न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे। भ्रात्रा विषमशीलोऽपि कथं भ्राता निरस्यते
मला क्रौर्य आवडत नाही, अधर्मातही मला आनंद नाही; भाऊ वेगळ्या स्वभावाचा असला, तरी भाऊ कसा टाकावा?
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्। त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा
जो धर्म सोडून पापाकडे वळतो, त्याला सोडल्यावरच सुख मिळतं — जसं हातातून विषारी साप सोडल्यावर मिळतं.
परस्वहरणे युक्तं परदाराभिमर्शकम्। त्याज्यमाहुर्दुरात्मानं वेश्म प्रज्वलितं यथा
जे दुसऱ्याचं धन घेणारा, दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे डोळा ठेवणारा, असा दुष्ट माणूस जळत्या घरासारखा सोडावा असं म्हणतात.
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्। सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयावहाः
दुसऱ्याचं धन चोरावं, दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे वासना ठेवावी, आणि मित्रांवर संशय घ्यावा — हे तीन दोष नाशाला नेतात.
महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः। अभिमानश्च रोषश्च वैरित्वं प्रतिकूलता
महर्षींचा भयंकर वध, सर्व देवांशी वैर, अहंकार, राग, शत्रुत्व आणि विरोध — हे सर्व दोष.
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः। गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः
हे दोष माझ्या भावाचं आयुष्य आणि वैभव नष्ट करणारे ठरले; त्याच्या गुणांना ढग जसे डोंगर झाकतात तसे झाकून टाकले.
दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव। नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता
या दोषांमुळे मी माझ्या भावाला, म्हणजे तुझ्या वडिलांना सोडलं; आता ही लंका, तू आणि तुझे वडील — काहीच उरलेलं नाही.
अतिमानश्च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस। बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि
अरे राक्षसा, तू गर्विष्ठ, बालिश आणि वाईट वागणारा आहेस; काळाच्या फासात अडकला आहेस, मला जे काही बोलायचं असेल ते बोलून घे.
अद्येह व्यसनं प्राप्तं यन्मां परुषमुक्तवान्। प्रवेष्टुं न त्वया शक्यं न्यग्रोधं राक्षसाधम
आज तुझ्यावर संकट आलंय, कारण तू माझ्याशी कठोर बोललास; आता तुला वडाचं झाड गाठता येणार नाही, अरे नीच राक्षसा.
धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यं जीवितुं त्वया। युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह। हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षयम्
काकुत्स्थाचा अपमान केल्यानंतर, तू आता जगू शकणार नाहीस; रणांगणात नरराज लक्ष्मणाशी लढ, मारला गेलास की देवांचं कार्य पूर्ण होईल आणि यमाच्या घरी जाशील.
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्। न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि
आपली ताकद दाखव, सर्व शस्त्रास्त्रांचा वापर कर. कारण आज लक्ष्मणाच्या बाणांच्या टप्प्यात एकदा का आलास, तर तू आणि तुझी फौज जिवंत परत जाणार नाही.
thumb|अष्टाशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, हे युध्दकांडातील ऐंशीआठवे सर्ग. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील हे युध्दकांडाचे ऐंशीआठवे सर्ग आहे.
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च
विभीषणाचं बोलणं ऐकून रावणाचा मुलगा प्रचंड रागावला, कठोर शब्द बोलला आणि संतापाने उभा राहिला.
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते। कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः
हातात तलवार घेऊन, सुंदर सजवलेल्या रथात, काळघोड्यांनी जोडलेल्या मोठ्या रथावर तो उभा होता आणि त्याचा राग काळाच्या अंतासारखा भयंकर वाटत होता.
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्। धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान्
त्याने मोठं, मजबूत आणि वेगवान धनुष्य उचललं, आणि शत्रूंचा नाश करणारे भयंकर बाण हातात घेतले.
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः। अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली
महान धनुर्धारी, सजलेला आणि रथात उभा असलेला, त्याने रावणाचा बलवान मुलगा, शत्रूंचा संहार करणारा, सुंदर अलंकार घातलेला, त्याच्याकडे पाहिलं.
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्। उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्
हनुमानाच्या पाठीवर बसलेला, उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसणारा, त्याने संतापाने सौमित्र आणि विभीषणाला उद्देशून बोलला.
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्। अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्
हे वानरांमध्ये श्रेष्ठांनो, माझं पराक्रम बघा. आज माझ्या धनुष्यातून सुटणाऱ्या बाणांचा वर्षाव कोणीही सहन करू शकणार नाही.
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे। अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः। विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः
जसं आकाशात पाऊस पडतो तसं युद्धात मी बाणांचा वर्षाव करेन, आणि माझ्या मोठ्या धनुष्यातून सुटलेले बाण आज तुमच्या अंगावर तशी आग कापसाच्या ढिगावर पसरते तशी पडतील.
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः। अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम्
तिखट बाणांनी, भाले, शक्ती, तोमर यांनी छिन्नविछिन्न करून, आज मी तुम्हा सर्वांना यमाच्या घरात पाठवीन.
सृजतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य संयुगे। जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः
युद्धात मी जलद हातांनी बाणांचा वर्षाव करत असताना, गडगडणाऱ्या मेघासमोर कोण उभं राहू शकेल?
रात्रियुद्धे तदा पूर्वं वज्राशनिसमैः शरैः। शायितौ तौ मया भूयो विसंज्ञौ सपुरःसरौ
त्या आधीच्या रात्रीच्या युद्धात, वज्र आणि वीजेसारख्या बाणांनी मी त्या दोघांना आणि त्यांच्या पुढाऱ्यांना बेशुद्ध केलं होतं.
स्मृतिर्न तेऽस्ति वा मन्ये व्यक्तं यातो यमक्षयम्। आशीविषसमं क्रुद्धं यन्मां योद्धुमुपस्थितः
तुला काहीच आठवत नाही असं वाटतं, म्हणूनच तू माझ्यासारख्या क्रोधी आणि विषारी सर्पासारख्या योद्ध्याशी लढायला आलास, म्हणजेच तू यमाच्या घरात जायला निघालास.
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं राघवस्तदा। अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत्
राक्षसांच्या राजाचा तो डरकाळी ऐकून, राघव निर्भय चेहऱ्याने आणि रागाने रावणाच्या मुलाला म्हणाला.
उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया। कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान्
राक्षसा, तू म्हणतोस की कर्माचं फळ मिळवणं कठीण आहे; पण जो आपल्या कृत्यांनी उद्दिष्ट गाठतो, तोच खरा शहाणा असतो.
स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्। वाचा व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते
तुझ्याकडे खरी संपत्ती नाही आणि जे कठीण आहे ते मिळवू शकत नाहीस, तरीही फक्त बोलून तू स्वतःला यशस्वी समजतोस, हे तुझं मूर्खपण आहे.
अन्तर्धानगतेनाजौ यत्त्वया चरितस्तदा। तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः
युद्धात अदृश्य होणं, हे चोरट्यांचं काम आहे, वीरांचा मार्ग नाही.
यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽस्मि तव राक्षस। दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे
राक्षसा, मी आता तुझ्या बाणांच्या टप्प्यात उभा आहे. आज आपली ताकद दाखव. शब्दांनी का फुकाचा गर्व करतोस?
एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः। ससर्ज निशितान् बाणानिन्द्रजित् समितिंजयः
असं सांगितल्यावर, बलवान इंद्रजिताने आपलं भयंकर धनुष्य हातात घेतलं आणि रणात विजयी होणारा तो, तीक्ष्ण बाण सोडले.
तेन सृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः। सम्प्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः
त्या जोरात सोडलेल्या, सर्पाच्या विषासारख्या भयंकर बाणांनी लक्ष्मणावर झडप घातली आणि ते बाण फुत्कारणाऱ्या सापांसारखे त्याच्यावर पडले.