नानारत्नपरिक्षिप्तं रत्नस्तम्भैर्विराजितम्। जाम्बूनदमयैश्चैव सहस्रकलशैर्वृतम्
तो रथ विविध रत्नांनी वेढलेला, रत्नजडित खांबांनी शोभलेला आणि सोन्याच्या हजार कलशांनी झाकलेला होता.
तं दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे विस्मयं परमं गताः। तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय रावणो राक्षसेश्वरः
तो रथ पाहून सर्व राक्षस अत्यंत आश्चर्यचकित झाले; आणि तो पाहताच राक्षसांचा स्वामी रावण ताड्कन उठला.
कोटिसूर्यप्रतीकाशं ज्वलन्तमिव पावकम्। द्रुतं सूतसमायुक्तं युक्ताष्टतुरगं रथम्। आरुरोह तदा भीमं दीप्यमानं स्वतेजसा
कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी, अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित, आठ घोड्यांनी जोडलेला आणि सारथ्याने युक्त असा तो भयंकर रथ रावणाने चढला.
ततः प्रयातः सहसा राक्षसैर्बहुभिर्वृतः। रावणः सत्त्वगाम्भीर्याद् दारयन्निव मेदिनीम्
मग रावण अनेक राक्षसांनी वेढलेला, गंभीरतेने जणू पृथ्वी फाडत असल्यासारखा, अचानक पुढे निघाला.
ततश्चासीन्महानादस्तूर्याणां च ततस्ततः। मृदङ्गैः पटहैः शङ्खैः कलहैः सह रक्षसाम्
त्या वेळी मोठ्या मोठ्या नगाऱ्यांचा, पुन्हा पुन्हा वाजणाऱ्या मृदंग, पटह, शंख आणि राक्षसांच्या गोंधळाचा प्रचंड आवाज उठला.
आगतो रक्षसां राजा छत्रचामरसंयुतः। सीतापहारी दुर्वृत्तो ब्रह्मघ्नो देवकण्टकः। योद्धुं रघुवरेणेति शुश्रुवे कलहध्वनिः
राक्षसांचा राजा, छत्र आणि चामरांनी सज्ज, सीतेचे अपहरण करणारा, दुष्ट, ब्राह्मणहंता, देवांचा शत्रू, युद्धासाठी रघुकुलश्रेष्ठाशी भिडायला येतोय, असा गोंगाट ऐकू आला.
तेन नादेन महता पृथिवी समकम्पत। तं शब्दं सहसा श्रुत्वा वानरा दुद्रुवुर्भयात्
त्या प्रचंड आवाजाने पृथ्वी थरथरली; आणि तो आवाज ऐकताच वानर घाबरून पळाले.
रावणस्तु महाबाहुः सचिवैः परिवारितः। आजगाम महातेजा जयाय विजयं प्रति
पण रावण, बलवान भुजांचा आणि मंत्र्यांनी वेढलेला, तेजाने उजळून, विजयासाठी युद्धभूमीत आला.
रावणेनाभ्यनुज्ञातौ महापार्श्वमहोदरौ। विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो रथानारुरुहुस्तदा
रावणाच्या आज्ञेने महापार्श्व, महोदर आणि भयंकर विरूपाक्ष यांनी आपापले रथ चढले.
ते तु हृष्टाभिनर्दन्तो भिन्दन्त इव मेदिनीम्। नादं घोरं विमुञ्चन्तो निर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः
ते आनंदाने गर्जना करत, जणू पृथ्वी फाडत, भीषण आवाज करत, विजयाच्या आशेने बाहेर पडले.
ततो युद्धाय तेजस्वी रक्षोगणबलैर्वृतः। निर्ययावुद्यतधनुः कालान्तकयमोपमः
मग तो तेजस्वी, राक्षसांच्या सैन्याने वेढलेला, धनुष्य उंचावून, जणू काळाचा अंतच जसा, युद्धासाठी बाहेर पडला.
ततः प्रजविताश्वेन रथेन स महारथः। द्वारेण निर्ययौ तेन यत्र तौ रामलक्ष्मणौ
मग तो महान रथी, वेगवान घोड्यांच्या रथावर बसून, ज्या दरवाजातून राम आणि लक्ष्मण होते, तिथूनच बाहेर गेला.
ततो नष्टप्रभः सूर्यो दिशश्च तिमिरावृताः। द्विजाश्च नेदुर्घोराश्च संचचाल च मेदिनी
तेव्हा सूर्याचा प्रकाश हरपला, दिशा अंधाराने व्यापल्या, द्विजांनी भयावह आवाज काढले, आणि पृथ्वी हलली.
ववर्ष रुधिरं देवश्चस्खलुश्च तुरंगमाः। ध्वजाग्रे न्यपतद् गृध्रो विनेदुश्चाशिवं शिवाः
आकाशातून रक्ताचा पाऊस पडला, घोडे डगमगले, ध्वजाच्या टोकावर गिधाड पडला, आणि कोल्हे अशुभ आवाजात ओरडले.
नयनं चास्फुरद् वामं वामो बाहुरकम्पत। विवर्णवदनश्चासीत् किंचिदभ्रश्यत स्वनः
त्याचे डावे डोळे फडफडले, डावा हात थरथरला, चेहरा फिकट पडला, आणि त्याचा आवाज थोडासा अडखळला.
ततो निष्पततो युद्धे दशग्रीवस्य रक्षसः। रणे निधनशंसीनि रूपाण्येतानि जज्ञिरे
मग जेव्हा दहा डोकी असलेला राक्षस युद्धासाठी बाहेर पडला, तेव्हा मृत्यूची चाहूल देणारी ही लक्षणे दिसू लागली.
अन्तरिक्षात् पपातोल्का निर्घातसमनिःस्वना। विनेदुरशिवा गृध्रा वायसैरभिमिश्रिताः
आकाशातून मोठ्या गडगडाटासह उल्का पडली; गिधाडे आणि कावळ्यांसोबत कोल्हे अशुभ आवाजात ओरडू लागले.
एतानचिन्तयन् घोरानुत्पातान् समवस्थितान्। निर्ययौ रावणो मोहाद् वधार्थं कालचोदितः
ही भयंकर अपशकुनं लक्षात न घेता, मोहाने आणि काळाच्या प्रेरणेने रावण आपल्या मृत्यूसाठी बाहेर पडला.
तेषां तु रथघोषेण राक्षसानां महात्मनाम्। वानराणामपि चमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत
त्या महान राक्षसांच्या रथांचा गडगडाट ऐकून, वानरांची फौजही युद्धासाठी पुढे सरसावली.
तेषां तु तुमुलं युद्धं बभूव कपिरक्षसाम्। अन्योन्यमाह्वयानानां क्रुद्धानां जयमिच्छताम्
मग वानर आणि राक्षस यांच्यात प्रचंड गोंधळाचा, एकमेकांना आव्हान देणाऱ्या, रागाने पेटलेल्या आणि विजयाच्या इच्छेने झुंजणाऱ्या दोन्ही सैन्यांमध्ये भीषण युद्ध झाले.
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः शरैः काञ्चनभूषणैः। वानराणामनीकेषु चकार कदनं महत्
मग दहा डोकी असलेला रावण, रागाने पेटून, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी वानरांच्या फौजेत मोठा संहार करू लागला.
निकृत्तशिरसः केचिद् रावणेन वलीमुखाः। केचिद् विच्छिन्नहृदयाः केचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः
काही वानरांची डोकी रावणाने पुढच्या रेषेत कापली; काहींची हृदये फाडली गेली; काहींचे कान नाहीसे झाले.
निरुच्छ्वासा हताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः। केचिद् विभिन्नशिरसः केचिच्चक्षुर्विनाकृताः
काही वानर मृत पडले, त्यांचा श्वास थांबला; काहींचे बाजू फाटले; काहींची डोकी फोडली गेली; काहींच्या डोळ्यांवरून अंधार पसरला.
दशाननः क्रोधविवृत्तनेत्रो यतो यतोऽभ्येति रथेन संख्ये। ततस्ततस्तस्य शरप्रवेगं सोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते
दहा डोकी असलेला, रागाने डोळे मोठे करून, ज्या ज्या ठिकाणी रथासह युद्धात पुढे गेला, तिथे तिथे वानरांचे सेनापती त्याच्या बाणांचा मारा सहन करू शकले नाहीत.
thumb|षण्णवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील शहाण्णवावा सर्ग.
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः। बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा
दहा डोकी असलेल्या रावणाच्या बाणांनी जखमी झालेल्या वानरांनी त्या ठिकाणी पृथ्वी भरून गेली.
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः। न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा
रावणाच्या प्रचंड आणि थांबवता न येणाऱ्या बाणांचा मारा वानरांना क्षणभरही सहन झाला नाही, जसे पतंग जळत्या आगीत तग धरू शकत नाहीत.
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः। पावकार्चिः समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः
तीक्ष्ण बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेले वानर ओरडत, सर्व दिशांना पळू लागले, जणू जळत्या आगीने ग्रासलेले हत्ती धावतात तसे.
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः। संययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः
त्या युद्धात रावणाने आपल्या बाणांनी वानरांच्या फौजा जशा वाऱ्याने मोठे ढग उडवून लावावेत तशा उधळून दिल्या.
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्। आससाद ततो युद्धे त्वरितं राघवं रणे
राक्षसांचा राजा रावणाने वनात राहणाऱ्यांचा वेगाने संहार केला आणि मग युद्धात झपाट्याने राघवाच्या समोर गेला.