अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे। बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैव तयोर्बाणाः सहस्रशः
इतर काही तीक्ष्ण शस्त्रे आकाशात एकमेकांवर आदळली; त्यांच्या हजारो बाणांचा तुटणे, मोडणे आणि तुकडे होणे असे घडले.
स बभूव रणो घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः। अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः
त्या दोघांमध्ये बाणांचा ढीग साचून ती लढाई अत्यंत भयंकर झाली, जणू दोन प्रज्वलित अग्न्यांमध्ये यज्ञकुशांचा ढीग पडावा.
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः। सुपुष्पाविव निष्पत्रौ वने किंशुकशाल्मली
त्या दोघांचे महान आत्मे असलेले, जखमी शरीर वनातील पानगळ झालेल्या पण फुलांनी बहरलेल्या किंशुक आणि शाल्मली वृक्षांसारखे शोभून दिसत होते.
चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः। इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ
इंद्रजित आणि लक्ष्मण, एकमेकांचा पराभव करण्याच्या इच्छेने, पुन्हा पुन्हा भीषण आणि गडद युद्धात भिडत होते.
लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्। अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रतिपद्यताम्
लक्ष्मण रणात रावणपुत्रावर वार करत होता आणि रावणपुत्र लक्ष्मणावर; दोघेही एकमेकांवर आघात करत होते, पण कोणालाही थकवा जाणवत नव्हता.
बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ। शुशुभाते महावीर्यौ प्ररूढाविव पर्वतौ
त्या दोन्ही पराक्रमी वीरांचे शरीर बाणांच्या वर्षावाने भेदलेले आणि झाकलेले होते, त्यामुळे ते दोन्ही पर्वतांवर वेलींनी वेढल्यासारखे भासत होते.
तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्। बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः
त्यांचे सर्व अंग रक्ताने न्हालेलं आणि बाणांनी झाकलेलं होते, त्यामुळे ते जणू काही जळणाऱ्या आगीतच तेजस्वी दिसत होते.
तयोरथ महान् कालो व्यतीयाद् युध्यमानयोः। न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं चाप्यभिजग्मतुः
त्या दोघांनी युद्ध करत असताना खूप वेळ गेला, पण त्यांना ना लढाईपासून मागे हटावेसे वाटले, ना थकवा जाणवला.
अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य। प्रियहितमुपपादयन् महात्मा समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे
मग रणभूमीत अजिंक्य लक्ष्मणाचा थकवा दूर करण्यासाठी, प्रियजनाच्या कल्याणाची इच्छा बाळगणारा, महात्मा विभीषण युद्धात उतरला आणि ठामपणे उभा राहिला.
thumb|एकोननवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोननवतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एक्याऐंशीव्या सर्गाचे आता ऐका.
युध्यमानौ ततो दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ। प्रभिन्नाविव मातङ्गौ परस्परजयैषिणौ
माणूस आणि राक्षस दोघेही विजयासाठी झपाट्याने, थांबता-थांबता युद्ध करत होते, जणू दोन मदाने भरलेले हत्ती एकमेकांवर तुटून पडले आहेत.
तयोर्युद्धं द्रष्टुकामो वरचापधरो बली। शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि
त्यांच्या युद्धाचा साक्षीदार व्हावा म्हणून, उत्तम धनुष्य धारण केलेला, शूर आणि रावणाचा भाऊ, रणभूमीच्या अग्रभागी उभा राहिला.
ततो विस्फारयामास महद् धनुरवस्थितः। उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषु महाशरान्
मग तो ठामपणे उभा राहून, मोठे धनुष्य ताणले आणि तीक्ष्ण टोकाचे बलवान बाण राक्षसांवर सोडले.
ते शराः शिखिसंस्पर्शा निपतन्तः समाहिताः। राक्षसान् द्रावयामासुर्वज्राणीव महागिरीन्
ते बाण, मोरपिसासारखे धारदार, अचूकपणे पडत होते आणि राक्षसांना जणू वज्राने पर्वत फोडावा तसे पळवून लावत होते.
विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टिशैः। चिच्छिदुः समरे वीरान् राक्षसान् राक्षसोत्तमाः
विभीषणाचे अनुचरही शूल, तलवार आणि भाले घेऊन रणात शूर राक्षसांना छाटू लागले; हे राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ होते.
राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः। बभौ मध्ये प्रधृष्टानां कलभानामिव द्विपः
त्या राक्षसांनी वेढलेला विभीषण, त्यांच्या मध्ये जणू धाडसी तरुण हत्तींच्या झुंडीतला बलाढ्य हत्ती शोभावा तसा भासत होता.
ततः संचोदमानो वै हरीन् रक्षोवधप्रियान्। उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः
मग राक्षसवधात आनंद मानणाऱ्या वानरांना उत्तेजन देत, काळाची जाण असलेला, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला विभीषण योग्य वेळी बोलला.
एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमवस्थितः। एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः
हा एकटाच आता राक्षसराजाचा शेवटचा आधार उरला आहे; हेच त्याच्या सैन्याचे उरलेले शिल्क आहे—मग वानरप्रमुखांनो, तुम्ही अजून का थांबता?
अस्मिंश्च निहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि। रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम्
या रणभूमीत या पापी राक्षसाचा वध झाला की, रावण सोडला तर त्याच्या सैन्याचा उरलेला भाग संपून जाईल.
प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः। कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः
पराक्रमी प्रहस्त मारला गेला आहे, बलाढ्य निकुंभही; कुम्भकर्ण, कुम्भ आणि निशाचर धूम्राक्ष यांचाही अंत झाला आहे.
जम्बुमाली महामाली तीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः। सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च वज्रदंष्ट्रश्च राक्षसः
जंबुमाळी, महामाळी, वीजेसारखा वेगवान आणि तितकाच भयंकर; सुप्तघ्न, यज्ञकोप, आणि वज्रदंष्ट्र नावाचा राक्षसही तिथे होता.
संह्रादी विकटोऽरिघ्नस्तपनो मन्द एव च। प्रघासः प्रघसश्चैव प्रजङ्घो जङ्घ एव च
संह्रादी, विकट, अरिघ्न, तपन आणि मंद; प्रघास, प्रघस, प्रजंघ आणि जंघ हेही तिथे होते.
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च वीर्यवान्। विद्युज्जिह्वो द्विजिह्वश्च सूर्यशत्रुश्च राक्षसः
अग्निकेतू हा जिंकता येईल असा नव्हता, रश्मिकेतू बलवान होता; विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व आणि सूर्यशत्रू हे राक्षसही तिथे होते.
अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः। कम्पनः सत्त्ववन्तौ तौ देवान्तकनरान्तकौ
अकंपन, सुपार्श्व आणि चक्रमाळी हे राक्षस; तसेच कंपन आणि मोठ्या धैर्याचे देवांतक व नरांतक हे दोघेही तिथे होते.
एतान् निहत्यातिबलान् बहून् राक्षससत्तमान्। बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु
हे बलवान आणि श्रेष्ठ असे अनेक राक्षस मारून, तुम्ही दोन्ही हातांनी समुद्र ओलांडून जा; तो तुम्हाला गायीच्या पावलासारखा लहान वाटेल.
एतावदेव शेषं वो जेतव्यमिति वानराः। हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः
हे वानरांनो, आता फक्त हेच जिंकायचे राहिले आहे; सारे बलशाली आणि गर्विष्ठ राक्षस एकत्र येऊन मारले गेले आहेत.
अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम। घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम्
माझ्या भावाच्या मुलाचा अंत करणे माझ्यासाठी योग्य नाही; पण रामासाठी दया बाजूला ठेवून मी भावाच्या मुलाला मारू शकतो.
हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्षुश्चैव निरुध्यति। तमेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति
त्याला मारण्याची इच्छा असूनही, डोळ्यातून अश्रू येतात आणि दृष्टी थांबते; पण बलवान लक्ष्मण त्याला शांत करील.
वानरा घ्नत सम्भूय भृत्यानस्य समीपगान्। इति तेनातियशसा राक्षसेनाभिचोदिताः
‘वानरांनो, एकत्र येऊन त्याच्या जवळच्या सेवकांना मारा,’ असे त्या कीर्तीमान राक्षसाने सांगितल्यावर वानरसेना झपाट्याने पुढे सरसावली.
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गूलानि च विव्यधुः। ततस्तु कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च पुनः पुनः। मुमुचुर्विविधान् नादान् मेघान् दृष्ट्वेव बर्हिणः
वानरांचे प्रमुख आनंदले आणि त्यांनी आपली शेपटी हलवली; मग वाघासारखे वानर पुन्हा पुन्हा डरकाळ्या फोडू लागले, जणू काही पावसाळ्यात मेघांनी नाचणाऱ्या मोरांना पाहून आवाज काढावा.