जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः। तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान्
जांबवानही आपल्या सर्व सैन्यांसह वेढला गेला आणि त्यांनी दगड, नखं आणि दातांनी राक्षसांवर हल्ला केला.
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः। परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः
ते बलवान राक्षस भीती सोडून, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, रिक्षाधिपती जांबवान यांना घेरून त्यांच्यावर हल्ला करू लागले.
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः। जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम्
तीक्ष्ण बाण, कुऱ्हाडी, भाले आणि लोखंडी गजांनी त्यांनी रणांगणात जांबवानवर हल्ला केला, तेव्हा तो राक्षसांची फौज नष्ट करत होता.
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्। देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः
वानर आणि राक्षस यांच्यातील तो संग्राम अत्यंत भीषण झाला, जणू देव आणि दैत्य रागाने लढत असावेत, तसा प्रचंड गजर झाला.
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्। स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः
हनुमानही संतापून पर्वतावरून एक सालवृक्ष उपटला आणि आपल्या पाठीवर असलेल्या लक्ष्मणाला सावधपणे खाली उतरवले.
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः। स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली
तो दुर्धर हनुमान हजारो राक्षसांचा संहार करू लागला; बलवान हनुमानाने आपल्या काकाच्या मुलगा इंद्रजिताशी प्रचंड युद्ध केले.
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत। तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ
शत्रूवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण पुन्हा पुढे धावला; तेव्हा लक्ष्मण आणि राक्षस हे दोन्ही वीर रणांगणात भिडले.
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्। अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ
दोघेही एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करू लागले आणि सातत्याने एकमेकांवर प्रहार करत राहिले; त्यांच्या घनदाट बाणांनी ते दोघेही वारंवार दृष्टीआड होत होते.
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ। नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः
जसा चंद्र आणि सूर्य संध्याकाळी मेघांनी झाकले जातात, तसंच त्यांचं धनुष्य उचलणं, बांधणं किंवा हातात घेणं कुणालाच दिसलं नाही.
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः। न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम्
तेव्हा बाण सोडणं, धनुष्य ओढणं, हातांची हालचाल, मूठ घट्ट करणं किंवा लक्ष्य साधणं काहीच कुणाला दिसलं नाही.
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्। चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः
त्या दोघांचा लढा इतका वेगवान होता की, त्यांच्या हातांच्या चपळतेमुळे आणि सर्व बाजूंनी पडणाऱ्या बाणांच्या पावसामुळे काहीच दिसत नव्हतं.
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे। लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम्
आकाशात लढताना त्यांची रूपं दिसत नव्हती; लक्ष्मण रावणीपर्यंत पोहोचला आणि रावणीही लक्ष्मणापर्यंत पोहोचला.
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे। ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः
दोघांनी एकमेकांवर तुफान हल्ला केल्याने भीषण गोंधळ माजला; दोघांनीही वेगाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी रणभूमी आणखी धुमाकूळ झाली.
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्। तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः
दोघांनी सोडलेल्या असंख्य तीक्ष्ण बाणांनी आकाश जणू काळोखाने पूर्ण झाकलं गेलं होतं.
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः। तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत्
सर्व दिशा आणि कोपरे बाणांनी भरून गेले; सगळीकडे काळोख पसरला आणि मोठं भय वातावरणात दाटून आलं.
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै। रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः
सूर्य मावळल्यानंतर आणि अंधार पसरल्यानंतर, हजारो मोठ्या नद्यांसारख्या रक्ताच्या धारांनी वाहायला सुरुवात केली.
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्। न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः
भयंकर मांसाहारी प्राणी भीतीदायक आवाजात डरकाळ्या फोडू लागले; त्या वेळी वारा वाहत नव्हता, ना अग्नी जळत होता.
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः। सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः
महर्षी म्हणू लागले, 'सर्व लोकांना मंगल होवो,' आणि दुःखी गंधर्व आणि चारण तिथे एकत्र आले.
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्। शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान्
मग सौमित्राने त्या राक्षससिंहाच्या काळ्या आणि सोन्याने मढवलेल्या चार घोड्यांना चार बाणांनी घायाळ केलं.
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च। सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा
त्यानंतर दुसऱ्या एका पिवळ्या, तीक्ष्ण, पूर्ण ओढलेल्या आणि सुंदर पिसांनी सजवलेल्या तेजस्वी बाणाने,
महेन्द्राशनिकल्पेन सूतस्य विचरिष्यतः। स तेन बाणाशनिना तलशब्दानुनादिना
तो बाण, इंद्राच्या वज्रासारखा, सारथी फिरत असताना, मोठ्या आवाजासह त्या सारथ्यावर सोडला गेला.
लाघवाद् राघवः श्रीमान् शिरः कायादपाहरत्। स यन्तरि महातेजा हते मन्दोदरीसुतः
राघवाने आपल्या चपळतेने आणि तेजाने त्या सारथ्याचं डोकं शरीरापासून वेगळं केलं. मंदोदरीचा पुत्र, तो सामर्थ्यवान सारथी, तेथे मारला गेला.
स्वयं सारथ्यमकरोत् पुनश्च धनुरस्पृशत्। तदद्भुतमभूत् तत्र सारथ्यं पश्यतां युधि
रावणीने स्वतःच सारथ्य हाती घेतलं आणि पुन्हा धनुष्य उचललं. युद्ध पाहणाऱ्यांना त्याचं सारथ्य करणं अद्भुत वाटलं.
हयेषु व्यग्रहस्तं तं विव्याध निशितैः शरैः। धनुष्यथ पुनर्व्यग्रं हयेषु मुमुचे शरान्
लक्ष्मणाने घोड्यांमध्ये व्यस्त असलेल्या त्याला तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ केलं. मग तो पुन्हा धनुष्य हाताळू लागला, तेव्हा त्याने घोड्यांवर बाणांचा वर्षाव केला.
छिद्रेषु तेषु बाणौघैर्विचरन्तमभीतवत्। अर्दयामास समरे सौमित्रिः शीघ्रकृत्तमः
सौमित्र, वेगवान आणि कुशल, रणभूमीत तो निर्भयपणे फिरत असताना, बाणांच्या पावसाने त्याला छळू लागला.
निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः। प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह
रणात आपला सारथी मारला गेल्याचं पाहून, रावणाचा मुलगा युद्धाची उमेद सोडून खचला.
विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः। ततः परमसंहृष्टा लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन्
राक्षसाचा उदास चेहरा पाहून वानरांच्या प्रमुखांना फार आनंद झाला आणि त्यांनी लक्ष्मणाचं मोठ्या आदराने स्वागत केलं.
ततः प्रमाथी रभसः शरभो गन्धमादनः। अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः
मग प्रमाथी, रभस, शरभ आणि गंधमादन — हे चारही वानरांचे नायक — असह्य होऊन मोठ्या वेगाने पुढे धावले.
ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः। चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः
ते प्रचंड बळाचे आणि भीषण शौर्याचे वानर, झपाट्याने उडी मारून चारही मुख्य घोड्यांवर पडले.
तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः। मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत
त्या पर्वतासारख्या वानरांनी घोड्यांवर बसल्यावर, घोड्यांच्या तोंडातून रक्त स्पष्टपणे वाहू लागलं.