स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः। राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद् व्यूहमाश्रितम्
मित्रांना आनंद देणारा सौमित्र, खूप अंतर पार करून, दूरवरून राक्षसाधिपतीच्या सैन्याची युद्धासाठी उभी केलेली मांडणी पाहिली.
स सम्प्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिंदमः। तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः
तेथे पोहोचल्यावर, धनुष्य हातात घेऊन, शत्रूंचा संहार करणारा रघुनंदन, ब्रह्मदेवाच्या नियमानुसार विजयासाठी सज्ज उभा राहिला.
विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्। अङ्गदेन च वीरेण तथानिलसुतेन च
विभीषणासह, पराक्रमी राजपुत्र, तसेच वीर अंगद आणि वायुपुत्र यांच्या सोबत तो ठामपणे उभा राहिला.
विविधममलशस्त्रभास्वरं तद् ध्वजगहनं गहनं महारथैश्च। प्रतिभयतममप्रमेयवेगं तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश
शुद्ध शस्त्रांनी झळाळणारे, ध्वजांनी भरलेले, घनदाट आणि बलाढ्य रथांनी युक्त असे ते भीषण, वेगवान आणि शत्रूंना अंधारासारखे वाटणारे सैन्य त्याने प्रवेश केले.
thumb|षडशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षडशीतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील छपन्नाव्या सर्गाचे पठण येथे होते.
अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः। परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत्
त्या परिस्थितीत, रावणाचा लहान भाऊ लक्ष्मणाला शत्रूंच्या विरोधात उपयुक्त आणि फलदायी असे बोलला.
यदेतद् राक्षसानीकं मेघश्यामं विलोक्यते। एतदायोध्यतां शीघ्रं कपिभिश्च शिलायुधैः
हे राक्षसांचे सैन्य पावसाळी मेघासारखे काळे दिसते, ते वानरांनी त्यांच्या दगडांच्या शस्त्रांनी लवकरच हल्ला करावे.
तस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण। राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति
लक्ष्मणा, या मोठ्या सैन्याची मांडणी फोडल्यावर, राक्षसाधिपतीचा मुलगाही येथे दिसेल.
स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन् परान्। अभिद्रवाशु यावद् वै नैतत् कर्म समाप्यते
म्हणून, इंद्राच्या वज्रासारख्या बाणांनी शत्रूंवर वर्षाव कर आणि लवकरच हल्ला कर, जेणेकरून हे काम अपूर्ण राहू नये.
जहि वीर दुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्। रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम्
वीरा, त्या दुष्ट, मायावी, अधार्मिक, रावणपुत्राला, जो क्रूर कर्म करणारा आणि सर्व लोकांना भय देणारा आहे, ठार कर.
विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः। ववर्ष शरवर्षेण राक्षसेन्द्रसुतं प्रति
विभीषणाचे शब्द ऐकून, शुभलक्षण असलेला लक्ष्मणाने राक्षसाधिपतीच्या मुलावर बाणांचा वर्षाव केला.
ऋक्षाः शाखामृगाश्चैव द्रुमप्रवरयोधिनः। अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम्
ऋक्ष आणि वानर, झाडांनी लढण्यात पटाईत, एकत्र येऊन त्या सज्ज सैन्यावर तुटून पडले.
राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः। अभ्यवर्तन्त समरे कपिसैन्यजिघांसवः
राक्षसांनी धारदार बाण, तलवारी, शूल आणि तोमरांनी वानर सैन्याचा संहार करण्यासाठी युद्धात हल्ला केला.
स सम्प्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्। शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः
मग वानर आणि राक्षसांमध्ये प्रचंड गोंधळाचा संग्राम झाला, ज्याचा मोठा आवाज सगळ्या लंकेत घुमला.
शस्त्रैश्च विविधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः। उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम्
विविध शस्त्रे, धारदार बाण, झाडे आणि भीषण पर्वतशिखरे यामुळे आकाश झाकले गेले होते.
राक्षसा वानरेन्द्रेषु विकृताननबाहवः। निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम्
राक्षसांनी विकृत तोंड आणि हातांनी वानरराजांवर शस्त्रांचा मारा केला आणि मोठे भय निर्माण केले.
तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः। अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे सर्वराक्षसान्
मग वानरांनी सर्व प्रकारच्या झाडांनी आणि डोंगरांच्या कड्यांनी युद्धात सर्व राक्षसांवर जोरदार हल्ला केला.
ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः। रक्षसां युध्यमानानां महद्भयमजायत
म्हणून अस्वल आणि वानरांच्या बलाढ्य आणि मोठ्या शरीराच्या सेनापतींमुळे राक्षसांना लढताना मोठा भयानक भीती वाटू लागली.
स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरर्दितम्। उदतिष्ठत दुर्धर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते
आपली सेना शत्रूंमुळे खचली आहे आणि त्रासलेली आहे हे ऐकून तो भयंकर योद्धा, आपलं काम पूर्ण न होता, उठून उभा राहिला.
वृक्षान्धकारान्निर्गत्य जातक्रोधः स रावणिः। आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं सुसंयतम्
झाडांच्या सावलीतून बाहेर येताच, रागाने पेटून, रावणाचा मुलगा तयार आणि नीट बांधलेल्या रथावर चढला.
स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः। रक्तास्यनयनो भीमो बभौ मृत्युरिवान्तकः
त्याच्या हातात भयंकर धनुष्य आणि बाण होते, अंग काळ्या मळासारखे काळे, तोंड आणि डोळे रक्तासारखे लाल, तो अगदी मृत्यूसारखा भयानक दिसत होता.
दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद् बलम्। रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम्
रथावर उभा असलेला तो दिसताच, लक्ष्मणाशी लढायला उत्सुक आणि वेगवान असलेली ती राक्षसांची सेना मागे वळली.
तस्मिंस्तु काले हनुमानरुजत् स दुरासदम्। धरणीधरसंकाशो महावृक्षमरिंदमः
त्याच वेळी, शत्रूंना जिंकणारा, डोंगरासारखा आणि जवळ जाण्यास कठीण असलेला हनुमान मोठं झाड उचलून उभा राहिला.
स राक्षसानां तत् सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्। चकार बहुभिर्वृक्षैर्निःसंज्ञं युधि वानरः
तो वानर, जणू काही प्रलयाचा अग्नीच, अनेक झाडांनी युद्धात राक्षसांची सेना जाळून टाकू लागला आणि त्यांना बेशुद्ध केला.
विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्। राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तमवाकिरन्
पवनपुत्र हनुमान वेगाने राक्षसांची सेना उद्ध्वस्त करताना पाहून, हजारो राक्षसांनी त्याच्यावर शस्त्रांचा मारा केला.
शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः। शक्तिहस्ताश्च शक्तीभिः पट्टिशैः पट्टिशायुधाः
काहींनी धारदार भाले घेऊन भाल्यांनी, तलवारी असलेल्या राक्षसांनी तलवारींनी, शूलधारींनी शूलांनी, तर पटीशधारींनी पटीशांनी हल्ला केला.
परिघैश्च गदाभिश्च कुन्तैश्च शुभदर्शनैः। शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः
आणि लोखंडी गदा, मूसळ, सुंदर भाले, शेकडो शतघ्नी आणि लोखंडी मोठ्या हातोड्यांनीही त्यांनी हल्ला केला.
घोरैः परशुभिश्चैव भिन्दिपालैश्च राक्षसाः। मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्च तलैरशनिसंनिभैः
राक्षसांनी भयंकर कुऱ्हाडी, गदा, वज्रासारख्या मुठी आणि वीजेसारख्या हातांनी हल्ला चढवला.
अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम्। तेषामपि च संक्रुद्धश्चकार कदनं महत्
त्यांनी सर्व बाजूंनी पर्वतासारख्या त्याला घेरून मारहाण केली; पण तोही रागाने पेटून त्यांच्यात मोठा संहार करू लागला.
स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्। सूदमानमसंत्रस्तममित्रान् पवनात्मजम्
इंद्रजिताने पर्वतासारखा, शत्रूंना न घाबरणारा आणि न डगमगणारा, शत्रूंचा नाश करणारा वानरांचा श्रेष्ठ हनुमान पाहिला.