एवमुक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम्
असे ऐकून, बलवान आणि दृढनिश्चयी रावणपुत्राने तिथे विभीषणाला पाहून कठोर शब्द बोलले.
इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षात् भ्राता पितुर्मम। कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस
इथेच तू जन्मलास, वाढलास, माझ्या वडिलांचा साक्षात भाऊ आहेस—मग राक्षसा, कसा काय तू आपल्या भाच्याचा विश्वासघात करतोस?
न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते। प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मो धर्मदूषण
अरे दुष्ट बुद्धी, तुझं कुणाशीही नातं नाही, मैत्री नाही, कुळही खरं नाही; तुझ्या अंगात सौंदर्य नाही, आणि धर्मही नाही, धर्माचा अपमान करणारा आहेस.
शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः। यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः
अरे मूर्खा, तू दयनीय आहेस, सज्जन लोकांच्या निंदेला पात्र आहेस; कारण तू आपल्या माणसांना सोडून परक्यांची चाकरी पत्करली आहेस.
नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महदन्तरम्। क्व च स्वजनसंवासः क्व च नीच पराश्रयः
अशी दुर्बल बुद्धी असताना तुला हे मोठं अंतर समजत नाही; आपल्या लोकांत राहण्याचं सुख कुठे आणि परक्यांच्या आश्रयाला जाण्याची नीचता कुठे!
गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणोऽपि वा। निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः
परका जरी गुणी असला, आणि आपला माणूस गुणहीन असला, तरी आपलाच माणूस श्रेष्ठ; परका हा कायम परकाच राहतो.
यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते। स स्वपक्षे क्षयं याते पश्चात् तैरेव हन्यते
जो आपली बाजू सोडून शत्रूच्या बाजूने जातो, त्याच्या आपल्यांचा नाश झाल्यावर, तेच परके त्याचा नाश करतात.
निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर। स्वजनेन त्वया शक्यं पौरुषं रावणानुज
अशी तुझी निर्दयता आहे, अरे निशाचर; रावणाचा भाऊ, आपल्या लोकांसोबतच तू शौर्य दाखवू शकला असता.
इत्युक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः। अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे
भाऊच्या मुलाने असे बोलल्यावर विभीषण म्हणाला, 'राक्षसा, माझ्या स्वभावाची तुला माहिती असतानाही का एवढं बढाई मारतोस?'
राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्। कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्। गुणो यः प्रथमो नॄणां तन्मे शीलमराक्षसम्
राक्षसांच्या राजाचा सद्गुणी पुत्रा, आदरासाठी कठोर बोलणं सोड; मी जरी क्रूरकर्मा राक्षसांच्या कुळात जन्मलो, तरी माणसांमधला श्रेष्ठ गुण, तोच माझा स्वभाव आहे, राक्षसांचा नाही.
न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे। भ्रात्रा विषमशीलोऽपि कथं भ्राता निरस्यते
मला क्रौर्य आवडत नाही, अधर्मातही मला आनंद नाही; भाऊ वेगळ्या स्वभावाचा असला, तरी भाऊ कसा टाकावा?
धर्मात् प्रच्युतशीलं हि पुरुषं पापनिश्चयम्। त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा
जो धर्म सोडून पापाकडे वळतो, त्याला सोडल्यावरच सुख मिळतं — जसं हातातून विषारी साप सोडल्यावर मिळतं.
परस्वहरणे युक्तं परदाराभिमर्शकम्। त्याज्यमाहुर्दुरात्मानं वेश्म प्रज्वलितं यथा
जे दुसऱ्याचं धन घेणारा, दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे डोळा ठेवणारा, असा दुष्ट माणूस जळत्या घरासारखा सोडावा असं म्हणतात.
परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्। सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः क्षयावहाः
दुसऱ्याचं धन चोरावं, दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे वासना ठेवावी, आणि मित्रांवर संशय घ्यावा — हे तीन दोष नाशाला नेतात.
महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः। अभिमानश्च रोषश्च वैरित्वं प्रतिकूलता
महर्षींचा भयंकर वध, सर्व देवांशी वैर, अहंकार, राग, शत्रुत्व आणि विरोध — हे सर्व दोष.
एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः। गुणान् प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव तोयदाः
हे दोष माझ्या भावाचं आयुष्य आणि वैभव नष्ट करणारे ठरले; त्याच्या गुणांना ढग जसे डोंगर झाकतात तसे झाकून टाकले.
दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव। नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता
या दोषांमुळे मी माझ्या भावाला, म्हणजे तुझ्या वडिलांना सोडलं; आता ही लंका, तू आणि तुझे वडील — काहीच उरलेलं नाही.
अतिमानश्च बालश्च दुर्विनीतश्च राक्षस। बद्धस्त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि
अरे राक्षसा, तू गर्विष्ठ, बालिश आणि वाईट वागणारा आहेस; काळाच्या फासात अडकला आहेस, मला जे काही बोलायचं असेल ते बोलून घे.
अद्येह व्यसनं प्राप्तं यन्मां परुषमुक्तवान्। प्रवेष्टुं न त्वया शक्यं न्यग्रोधं राक्षसाधम
आज तुझ्यावर संकट आलंय, कारण तू माझ्याशी कठोर बोललास; आता तुला वडाचं झाड गाठता येणार नाही, अरे नीच राक्षसा.
धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यं जीवितुं त्वया। युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह। हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि यमक्षयम्
काकुत्स्थाचा अपमान केल्यानंतर, तू आता जगू शकणार नाहीस; रणांगणात नरराज लक्ष्मणाशी लढ, मारला गेलास की देवांचं कार्य पूर्ण होईल आणि यमाच्या घरी जाशील.
निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्। न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वमद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि
आपली ताकद दाखव, सर्व शस्त्रास्त्रांचा वापर कर. कारण आज लक्ष्मणाच्या बाणांच्या टप्प्यात एकदा का आलास, तर तू आणि तुझी फौज जिवंत परत जाणार नाही.
thumb|अष्टाशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाशीतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, हे युध्दकांडातील ऐंशीआठवे सर्ग. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील हे युध्दकांडाचे ऐंशीआठवे सर्ग आहे.
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधेनाभ्युत्पपात च
विभीषणाचं बोलणं ऐकून रावणाचा मुलगा प्रचंड रागावला, कठोर शब्द बोलला आणि संतापाने उभा राहिला.
उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे सुसमलंकृते। कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः
हातात तलवार घेऊन, सुंदर सजवलेल्या रथात, काळघोड्यांनी जोडलेल्या मोठ्या रथावर तो उभा होता आणि त्याचा राग काळाच्या अंतासारखा भयंकर वाटत होता.
महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्। धनुर्भीमबलो भीमं शरांश्चामित्रनाशनान्
त्याने मोठं, मजबूत आणि वेगवान धनुष्य उचललं, आणि शत्रूंचा नाश करणारे भयंकर बाण हातात घेतले.
तं ददर्श महेष्वासो रथस्थः समलंकृतः। अलंकृतममित्रघ्नो रावणस्यात्मजो बली
महान धनुर्धारी, सजलेला आणि रथात उभा असलेला, त्याने रावणाचा बलवान मुलगा, शत्रूंचा संहार करणारा, सुंदर अलंकार घातलेला, त्याच्याकडे पाहिलं.
हनूमत्पृष्ठमारूढमुदयस्थरविप्रभम्। उवाचैनं सुसंरब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्
हनुमानाच्या पाठीवर बसलेला, उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसणारा, त्याने संतापाने सौमित्र आणि विभीषणाला उद्देशून बोलला.
तांश्च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्। अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्
हे वानरांमध्ये श्रेष्ठांनो, माझं पराक्रम बघा. आज माझ्या धनुष्यातून सुटणाऱ्या बाणांचा वर्षाव कोणीही सहन करू शकणार नाही.
मुक्तवर्षमिवाकाशे धारयिष्यथ संयुगे। अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः। विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः
जसं आकाशात पाऊस पडतो तसं युद्धात मी बाणांचा वर्षाव करेन, आणि माझ्या मोठ्या धनुष्यातून सुटलेले बाण आज तुमच्या अंगावर तशी आग कापसाच्या ढिगावर पसरते तशी पडतील.
तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नान् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः। अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम्
तिखट बाणांनी, भाले, शक्ती, तोमर यांनी छिन्नविछिन्न करून, आज मी तुम्हा सर्वांना यमाच्या घरात पाठवीन.