निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्। न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि
आपली ताकद दाखव, सर्व शस्त्रास्त्रांचा वापर कर. कारण आज लक्ष्मणाच्या बाणांच्या टप्प्यात एकदा का आलास, तर तू आणि तुझी फौज जिवंत परत जाणार नाही.
thumb|अष्टाशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, हे युध्दकांडातील ऐंशीआठवे सर्ग. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील हे युध्दकांडाचे ऐंशीआठवे सर्ग आहे.
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च
विभीषणाचं बोलणं ऐकून रावणाचा मुलगा प्रचंड रागावला, कठोर शब्द बोलला आणि संतापाने उभा राहिला.
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते। कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः
हातात तलवार घेऊन, सुंदर सजवलेल्या रथात, काळघोड्यांनी जोडलेल्या मोठ्या रथावर तो उभा होता आणि त्याचा राग काळाच्या अंतासारखा भयंकर वाटत होता.
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्। धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान्
त्याने मोठं, मजबूत आणि वेगवान धनुष्य उचललं, आणि शत्रूंचा नाश करणारे भयंकर बाण हातात घेतले.
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः। अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली
महान धनुर्धारी, सजलेला आणि रथात उभा असलेला, त्याने रावणाचा बलवान मुलगा, शत्रूंचा संहार करणारा, सुंदर अलंकार घातलेला, त्याच्याकडे पाहिलं.
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्। उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्
हनुमानाच्या पाठीवर बसलेला, उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसणारा, त्याने संतापाने सौमित्र आणि विभीषणाला उद्देशून बोलला.
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्। अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्
हे वानरांमध्ये श्रेष्ठांनो, माझं पराक्रम बघा. आज माझ्या धनुष्यातून सुटणाऱ्या बाणांचा वर्षाव कोणीही सहन करू शकणार नाही.
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे। अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः। विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः
जसं आकाशात पाऊस पडतो तसं युद्धात मी बाणांचा वर्षाव करेन, आणि माझ्या मोठ्या धनुष्यातून सुटलेले बाण आज तुमच्या अंगावर तशी आग कापसाच्या ढिगावर पसरते तशी पडतील.
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः। अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम्
तिखट बाणांनी, भाले, शक्ती, तोमर यांनी छिन्नविछिन्न करून, आज मी तुम्हा सर्वांना यमाच्या घरात पाठवीन.
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे। जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः
युद्धात मी जलद हातांनी बाणांचा वर्षाव करत असताना, गडगडणाऱ्या मेघासमोर कोण उभं राहू शकेल?
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः। शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ
त्या आधीच्या रात्रीच्या युद्धात, वज्र आणि वीजेसारख्या बाणांनी मी त्या दोघांना आणि त्यांच्या पुढाऱ्यांना बेशुद्ध केलं होतं.
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्। आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः
तुला काहीच आठवत नाही असं वाटतं, म्हणूनच तू माझ्यासारख्या क्रोधी आणि विषारी सर्पासारख्या योद्ध्याशी लढायला आलास, म्हणजेच तू यमाच्या घरात जायला निघालास.
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा। अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत्
राक्षसांच्या राजाचा तो डरकाळी ऐकून, राघव निर्भय चेहऱ्याने आणि रागाने रावणाच्या मुलाला म्हणाला.
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया। कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान्
राक्षसा, तू म्हणतोस की कर्माचं फळ मिळवणं कठीण आहे; पण जो आपल्या कृत्यांनी उद्दिष्ट गाठतो, तोच खरा शहाणा असतो.
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्। वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते
तुझ्याकडे खरी संपत्ती नाही आणि जे कठीण आहे ते मिळवू शकत नाहीस, तरीही फक्त बोलून तू स्वतःला यशस्वी समजतोस, हे तुझं मूर्खपण आहे.
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा। तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः
युद्धात अदृश्य होणं, हे चोरट्यांचं काम आहे, वीरांचा मार्ग नाही.
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस। दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे
राक्षसा, मी आता तुझ्या बाणांच्या टप्प्यात उभा आहे. आज आपली ताकद दाखव. शब्दांनी का फुकाचा गर्व करतोस?
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः। ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः
असं सांगितल्यावर, बलवान इंद्रजिताने आपलं भयंकर धनुष्य हातात घेतलं आणि रणात विजयी होणारा तो, तीक्ष्ण बाण सोडले.
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः। सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः
त्या जोरात सोडलेल्या, सर्पाच्या विषासारख्या भयंकर बाणांनी लक्ष्मणावर झडप घातली आणि ते बाण फुत्कारणाऱ्या सापांसारखे त्याच्यावर पडले.
शरैरतिमहावेगैर्वेगवान् रावणात्मजः। सौमित्रिमिन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम्
रावणाचा मुलगा इंद्रजिताने त्या अतिशय वेगवान बाणांनी शुभलक्षणी सौमित्र लक्ष्मणाला रणात जखमी केले.
स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः। शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः
शरीर बाणांनी छिन्नभिन्न झालेलं, रक्ताने न्हालेलं असतानाही तेजस्वी लक्ष्मण धुररहित ज्वाळेसारखा चमकत होता.
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याभिगम्य च। विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत्
इंद्रजिताने आपले कृत्य पाहून, जवळ येऊन मोठ्याने गर्जना केली आणि हे शब्द उच्चारले.
पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः। आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तकाः
हे सौमित्र, माझ्या धनुष्यापासून सुटलेले हे पिसांचे, धारदार बाण आज तुझे प्राण घेतील—हेच जीवनाचा अंत करणारे आहेत.
अद्य गोमायुसङ्घाश्च श्येनसङ्घाश्च लक्ष्मण। गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया
आज, लक्ष्मणा, कोल्ह्यांचे थवे, घारींचे झुंड आणि गिधाडे, माझ्या हातून मारल्या गेलेल्या, प्राण गेलेल्या तुझ्यावर तुटून पडतील.
क्षत्रबन्धुं सदानार्यं रामः परमदुर्मतिः। भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति हतं मया
आज राम, तो अत्यंत दुष्ट, तुला—आपला भक्त आणि भाऊ—माझ्या हातून मारलेला, क्षत्रिय जातीला कलंक ठरलेला, नेहमीच नालायक, मृत अवस्थेत पाहील.
विस्रस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्। हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया
सौमित्र, आज मी तुझं कवच गळून पडलेलं, धनुष्य जमिनीवर फेकलेलं आणि डोकं छाटलेलं करून तुला ठार मारीन.
इति ब्रुवाणं संक्रुद्धः परुषं रावणात्मजम्। हेतुमद् वाक्यमर्थज्ञो लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह
रावणाचा मुलगा रागाने कठोर शब्द बोलत असताना, अर्थ समजून, लक्ष्मणाने कारण सांगणारे शब्द शांतपणे उत्तर दिले.
वाग्बलं त्यज दुर्बुद्धे क्रूरकर्मन् हि राक्षस। अथ कस्माद् वदस्येतत् सम्पादय सुकर्मणा
अरे दुष्ट बुद्धीच्या राक्षसा, फक्त बोलण्यावर विसंबू नकोस; तुझी कर्मे क्रूर आहेत. मग असे बोलण्याऐवजी चांगली कृती करून दाखव.
अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस। कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्धेयं तव कत्थनम्
अरे राक्षसा, कृती न करता इथे का गर्वाने बोलतोस? अशी कृती कर, ज्यामुळे तुझे मोठेपण खरं वाटेल.