राजसिंह महाबुद्धे शीघ्रं गच्छावहे वयम्। निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुदाहर
राजसिंहा, मोठ्या बुद्धीचे, आपण लवकर जाऊ या; राजेंद्र, आपली दीक्षा पूर्ण कर आणि यज्ञाची समाप्ती जाहीर कर.
तद् वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमन्वितः। जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः
मुनीपुत्राच्या त्या शब्दांनी आनंदित होऊन, राजा वेगाने यज्ञमंडपात गेला, थकवा न येता.
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्। पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत्
सर्व सभासदांच्या संमतीने, राजाने पवित्र चिन्ह लावलेला पशू, लाल वस्त्र घालून, यूपाला बांधला.
स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ। इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः
बांधलेला असतानाही, मुनीपुत्राने योग्य आणि उत्तम शब्दांनी इंद्र आणि इंद्राचा भाऊ यांची स्तुती केली.
ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितोषितः। दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय वासवः
मग सहस्त्रनेत्र इंद्र, गुप्त स्तुतीने प्रसन्न होऊन, शुनःशेपाला दीर्घायुष्य दिले.
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्। फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम्
आणि त्या श्रेष्ठ राजाने यज्ञ पूर्ण केला आणि, हे राम, सहस्त्रनेत्राच्या कृपेने, भरपूर फळ मिळवले.
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः। पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च
विश्वामित्रही, धर्मशील आणि मोठ्या तपश्चर्येचा, पुन्हा पुष्कर येथे, श्रेष्ठ पुरुषा, शंभर वर्षे कठोर तप केला.
thumb|त्रिषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे त्रिषष्ठितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या बालकांडातील त्रिसष्ठितम (त्रेसष्टावा) सर्ग ऐका.
पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम्। अभ्यगच्छन् सुराः सर्वे तपः फलचिकीर्षवः
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर, व्रतस्नान केलेल्या त्या महर्षीकडे सर्व देव आले, त्याच्या तपाचे फळ द्यायला.
अब्रवीत् सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः। ऋषिस्त्वमसि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः
महातेजस्वी ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तू ऋषी झालास, तुझे कल्याण होवो, तुझ्या स्वतःच्या शुभ कर्मांनी.'
तमेवमुक्त्वा देवेशस्त्रिदिवं पुनरभ्यगात्। विश्वामित्रो महातेजा भूयस्तेपे महत् तपः
असे म्हणून देवाधिदेव पुन्हा स्वर्गात गेले; विश्वामित्राने पुन्हा मोठे तप सुरू केले.
ततः कालेन महता मेनका परमाप्सराः। पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे
मग बऱ्याच काळानंतर, श्रेष्ठ अप्सरा मेनका, श्रेष्ठ पुरुषा, पुष्कर येथे स्नान करायला आली.
तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः। रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा
महाशक्तिशाली आणि तेजस्वी कुशिकपुत्राने तिथे मेनकाला पाहिले, तिचे सौंदर्य अतुलनीय होते, जणू काही ढगातली वीज चमकत होती.
कन्दर्पदर्पवशगो मुनिस्तामिदमब्रवीत्। अप्सरः स्वागतं तेऽस्तु वस चेह ममाश्रमे
कामाच्या गर्वाने ग्रासलेल्या त्या ऋषीने तिला म्हटले, 'अप्सरे, तुला स्वागत आहे! कृपया माझ्या आश्रमात राहा.'
अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन विमोहितम्। इत्युक्ता सा वरारोहा तत्र वासमथाकरोत्
'माझ्यावर कृपा कर, कल्याणी, मी कामाने मोहून गेलो आहे.' असे त्याने सांगितल्यावर, ती सुंदर स्त्री तिथेच राहू लागली.
तपसो हि महाविघ्नो विश्वामित्रमुपागमत्। तस्यां वसन्त्यां वर्षाणि पञ्च पञ्च च राघव
राघवा, तिच्या तिथे राहण्याने विश्वामित्रांच्या तपस्येला मोठा विघ्न आला, आणि पाच वर्षे आणि पुन्हा पाच वर्षे अशी दहा वर्षे गेली.
विश्वामित्राश्रमे सौम्ये सुखेन व्यतिचक्रमुः। अथ काले गते तस्मिन् विश्वामित्रो महामुनिः
विश्वामित्रांच्या शांत आश्रमात ती वर्षे आनंदाने गेली; आणि तो काळ संपल्यावर, तो महान ऋषी—
सव्रीड इव संवृत्तश्चिन्ताशोकपरायणः। बुद्धिर्मुनेः समुत्पन्ना सामर्षा रघुनन्दन
तो जणू काही लाजला, चिंता आणि दुःख यामध्ये गढून गेला; रघुनंदना, त्याच्या मनात संतापमिश्रित विचार उगवला.
सर्वं सुराणां कर्मैतत् तपोऽपहरणं महत्। अहोरात्रापदेशेन गताः संवत्सरा दश
'हे सर्व देवांचेच कृत्य आहे, माझ्या तपस्येचे मोठे अपहरण झाले; दिवस-रात्र असे म्हणता म्हणता दहा वर्षे निघून गेली.'
काममोहाभिभूतस्य विघ्नोऽयं प्रत्युपस्थितः। स निःश्वसन् मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः
'कामाच्या आणि मोहाच्या प्रभावामुळे माझ्यासमोर हा विघ्न उभा राहिला.' असे म्हणून तो श्रेष्ठ ऋषी श्वास घेत राहिला, पश्चात्तापाने दुःखी झाला.
भीतामप्सरसं दृष्ट्वा वेपन्तीं प्राञ्जलिं स्थिताम्। मेनकां मधुरैर्वाक्यैर्विसृज्य कुशिकात्मजः
भीतीने थरथरत, हात जोडून उभी असलेली ती अप्सरा मेनकाला पाहून, कुशिकपुत्राने तिला मधुर शब्दांनी मुक्त केले.
उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह। स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः
राम, विश्वामित्र उत्तरेकडील पर्वताकडे गेला, मनाशी दृढ निश्चय करून, स्वतःवर विजय मिळवायचा निर्धार केला.
कौशिकीतीरमासाद्य तपस्तेपे दुरासदम्। तस्य वर्षसहस्राणि घोरं तप उपासतः
कौशिकीच्या काठी पोहोचून त्याने कठीण तप सुरू केले; हजारो वर्षे त्याने तीव्र तपस्या केली.
उत्तरे पर्वते राम देवतानामभूद् भयम्। आमन्त्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणाः सुराः
राम, उत्तरेकडील पर्वतावर देवांना भीती वाटू लागली; सर्व देव आणि ऋषिगण एकत्र येऊन चर्चा करू लागले.
महर्षिशब्दं लभतां साध्वयं कुशिकात्मजः। देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः
'कुशिकपुत्राने महर्षी हा मान मिळवावा.' असे देवांचे बोल ऐकून, सर्व लोकांचे पितामह—
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्। महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः
त्याने तपशक्तीने परिपूर्ण असलेल्या विश्वामित्राला गोड शब्दांत सांगितले, 'माझ्या मुला, तुला स्वागत आहे! तुझ्या कठोर तपामुळे मी तृप्त झालो आहे.'
महत्त्वमृषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक। ब्रह्मणस्तु वचः श्रुत्वा विश्वामित्रस्तपोधनः
'मी तुला मोठेपण आणि ऋषीमध्ये श्रेष्ठत्व देतो, कौशिक.' ब्रह्मदेवाचे हे शब्द ऐकून, तपशक्तीने परिपूर्ण विश्वामित्र—
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा प्रत्युवाच पितामहम्। ब्रह्मर्षिशब्दमतुलं स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः
हात जोडून, नम्रपणे पितामहांना म्हणाला, 'माझ्या स्वतःच्या शुभ कर्मांनी मिळवलेला अतुलनीय ब्रह्मर्षी हा मान—'
यदि मे भगवन्नाह ततोऽहं विजितेन्द्रियः। तमुवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्वं जितेन्द्रियः
'भगवन्, जर तुम्ही तो मला दिला तर मी इंद्रियांवर विजय मिळवलेला ठरेन.' त्यावर ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तू अजून इंद्रियांवर विजय मिळवलेला नाहीस.'
यतस्व मुनिशार्दूल इत्युक्त्वा त्रिदिवं गतः। विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः
'महर्षी, प्रयत्न कर,' असे सांगून ब्रह्मदेव स्वर्गात गेले. देव निघून गेल्यावर, तो महान ऋषी विश्वामित्र—