रथाश्वनागाश्च हतास्तत्र तत्र सहस्रशः। रणे रामेण शूरेण हताश्चापि पदातयः
रथ, घोडे, हत्ती हजारोंनी जागोजागी नष्ट झाले; आणि रणात शूर रामाने पायदळ सैनिकांनाही मारलं.
रुद्रो वा यदि वा विष्णुर्महेन्द्रो वा शतक्रतुः। हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयमन्तकः
रुद्र असो, विष्णू असो, की शतक्रतू इंद्र असो, किंवा मृत्यूच स्वतः असो—कोणीतरी रामाच्या रूपाने आपल्याला ठार मारतो आहे.
हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम्। अपश्यन्त्यो भयस्यान्तमनाथा विलपामहे
रामाने आपले वीर मारले, त्यामुळे आता जगण्याची आशा उरलेली नाही; भीतीचं काहीच टोक दिसत नाही, कोणीच आधार नाही, म्हणून आम्ही हंबरडा फोडतो.
रामहस्ताद् दशग्रीवः शूरो दत्तमहावरः। इदं भयं महाघोरं समुत्पन्नं न बुद्ध्यते
दहा डोक्याचा, मोठ्या वरांनी संपन्न असा शूर रावण, रामाच्या हातून आलेलं हे भयंकर संकट ओळखतच नाही.
तं न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः। उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे
राम रणात ज्याच्यावर तुटून पडतो, त्याला ना देव, ना गंधर्व, ना पिशाच्च, ना राक्षस वाचवू शकतात.
उत्पाताश्चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे। कथयन्ति हि रामेण रावणस्य निबर्हणम्
रावणाच्या प्रत्येक युद्धात अपशकुन दिसत आहेत; आणि सर्वजण म्हणतात—रामच रावणाचा विनाश करणार.
पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः। रावणस्याभयं दत्तं मनुष्येभ्यो न याचितम्
पितामह ब्रह्मदेवांनी, देव, दानव आणि राक्षस यांच्यासह प्रसन्न होऊन, रावणाला निर्भयतेचा वर दिला; पण त्याने माणसांकडून ती मागितलीच नाही.
तदिदं मानुषं मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम्। जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च
म्हणून मला खात्री आहे की हे भीषण संकट माणसाकडूनच आले आहे, जे राक्षसांसाठी आणि रावणासाठी प्राणांतिक ठरणार आहे.
पीड्यमानास्तु बलिना वरदानेन रक्षसा। दीप्तैस्तपोभिर्विबुधाः पितामहमपूजयन्
त्या बलाढ्य राक्षसाने वर मिळवून देवांना त्रास दिला, तेव्हा देवांनी कठोर तपश्चर्या करून पितामहाची पूजा केली.
देवतानां हितार्थाय महात्मा वै पितामहः। उवाच देवतास्तुष्ट इदं सर्वा महद्वचः
देवतांच्या कल्याणासाठी, महान आत्मा पितामह प्रसन्न होऊन सर्व देवांना हे मोठे वचन बोलला.
अद्यप्रभृति लोकांस्त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः। भयेन प्रभृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम्
आजपासून सर्व दानव आणि राक्षस कायमचे भीतीने भरून, तिन्ही लोकांत भटकत राहतील.
दैवतैस्तु समागम्य सर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः। वृषध्वजस्त्रिपुरहा महादेवः प्रतोषितः
सर्व देव, इंद्राच्या पुढाकाराने एकत्र आले, तेव्हा वृषध्वज, त्रिपुरांचा संहार करणारे महादेव, प्रसन्न झाले.
प्रसन्नस्तु महादेवो देवानेतद् वचोऽब्रवीत्। उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा
प्रसन्न झालेल्या महादेवांनी देवांना सांगितले, 'तुमच्या हितासाठी एक स्त्री जन्माला येईल, जी राक्षसांचा संहार करील.'
एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद् यथा दानवान् पुरा। भक्षयिष्यति नः सर्वान् राक्षसघ्नी सरावणान्
ही देवी देवांनी प्रेरित केली असून, जशी पूर्वी उपाशीपोटी दानवांचा नाश झाला, तशीच ती सर्व राक्षसांसह रावणालाही संपवेल.
रावणस्यापनीतेन दुर्विनीतस्य दुर्मतेः। अयं निष्टानको घोरः शोकेन समभिप्लुतः
दुष्ट बुद्धीच्या रावणाच्या वाईट कृत्यांमुळे, हा भयंकर आणि दुःखाने भरलेला अंतिम आक्रोश उठला आहे.
तं न पश्यामहे लोके यो नः शरणदो भवेत्। राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये
राघवाच्या संकटाने आम्ही वेढले गेलो आहोत; जगात असा कोणीच दिसत नाही जो आम्हाला आश्रय देईल, जणू युगाच्या शेवटी काळाने गाठल्यासारखे.
नास्ति नः शरणं किंचिद् भये महति तिष्ठताम्। दावाग्निवेष्टितानां हि करेणूनां यथा वने
या मोठ्या भीतीत उभे असताना, आम्हाला कुठेही आश्रय नाही, जसे जंगलात वनदाव्याने वेढलेल्या हत्तीणींना कुठेच आसरा नसतो.
प्राप्तकालं कृतं तेन पौलस्त्येन महात्मना। यत एव भयं दृष्टं तमेव शरणं गतः
त्या पुलस्त्यकुलातील महात्म्याने योग्य वेळी कृती केली; ज्या ठिकाणी भीती दिसली, तिथेच तो आश्रयाला गेला.
इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः परस्परं सम्परिरभ्य बाहुभिः। विषेदुरार्तातिभयाभिपीडिता विनेदुरुच्चैश्च तदा सुदारुणम्
मग सर्व निशाचर स्त्रिया, एकमेकींना घट्ट मिठी मारून, तीव्र भीती आणि दुःखाने व्याकुळ झाल्या आणि मोठ्याने, भीषण रडू लागल्या.
thumb|पञ्चनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील पंच्याण्णवावा सर्ग ऐका.
आर्तानां राक्षसीनां तु लङ्कायां वै कुले कुले। रावणः करुणं शब्दं शुश्राव परिदेवितम्
लंकेतल्या प्रत्येक घराघरात राक्षसींच्या दुःखाने भरलेल्या करूण आक्रोश आणि रडण्याचा आवाज रावणाने ऐकला.
स तु दीर्घं विनिःश्वस्य मुहूर्तं ध्यानमास्थितः। बभूव परमक्रुद्धो रावणो भीमदर्शनः
रावणाने खोल श्वास घेतला, थोडा वेळ ध्यानात बसला आणि मग तो अत्यंत रागावला; त्याचा चेहरा भयंकर दिसत होता.
संदश्य दशनैरोष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनः। राक्षसैरपि दुर्दर्शः कालाग्निरिव मूर्तिमान्
रावणाने दातांनी ओठ चावले, डोळे रागाने लाल झाले; तो इतका भयंकर दिसत होता की, राक्षसांनाही त्याची भीती वाटली, जणू मृत्यूचे अग्नीच साकार झाले.
उवाच च समीपस्थान् राक्षसान् राक्षसेश्वरः। क्रोधाव्यक्तकथस्तत्र निर्दहन्निव चक्षुषा
राक्षसांचा राजा रावण, रागाने आवाज गिळमिळीत झाला आणि डोळ्यांनी जणू जाळत असल्यासारखा, जवळच्या राक्षसांना बोलू लागला.
महोदरं महापार्श्वं विरूपाक्षं च राक्षसम्। शीघ्रं वदत सैन्यानि निर्यातेति ममाज्ञया
महोधर, महापार्श्व आणि विरूपाक्ष या राक्षसांना त्याने सांगितले, "लवकर माझ्या आज्ञेने सैन्यांना बाहेर पडायला सांगा."
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसास्ते भयार्दिताः। चोदयामासुरव्यग्रान् राक्षसांस्तान् नृपाज्ञया
त्याचे हे बोल ऐकून, भीतीने ग्रासलेल्या त्या राक्षसांनी राजाच्या आज्ञेने इतर राक्षसांना घाईघाईने पुढे जायला लावले.
ते तु सर्वे तथेत्युक्त्वा राक्षसा भीमदर्शनाः। कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे ते रणाभिमुखा ययुः
ते भयंकर दिसणारे सर्व राक्षस म्हणाले, "तसेच करू," आणि शुभकर्मे करून युद्धाकडे निघाले.
प्रतिपूज्य यथान्यायं रावणं ते महारथाः। तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे भर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः
रावणाचे योग्य रीतीने पूजन करून, ते सर्व महान रथी हात जोडून उभे राहिले आणि आपल्या स्वामीच्या विजयाची इच्छा धरू लागले.
ततोवाच प्रहस्यैतान् रावणः क्रोधमूर्च्छितः। महोदरमहापार्श्वौ विरूपाक्षं च राक्षसम्
तेव्हा रावण रागाने भरून हसत महोधर, महापार्श्व आणि विरूपाक्ष या राक्षसांना म्हणाला.
अद्य बाणैर्धनुर्मुक्तैर्युगान्तादित्यसंनिभैः। राघवं लक्ष्मणं चैव नेष्यामि यमसादनम्
आज मी माझ्या धनुष्याच्या बाणांनी, जे युगाच्या अंताच्या सूर्यासारखे तेजस्वी आहेत, राम आणि लक्ष्मण यांना यमाच्या लोकात पाठवीन.