सुपार्श्वो नाम मेधावी रावणं रक्षसां वरम्। निवार्यमाणः सचिवैरिदं वचनमब्रवीत्
सुपार्श्व नावाचा, बुद्धिमान आणि विद्वान, राक्षसांचा श्रेष्ठ रावणाला, मंत्री थांबवत असतानाही, असे म्हणाला—
कथं नाम दशग्रीव साक्षाद्वैश्रवणानुज। हन्तुमिच्छसि वैदेहीं क्रोधाद् धर्ममपास्य च
"दशमुखा, वैश्रवणाचा भाऊ असूनही, तू रागाने धर्म सोडून वैदेहीला मारायचं ठरवतोस हे कसं शक्य आहे?"
वेदविद्याव्रतस्नातः स्वकर्मनिरतस्तथा। स्त्रियः कस्माद् वधं वीर मन्यसे राक्षसेश्वर
तू वेद, व्रत आणि आपल्या कर्तव्यांत निपुण आहेस. मग राक्षसाधिपती, स्त्रीचा वध करायचा विचार कसा करतोस?
मैथिलीं रूपसम्पन्नां प्रत्यवेक्षस्व पार्थिव। तस्मिन्नेव सहास्माभिराहवे क्रोधमुत्सृज
राजा, मैथिलीच्या सौंदर्याकडे पाहा. आपण सर्वजण तुझ्यासोबत युद्धात सामील होऊ, पण तू आपला राग सोड.
अभ्युत्थानं त्वमद्यैव कृष्णपक्षचतुर्दशी। कृत्वा निर्याह्यमावास्यां विजयाय बलैर्वृतः
आज कृष्णपक्षातील चतुर्दशी आहे, म्हणून तू उठ. अमावस्येला आपल्या सैन्यांसह विजयासाठी बाहेर पड.
शूरो धीमान् रथी खड्गी रथप्रवरमास्थितः। हत्वा दाशरथिं रामं भवान् प्राप्स्यति मैथिलीम्
तू शूर, बुद्धिमान, उत्तम रथावर बसलेला, हातात तलवार घेऊन, जर दशरथपुत्र रामाचा वध केलास, तर तुला मैथिली मिळेल.
स तद् दुरात्मा सुहृदा निवेदितं वचः सुधर्म्यं प्रतिगृह्य रावणः। गृहं जगामाथ ततश्च वीर्यवान् पुनः सभां च प्रययौ सुहृद्वृतः
मग त्या दुष्टवृत्ती रावणाने मित्राने सांगितलेले हितकारक शब्द ऐकून स्वीकारले, घरी गेला आणि पुन्हा बळकट होऊन आपल्या मित्रांसह सभेत आला.
thumb|त्रिनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्रिनवतितमः सर्गः ॥६-
आता त्र्याण्णवावा सर्ग ऐका.
स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः। निषसादासने मुख्ये सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन्
राजा दुःखी आणि खिन्न मनाने सभेत शिरला, आणि मुख्य आसनावर बसला, जणू काही रागाने श्वास घेणारा सिंह.
अब्रवीच्च स तान् सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः। रावणः प्राञ्जलिर्वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः
मग आपल्या पुत्राच्या दुःखाने व्याकुळ झालेला बलवान रावण हात जोडून सर्व सेनापतींना म्हणाला:
सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः। निर्यान्तु रथसङ्घैश्च पादातैश्चोपशोभिताः
तुम्ही सर्वजण हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन सज्ज व्हा आणि बाहेर पडा.
एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुमर्हथ। वर्षन्तः शरवर्षाणि प्रावृट्काल इवाम्बुदाः
युद्धात तुम्ही सर्वांनी रामाला वेढा घालून, पावसाळ्यातील ढग जसे पाऊस पाडतात तसे बाणांचा वर्षाव करून त्याचा वध करा.
अथवाहं शरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रं महाहवे। भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः
नाहीतर, उद्या मी स्वतः, सर्व लोकांसमोर, तुमच्या बाणांनी जरी माझे अंग जखमी झाले तरी, त्या महान युद्धात रामाचा वध करीन.
इत्येतद् वाक्यमादाय राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः। निर्ययुस्ते रथैः शीघ्रैर्नानानीकैश्च संयुताः
राक्षसाधिपतीच्या या आज्ञा ऐकून, राक्षस वेगाने विविध सैन्यांसह रथांवर बसून बाहेर पडले.
परिघान् पट्टिशांश्चैव शरखड्गपरश्वधान्। शरीरान्तकरान् सर्वे चिक्षिपुर्वानरान् प्रति
सर्वांनी लोखंडी गदा, भाले, बाण, तलवारी, कुऱ्हाडी — जी मृत्यू घडवणारी शस्त्रे होती — वानरांवर फेकली.
वानराश्च द्रुमान् शैलान् राक्षसान् प्रति चिक्षिपुः। स संग्रामो महाभीमः सूर्यस्योदयनं प्रति
वानरांनीही झाडे आणि दगड राक्षसांवर फेकले; सूर्य उगवण्याच्या वेळी ती लढाई फारच भयंकर झाली.
रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत। ते गदाभिश्च चित्राभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः
राक्षस आणि वानरांमध्ये मोठा गोंधळ उडाला; त्यांनी एकमेकांवर विविध गदा, भाले, तलवारी आणि कुऱ्हाडांनी हल्ला केला.
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तदा वानरराक्षसाः। एवं प्रवृत्ते संग्रामे ह्यद्भुतं सुमहद्रजः
मग त्या युद्धात वानर आणि राक्षस एकमेकांवर तुटून पडले; आणि लढाई वाढत गेली तसा प्रचंड धुळीचा ढग उडाला.
रक्षसां वानराणां च शान्तं शोणितविस्रवैः। मातंगरथकूलाश्च शरमत्स्या ध्वजद्रुमाः
राक्षस आणि वानरांच्या वाहणाऱ्या रक्तामुळे ती धूळ शांत झाली; हत्ती, रथ विखुरले गेले, बाण जणू मासे आणि ध्वज झाडांसारखे दिसत होते.
शरीरसंघाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः। ततस्ते वानराः सर्वे शोणितौघपरिप्लुताः
शरीरांचे ढीग वाहून नेणाऱ्या रक्ताच्या नद्या वाहू लागल्या; मग सर्व वानर रक्ताच्या प्रवाहात न्हालेल्या झाले.
ध्वजवर्मरथानश्वान् नानाप्रहरणानि च। आप्लुत्याप्लुत्य समरे वानरेन्द्रा बभञ्जिरे
वानरांच्या प्रमुखांनी युद्धात उड्या मारून पुन्हा पुन्हा ध्वज, कवच, रथ, घोडे आणि विविध शस्त्रे फोडली.
केशान् कर्णललाटं च नासिकाश्च प्लवंगमाः। रक्षसां दशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापि व्यकर्तयन्
वानरांनी आपल्या तीक्ष्ण दातांनी आणि नखांनी राक्षसांचे केस, कान, कपाळ आणि नाक फाडले.
एकैकं राक्षसं संख्ये शतं वानरपुंगवाः। अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा
युद्धात प्रत्येक राक्षसावर शंभर वानरांचे सरदार जसे फळांनी लगडलेल्या झाडावर पक्षी झडप घालतात, तसे तुटून पडले.
तदा गदाभिर्गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः। निर्जघ्नुर्वानरान् घोरान् राक्षसाः पर्वतोपमाः
मग पर्वतासारखे बलाढ्य राक्षसांनी जड गदा, भाले, तलवारी आणि कुऱ्हाडी यांनी भयंकर वानरांवर हल्ला करून त्यांना ठार मारले.
राक्षसैर्वध्यमानानां वानराणां महाचमूः। शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम्
राक्षसांच्या हातून मारले जात असताना वानरांची मोठी फौज रक्षणासाठी दशरथपुत्र रामाकडे धावली.
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्। प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष च
तेव्हा तेजस्वी आणि पराक्रमी रामाने धनुष्य उचलून राक्षसांच्या सैन्यात घुसून बाणांचा मारा केला.
प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यमिवाम्बरे। नाधिजग्मुर्महाघोरा निर्दहन्तं शराग्निना
राम जेव्हा सैन्यात शिरला, तेव्हा त्याच्या बाणांच्या ज्वाळांनी जळणाऱ्या सूर्याजवळ जसे ढग जाऊ शकत नाहीत, तसे ते भयंकर राक्षस रामाजवळ जाऊ शकले नाहीत.
कृतान्येव सुघोराणि रामेण रजनीचराः। रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्यसुकराणि ते
रात्रभर हिंडणाऱ्या त्या राक्षसांनी युद्धात रामाने केलेली भीषण आणि कठीण कृत्ये प्रत्यक्ष पाहिली.
चालयन्तं महासैन्यं विधमन्तं महारथान्। ददृशुस्ते न वै रामं वातं वनगतं यथा
रामाने मोठ्या सैन्याला हादरवले, बलाढ्य योद्ध्यांना उधळून लावले, पण जसा वनातील वारा दिसत नाही, तसा राम त्यांना दिसला नाही.
छिन्नं भिन्नं शरैर्दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्। बलं रामेण ददृशुर्न रामं शीघ्रकारिणम्
त्यांनी आपले सैन्य बाणांनी छिन्नभिन्न, जळालेले, शस्त्रांनी फोडलेले पाहिले; पण वेगाने कृती करणारा राम त्यांना दिसलाच नाही.