलेला राक्षस युद्धासाठी बाहेर पडला, तेव्हा मृत्यूची चाहूल देणारी ही लक्षणे दिसू लागली.
अन्तरिक्षात् पपातोल्का निर्घातसमनिःस्वना। विनेदुरशिवा गृध्रा वायसैरभिमिश्रिताः
आकाशातून मोठ्या गडगडाटासह उल्का पडली; गिधाडे आणि कावळ्यांसोबत कोल्हे अशुभ आवाजात ओरडू लागले.
एतानचिन्तयन् घोरानुत्पातान् समवस्थितान्। निर्ययौ रावणो मोहाद् वधार्थं कालचोदितः
ही भयंकर अपशकुनं लक्षात न घेता, मोहाने आणि काळाच्या प्रेरणेने रावण आपल्या मृत्यूसाठी बाहेर पडला.
तेषां तु रथघोषेण राक्षसानां महात्मनाम्। वानराणामपि चमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत
त्या महान राक्षसांच्या रथांचा गडगडाट ऐकून, वानरांची फौजही युद्धासाठी पुढे सरसावली.
तेषां तु तुमुलं युद्धं बभूव कपिरक्षसाम्। अन्योन्यमाह्वयानानां क्रुद्धानां जयमिच्छताम्
मग वानर आणि राक्षस यांच्यात प्रचंड गोंधळाचा, एकमेकांना आव्हान देणाऱ्या, रागाने पेटलेल्या आणि विजयाच्या इच्छेने झुंजणाऱ्या दोन्ही सैन्यांमध्ये भीषण युद्ध झाले.
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः शरैः काञ्चनभूषणैः। वानराणामनीकेषु चकार कदनं महत्
मग दहा डोकी असलेला रावण, रागाने पेटून, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी वानरांच्या फौजेत मोठा संहार करू लागला.
निकृत्तशिरसः केचिद् रावणेन वलीमुखाः। केचिद् विच्छिन्नहृदयाः केचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः
काही वानरांची डोकी रावणाने पुढच्या रेषेत कापली; काहींची हृदये फाडली गेली; काहींचे कान नाहीसे झाले.
निरुच्छ्वासा हताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः। केचिद् विभिन्नशिरसः केचिच्चक्षुर्विनाकृताः
काही वानर मृत पडले, त्यांचा श्वास थांबला; काहींचे बाजू फाटले; काहींची डोकी फोडली गेली; काहींच्या डोळ्यांवरून अंधार पसरला.
दशाननः क्रोधविवृत्तनेत्रो यतो यतोऽभ्येति रथेन संख्ये। ततस्ततस्तस्य शरप्रवेगं सोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते
दहा डोकी असलेला, रागाने डोळे मोठे करून, ज्या ज्या ठिकाणी रथासह युद्धात पुढे गेला, तिथे तिथे वानरांचे सेनापती त्याच्या बाणांचा मारा सहन करू शकले नाहीत.
thumb|षण्णवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील शहाण्णवावा सर्ग.
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः। बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा
दहा डोकी असलेल्या रावणाच्या बाणांनी जखमी झालेल्या वानरांनी त्या ठिकाणी पृथ्वी भरून गेली.
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः। न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा
रावणाच्या प्रचंड आणि थांबवता न येणाऱ्या बाणांचा मारा वानरांना क्षणभरही सहन झाला नाही, जसे पतंग जळत्या आगीत तग धरू शकत नाहीत.
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः। पावकार्चिः समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः
तीक्ष्ण बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेले वानर ओरडत, सर्व दिशांना पळू लागले, जणू जळत्या आगीने ग्रासलेले हत्ती धावतात तसे.
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः। संययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः
त्या युद्धात रावणाने आपल्या बाणांनी वानरांच्या फौजा जशा वाऱ्याने मोठे ढग उडवून लावावेत तशा उधळून दिल्या.
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्। आससाद ततो युद्धे त्वरितं राघवं रणे
राक्षसांचा राजा रावणाने वनात राहणाऱ्यांचा वेगाने संहार केला आणि मग युद्धात झपाट्याने राघवाच्या समोर गेला.
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रावितान् रणे। गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः
सुग्रीवाने वानरांना युद्धात हरलेले आणि पळालेले पाहून सुसेणाला एका तुकडीची जबाबदारी दिली आणि स्वतः झटपट लढायचे ठरवले.
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्। सुग्रीवोऽभिमुखं शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः
स्वतःसारख्या धाडसी वानराला जबाबदारी देऊन, सुग्रीव झाडाचा शस्त्र घेऊन शत्रूच्या दिशेने निघाला.
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे वानरयूथपाः। अनुजग्मुर्महाशैलान् विविधांश्च वनस्पतीन्
त्याच्या दोन्ही बाजूंनी आणि मागून सर्व वानर सेनापती मोठे डोंगर आणि वेगवेगळ्या झाडांचे खांदे घेऊन मागे चालले.
ननर्द युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्। पोथयन् विविधांश्चान्यान् ममन्थोत्तमराक्षसान्
सुग्रीव रणभूमीत मोठ्या आवाजात गरजला, अनेकांना ठोठावले आणि श्रेष्ठ राक्षसांना चिरडून टाकले.
ममर्द च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः। युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव
वानरांचा बलाढ्य राजा सुग्रीवाने राक्षसांना अगदी तुडवून टाकले, जसे युगाच्या शेवटी वारा मोठ्या झाडांना मुळासकट उखडतो.
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह। अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने
राक्षसांच्या फौजांवर त्याने डोंगरांचा पाऊस पाडला, जसा एखादा मेघ जंगलात पक्ष्यांच्या थव्यांवर दगडांचा पाऊस पाडतो.
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः। विकीर्णशिरसः पेतुर्विकीर्णा इव पर्वताः
कपिराज सुग्रीवाने फेकलेल्या डोंगरांच्या वर्षावाने राक्षसांची डोकी फुटली आणि ते फुटलेल्या पर्वतांसारखे खाली कोसळले.
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः। सुग्रीवेण प्रभग्नेषु नदत्सु च पतत्सु च
सुग्रीवाने सर्व बाजूंनी राक्षसांना मोडून काढले, ते ओरडत आणि पडत होते, आणि त्यांची संख्या कमी होत चालली होती.
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः। रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत्
त्यावेळी विरूपाक्ष नावाचा धनुर्धारी राक्षस आपल्या नावाची घोषणा करून रथातून उडी मारून थेट हत्तीच्या पाठीवर चढला.
स तं द्विपमथारुह्य विरूपाक्षो महाबलः। ननर्द भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत
मग तो बलाढ्य विरूपाक्ष हत्तीवर बसून भीषण गर्जना करत वानरांकडे धावला.