यत् तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्। देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयंभुवा
स्वयंभूने प्रसन्न होऊन मला दिलेलं, मोठं धनुष्य आणि बाण, देव-दानवांच्या युद्धात माझ्या हातात होतं.
अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां मम। रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे
आज या मोठ्या युद्धात, शेकडो रणवाद्यांच्या गजरात, माझं भीषण धनुष्य राम आणि लक्ष्मण यांच्या विनाशासाठी उचललं जावो.
स पुत्रवधसंतप्तः क्रूरः क्रोधवशं गतः। समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत
पुत्राच्या मृत्यूने व्याकुळ, क्रूर आणि रागाने भरलेला रावण, मनात विचार करून, सीतेला मारण्याचा निर्धार करतो.
प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनः। दीनो दीनस्वरान् सर्वांस्तानुवाच निशाचरान्
मग तो तांबड्या डोळ्यांचा, भयंकर आणि भीतीदायक दिसणारा रावण, दुःखी मनाने, दुःखी आवाजात सर्व राक्षसांना म्हणाला.
मायया मम वत्सेन वञ्चनार्थं वनौकसाम्। किंचिदेव हतं तत्र सीतेयमिति दर्शितम्
माझ्या मायेमुळे, वनात राहणाऱ्यांना फसवण्यासाठी, तिथे थोडंच काही मारलं गेलं, आणि ते सीता आहे असं दाखवलं.
तदिदं तथ्यमेवाहं करिष्ये प्रियमात्मनः। वैदेहीं नाशयिष्यामि क्षत्रबन्धुमनुव्रताम्
आता मी खरंच माझ्या मनासारखं करीन; क्षत्रिय पतीला निष्ठावान असलेल्या वैदेहीचं मी नाश करीन.
इत्येवमुक्त्वा सचिवान् खड्गमाशु परामृशत्। उद्धृत्य गुणसम्पन्नं विमलाम्बरवर्चसम्
असं आपल्या मंत्र्यांना सांगून, त्याने झटकन तलवार उचलली, जी गुणांनी युक्त आणि स्वच्छ, तेजस्वी होती.
निष्पपात स वेगेन सभार्यः सचिवैर्वृतः। रावणः पुत्रशोकेन भृशमाकुलचेतनः
पुत्रशोकाने मन गोंधळलेला रावण, पत्नी आणि मंत्र्यांनी वेढलेला, वेगाने खाली उतरला.
संक्रुद्धः खड्गमादाय सहसा यत्र मैथिली। व्रजन्तं राक्षसं प्रेक्ष्य सिंहनादं विचुक्रुशुः
रागाने पेटून, तलवार घेऊन तो ताबडतोब मैथिली जिथे आहे तिथे गेला; राक्षस येताना पाहून, त्यांनी सिंहासारखे गर्जना केल्या.
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्य संक्रुद्धं प्रेक्ष्य राक्षसम्। अद्यैनं तावुभौ दृष्ट्वा भ्रातरौ प्रव्यथिष्यतः
राक्षस रागाने पेटलेला पाहून, ते एकमेकांना मिठी मारत म्हणाले—आज हे दोन्ही भाऊ त्याच्यासमोर आले की तो हादरून जाईल.
लोकपाला हि चत्वारः क्रुद्धेनानेन निर्जिताः। बहवः शत्रवश्चान्ये संयुगेष्वभिपातिताः
कारण या रागीट रावणाने चारही लोकपालांना हरवलं आहे, आणि युद्धात अनेक शत्रूंनाही पराभूत केलं आहे.
त्रिषु लोकेषु रत्नानि भुङ्क्ते आहृत्य रावणः। विक्रमे च बले चैव नास्त्यस्य सदृशो भुवि
रावणाने तिन्ही लोकांतील रत्ने जिंकून उपभोगली आहेत; शौर्य आणि बळ यात पृथ्वीवर त्याच्या तोडीचा कोणीच नाही.
तेषां संजल्पमानानामशोकवनिकां गताम्। अभिदुद्राव वैदेहीं रावणः क्रोधमूर्च्छितः
ते असं बोलत असताना, रावण रागाने भरून, अशोकवनात गेलेल्या वैदेहीकडे धावला.
वार्यमाणः सुसंक्रुद्धः सुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः। अभ्यधावत संक्रुद्धः खे ग्रहो रोहिणीमिव
मित्रांनी समजावत असतानाही, प्रचंड संतापलेला तो, आकाशात ग्रह रोहिणीला जसा पकडतो तसा, पुढे धावत गेला.
मैथिली रक्ष्यमाणा तु राक्षसीभिरनिन्दिता। ददर्श राक्षसं क्रुद्धं निस्त्रिंशवरधारिणम्
राक्षसी स्त्रियांनी राखण केलेली, निष्कलंक मैथिलीने, हातात तेजस्वी तलवार असलेला संतप्त राक्षस पाहिला.
तं निशम्य सनिस्त्रिंशं व्यथिता जनकात्मजा। निवार्यमाणं बहुशः सुहृद्भिरनिवर्तिनम्
तलवारीचा आवाज ऐकून, जनकनंदिनी घाबरली; मित्र वारंवार थांबवण्याचा प्रयत्न करत होते, तरीही तो मागे फिरला नाही.
सीता दुःखसमाविष्टा विलपन्तीदमब्रवीत्। यथायं मामभिक्रुद्धः समभिद्रवति स्वयम्
सीता दुःखाने भरून गेली होती. ती रडत म्हणाली, "हा रागाने पेटून स्वतः माझ्यावर धावून येतोय."
वधिष्यति सनाथां मामनाथामिव दुर्मतिः। बहुशश्चोदयामास भर्तारं मामनुव्रताम्
हा दुष्ट मला, जरी माझा रक्षण करणारा आहे, तरी अनाथासारखं मारणार आहे. मी माझ्या पतीला, ज्याच्याशी मी निष्ठावान आहे, अनेकदा विनंती केली होती.
भार्या मम भवस्वेति प्रत्याख्यातो ध्रुवं मया। सोऽयं मामनुपस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः
"माझी पत्नी हो," असं त्याने मला नक्की नाकारलं असावं. म्हणूनच, माझ्या पतीच्या अनुपस्थितीत, तो आता निराश झाला आहे.
क्रोधमोहसमाविष्टो व्यक्तं मां हन्तुमुद्यतः। अथवा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
राग आणि भ्रमाने पछाडलेला, तो मला मारण्यासाठीच सज्ज झालाय असं स्पष्ट दिसतं. किंवा कदाचित ते दोन नरसिंह, राम आणि लक्ष्मण—
मन्निमित्तमनार्येण समरेऽद्य निपातितौ। भैरवो हि महान् नादो राक्षसानां श्रुतो मया
माझ्यामुळेच या नीचाने आज युद्धात त्यांना मारले असावे. कारण राक्षसांचा एक भयंकर मोठा आवाज मी ऐकला आहे.
बहूनामिह हृष्टानां तथा विक्रोशतां प्रियम्। अहो धिङ्मन्निमित्तोऽयं विनाशो राजपुत्रयोः
इथे अनेक जण आनंदाने ओरडत आहेत. हाय, माझ्यामुळेच राजपुत्रांचा हा विनाश झाला.
अथवा पुत्रशोकेन अहत्वा रामलक्ष्मणौ। विधमिष्यति मां रौद्रो राक्षसः पापनिश्चयः
किंवा, आपल्या मुलांच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, राम आणि लक्ष्मण यांना न मारता, हा क्रूर, पापी राक्षस मला ठार करणार.
हनूमतस्तु तद् वाक्यं न कृतं क्षुद्रया मया। यद्यहं तस्य पृष्ठेन तदायासमनिर्जिता
हनुमंताचं सांगणं मी या दीन अवस्थेत ऐकलं नाही. जर मी त्याच्या पाठीवर बसले असते, तर मला हे दुःख भोगावं लागलं नसतं.
नाद्यैवमनुशोचेयं भर्तुरङ्कगता सती। मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति
आज मी असं शोक करत बसले नसते, तर पतीच्या मांडीवर बसले असते. पण मला वाटतं, कौसल्येचं हृदय आता फळाला येईल.
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि। सा हि जन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः
ती एकुलती एक पुत्र असलेली आई, जेव्हा युद्धात आपला मुलगा मरण पावला असं ऐकेल, तेव्हा ती त्या महात्म्याच्या जन्माची, बालपणाची आणि तारुण्याची आठवण काढून रडेल.
धर्मकार्याणि रूपं च रुदती संस्मरिष्यति। निराशा निहते पुत्रे दत्त्वा श्राद्धमचेतना
ती त्याच्या धर्मकार्यांची आणि रूपाची आठवण काढत रडेल. पुत्र मारला गेल्यावर, आशा संपून, तिने श्राद्ध केल्यावर ती शुद्ध हरपून जाईल.
अग्निमावेक्ष्यते नूनमपो वापि प्रवेक्ष्यति। धिगस्तु कुब्जामसतीं मन्थरां पापनिश्चयाम्
नक्कीच ती अग्नीत उडी घेईल किंवा पाण्यात बुडेल. त्या कुबडी, दुष्ट मनाच्या मंथरेला शाप असो.
यन्निमित्तमिमं शोकं कौसल्या प्रतिपत्स्यते। इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम्
जिच्यामुळे कौसल्येला हा शोक सहन करावा लागतो—अशी मैथिली, ही तापसिनी, अशा रीतीने विलाप करताना दिसली—
रोहिणीमिव चन्द्रेण बिना ग्रहवशं गताम्। एतस्मिन्नन्तरे तस्य अमात्यः शीलवान् शुचिः
चंद्राशिवाय राहिलेल्या, ग्रहाच्या वश झालेल्या रोहिणीसारखी—त्याच वेळी, त्याचा सद्गुणी आणि शुद्ध मनाचा मंत्री—