जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः। सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः
जंबुमाळी, महामाळी, वीजेसारखा वेगवान आणि तितकाच भयंकर; सुप्तघ्न, यज्ञकोप, आणि वज्रदंष्ट्र नावाचा राक्षसही तिथे होता.
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च। प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च
संह्रादी, विकट, अरिघ्न, तपन आणि मंद; प्रघास, प्रघस, प्रजंघ आणि जंघ हेही तिथे होते.
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्। विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः
अग्निकेतू हा जिंकता येईल असा नव्हता, रश्मिकेतू बलवान होता; विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व आणि सूर्यशत्रू हे राक्षसही तिथे होते.
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः। कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ
अकंपन, सुपार्श्व आणि चक्रमाळी हे राक्षस; तसेच कंपन आणि मोठ्या धैर्याचे देवांतक व नरांतक हे दोघेही तिथे होते.
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्। बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु
हे बलवान आणि श्रेष्ठ असे अनेक राक्षस मारून, तुम्ही दोन्ही हातांनी समुद्र ओलांडून जा; तो तुम्हाला गायीच्या पावलासारखा लहान वाटेल.
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः। हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः
हे वानरांनो, आता फक्त हेच जिंकायचे राहिले आहे; सारे बलशाली आणि गर्विष्ठ राक्षस एकत्र येऊन मारले गेले आहेत.
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम। घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम्
माझ्या भावाच्या मुलाचा अंत करणे माझ्यासाठी योग्य नाही; पण रामासाठी दया बाजूला ठेवून मी भावाच्या मुलाला मारू शकतो.
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति। तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति
त्याला मारण्याची इच्छा असूनही, डोळ्यातून अश्रू येतात आणि दृष्टी थांबते; पण बलवान लक्ष्मण त्याला शांत करील.
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्। इति तेनातियशसा राक्षसेनाभिचोदिताः
‘वानरांनो, एकत्र येऊन त्याच्या जवळच्या सेवकांना मारा,’ असे त्या कीर्तीमान राक्षसाने सांगितल्यावर वानरसेना झपाट्याने पुढे सरसावली.
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः। ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः। मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः
वानरांचे प्रमुख आनंदले आणि त्यांनी आपली शेपटी हलवली; मग वाघासारखे वानर पुन्हा पुन्हा डरकाळ्या फोडू लागले, जणू काही पावसाळ्यात मेघांनी नाचणाऱ्या मोरांना पाहून आवाज काढावा.
जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथ्यैरभिसंवृतः। तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्दन्तैश्च राक्षसान्
जांबवानही आपल्या सर्व सैन्यांसह वेढला गेला आणि त्यांनी दगड, नखं आणि दातांनी राक्षसांवर हल्ला केला.
निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः। परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः
ते बलवान राक्षस भीती सोडून, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, रिक्षाधिपती जांबवान यांना घेरून त्यांच्यावर हल्ला करू लागले.
शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टिशैर्यष्टितोमरैः। जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम्
तीक्ष्ण बाण, कुऱ्हाडी, भाले आणि लोखंडी गजांनी त्यांनी रणांगणात जांबवानवर हल्ला केला, तेव्हा तो राक्षसांची फौज नष्ट करत होता.
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्। देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः
वानर आणि राक्षस यांच्यातील तो संग्राम अत्यंत भीषण झाला, जणू देव आणि दैत्य रागाने लढत असावेत, तसा प्रचंड गजर झाला.
हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्। स लक्ष्मणं स्वयं पृष्ठादवरोप्य महामनाः
हनुमानही संतापून पर्वतावरून एक सालवृक्ष उपटला आणि आपल्या पाठीवर असलेल्या लक्ष्मणाला सावधपणे खाली उतरवले.
रक्षसां कदनं चक्रे दुरासादः सहस्रशः। स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद् बली
तो दुर्धर हनुमान हजारो राक्षसांचा संहार करू लागला; बलवान हनुमानाने आपल्या काकाच्या मुलगा इंद्रजिताशी प्रचंड युद्ध केले.
लक्ष्मणं परवीरघ्नः पुनरेवाभ्यधावत। तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ
शत्रूवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण पुन्हा पुढे धावला; तेव्हा लक्ष्मण आणि राक्षस हे दोन्ही वीर रणांगणात भिडले.
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्। अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ
दोघेही एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करू लागले आणि सातत्याने एकमेकांवर प्रहार करत राहिले; त्यांच्या घनदाट बाणांनी ते दोघेही वारंवार दृष्टीआड होत होते.
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ। नह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः
जसा चंद्र आणि सूर्य संध्याकाळी मेघांनी झाकले जातात, तसंच त्यांचं धनुष्य उचलणं, बांधणं किंवा हातात घेणं कुणालाच दिसलं नाही.
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः। न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम्
तेव्हा बाण सोडणं, धनुष्य ओढणं, हातांची हालचाल, मूठ घट्ट करणं किंवा लक्ष्य साधणं काहीच कुणाला दिसलं नाही.
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्। चापवेगप्रयुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः
त्या दोघांचा लढा इतका वेगवान होता की, त्यांच्या हातांच्या चपळतेमुळे आणि सर्व बाजूंनी पडणाऱ्या बाणांच्या पावसामुळे काहीच दिसत नव्हतं.
अन्तरिक्षेऽभिसम्पन्ने न रूपाणि चकाशिरे। लक्ष्मणो रावणिं प्राप्य रावणिश्चापि लक्ष्मणम्
आकाशात लढताना त्यांची रूपं दिसत नव्हती; लक्ष्मण रावणीपर्यंत पोहोचला आणि रावणीही लक्ष्मणापर्यंत पोहोचला.
अव्यवस्था भवत्युग्रा ताभ्यामन्योन्यविग्रहे। ताभ्यामुभाभ्यां तरसा प्रसृष्टैर्विशिखैः शितैः
दोघांनी एकमेकांवर तुफान हल्ला केल्याने भीषण गोंधळ माजला; दोघांनीही वेगाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी रणभूमी आणखी धुमाकूळ झाली.
निरन्तरमिवाकाशं बभूव तमसा वृतम्। तैः पतद्भिश्च बहुभिस्तयोः शरशतैः शितैः
दोघांनी सोडलेल्या असंख्य तीक्ष्ण बाणांनी आकाश जणू काळोखाने पूर्ण झाकलं गेलं होतं.
दिशश्च प्रदिशश्चैव बभूवुः शरसंकुलाः। तमसा पिहितं सर्वमासीत् प्रतिभयं महत्
सर्व दिशा आणि कोपरे बाणांनी भरून गेले; सगळीकडे काळोख पसरला आणि मोठं भय वातावरणात दाटून आलं.
अस्तं गते सहस्रांशौ संवृते तमसा च वै। रुधिरौघा महानद्यः प्रावर्तन्त सहस्रशः
सूर्य मावळल्यानंतर आणि अंधार पसरल्यानंतर, हजारो मोठ्या नद्यांसारख्या रक्ताच्या धारांनी वाहायला सुरुवात केली.
क्रव्यादा दारुणा वाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान्। न तदानीं ववौ वायुर्न च जज्वाल पावकः
भयंकर मांसाहारी प्राणी भीतीदायक आवाजात डरकाळ्या फोडू लागले; त्या वेळी वारा वाहत नव्हता, ना अग्नी जळत होता.
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पुस्ते महर्षयः। सम्पेतुश्चात्र संतप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः
महर्षी म्हणू लागले, 'सर्व लोकांना मंगल होवो,' आणि दुःखी गंधर्व आणि चारण तिथे एकत्र आले.
अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान् कनकभूषणान्। शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान्
मग सौमित्राने त्या राक्षससिंहाच्या काळ्या आणि सोन्याने मढवलेल्या चार घोड्यांना चार बाणांनी घायाळ केलं.
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च। सम्पूर्णायतमुक्तेन सुपत्रेण सुवर्चसा
त्यानंतर दुसऱ्या एका पिवळ्या, तीक्ष्ण, पूर्ण ओढलेल्या आणि सुंदर पिसांनी सजवलेल्या तेजस्वी बाणाने,