हता इन्द्रजिता सीता इति श्रुत्वैव राघवः। हनूमद्वचनात् सौम्य ततो मोहमुपाश्रितः
हनुमानाच्या तोंडून 'सीतेला इंद्रजिताने मारले' असे ऐकताच, राघव शोकाने बेशुद्ध झाला.
कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः। पुष्कलार्थमिदं वाक्यं विसंज्ञं राममब्रवीत्
सौमित्र बोलत असताना, विभीषणाने त्याला थांबवले आणि बेशुद्ध रामाला गंभीर शब्दांत सांगितले.
मनुजेन्द्रार्तरूपेण यदुक्तस्त्वं हनूमता। तदयुक्तमहं मन्ये सागरस्येव शोषणम्
हनुमानाने दु:खी मनुष्याच्या रूपात तुला जे सांगितले, ते मला योग्य वाटत नाही—जसे समुद्र सुकणे अशक्य आहे.
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः। सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति
रावणाच्या मनात सीतेबद्दल काय आहे हे मला माहीत आहे, महाबली; तो तिला मारणार नाही.
याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा। वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः
तुझ्या भल्यासाठी मी वारंवार विनंती केली की वैदेहीला सोडावे, पण त्याने माझे ऐकले नाही.
नैव साम्ना न दानेन न भेदेन कुतो युधा। सा द्रष्टुमपि शक्येत नैव चान्येन केनचित्
ना समजुतीने, ना दानाने, ना फूट पाडून, ना युद्धाने—कोणालाही तिला पाहता येणार नाही.
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः। मायामयीं महाबाहो तां विद्धि जनकात्मजाम्
त्या राक्षसाने वानरांना भ्रमित करून निघून गेला; महाबली, ती जनकनंदिनी माया आहे, हे जाण.
चैत्यं निकुम्भिलामद्य प्राप्य होमं करिष्यति। हुतवानुपयातो हि देवैरपि सवासवैः
आज तो निकुंभिलाच्या चैत्यावर जाऊन होम करणार आहे; देवांसह वासवानेही यज्ञ केला की तो येतो.
दुराधर्षो भवत्येष संग्रामे रावणात्मजः। तेन मोहयता नूनमेषा माया प्रयोजिता
रावणाचा हा मुलगा युद्धात जिंकता येत नाही; म्हणून त्याने ही माया केली आहे.
विघ्नमन्विच्छता तत्र वानराणां पराक्रमे। ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत्तन्न समाप्यते
वानरांच्या शौर्यावर अडथळा आणण्यासाठी, आपण सर्व सैन्यासह तिथे जाऊया, तोपर्यंत ते पूर्ण होत नाही.
त्यजैनं नरशार्दूल मिथ्या संतापमागतम्। सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम्
मनुष्यसिंहा, हे खोटे दु:ख सोड; कारण तुझ्या शोकाने सर्वांची ताकद कमी झाली आहे.
इह त्वं स्वस्थहृदयस्तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः। लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः
इथे तू शांत मनाने, धैर्याने राहा; आपण लक्ष्मणाला आणि सैन्याचे पुढारी त्याच्यासोबत पाठवूया.
एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः। त्याजयिष्यति तत्कर्म ततो वध्यो भविष्यति
हा पुरुषसिंह तीक्ष्ण बाणांनी रावणाचा मुलगा मेघनादाला पराजित करील; आणि हे कृत्य घडल्यावर तो मारण्यास योग्य बनेल.
तस्यैते निशितास्तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः। पतत्त्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम्
हे तीक्ष्ण, धारदार आणि पिसांनी सजवलेले बाण, पक्ष्यांसारखे मृदू असून, त्याच्या रक्ताचा आस्वाद घेतील.
तत् संदिश महाबाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्। राक्षसस्य विनाशाय वज्रं वज्रधरो यथा
म्हणून, महाबाहू, शुभलक्षण असलेल्या लक्ष्मणाला सांग की, तो राक्षसाचा नाश करावा, जसे इंद्र वज्राने शत्रूचा संहार करतो.
मनुजवर न कालविप्रकर्षो रिपुनिधनं प्रति यत्क्षमोऽद्य कर्तुम्। त्वमतिसृज रिपोर्वधाय वज्रं दिविजरिपोर्मथने यथा महेन्द्रः
मनुष्यांमधील श्रेष्ठा, शत्रूच्या विनाशासाठी वेळ दवडू नकोस; आजच तू ते करू शकतोस. महेंद्राने जसा देवांचा शत्रू संपवण्यासाठी वज्र सोडला, तसा तूही शत्रूच्या वधासाठी वज्र सोड.
समाप्तकर्मा हि स राक्षसर्षभो भवत्यदृश्यः समरे सुरासुरैः। युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा भवेत् सुराणामपि संशयो महान्
जेव्हा त्याचे कर्म पूर्ण होते, तेव्हा तो राक्षसश्रेष्ठ देवांना आणि दानवांनाही युद्धात दिसत नाही; त्याच्याशी लढताना, त्याचे कर्म पूर्ण झाल्यावर, देवांनाही मोठा संशय येतो.
thumb|पञ्चाशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील पंच्याऐंशीवा सर्ग ऐका.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः। नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा
त्याचे ते शब्द ऐकून, शोकाने व्याकुळ झालेला राघव स्पष्टपणे त्या राक्षसाने काय सांगितले ते समजू शकला नाही.
ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरंजयः। विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसंनिधौ
मग धैर्य धरून, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा राम, वानरांच्या उपस्थितीत बसलेल्या विभीषणाला म्हणाला.
नैर्ऋताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण। भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
राक्षसांचा अधिपती विभीषण, तू जे काही बोललास, ते मला पुन्हा ऐकायचे आहे; तुला जे सांगायचे आहे ते सांग.
राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः। यत् तत् पुनरिदं वाक्यं बभाषेऽथ विभीषणः
राघवाचे शब्द ऐकून, वाक्पटू विभीषणाने पुन्हा हेच शब्द सांगितले.
यथाऽऽज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्। तत् तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम्
महाबाहू, तू जशी आज्ञा दिलीस, तशीच सैन्याची मांडणी तुझ्या शब्दानंतर लगेचच केली गेली.
तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः। विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः
सर्व सैन्यांचे विभाग चारही बाजूंनी योग्य रीतीने लावले आहेत आणि सर्व सेनापतीही योग्य ठिकाणी ठेवले आहेत.
भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महाप्रभो। त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम्
महा प्रभो, मला अजून एक गोष्ट सांगायची आहे; ते ऐक. तुझ्या दुःखामुळे आमच्या हृदयातही वेदना निर्माण झाली आहे.
त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या संतापमागतम्। यदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धिनी
राजा, हा शोक आणि निरर्थक दुःख सोडून दे. ही चिंता शत्रूचा आनंद वाढवणारी आहे, तीही टाकून दे.
उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्। प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः
वीरा, आता प्रयत्न कर आणि धैर्य धारण कर. जर तुला सीता मिळवायची असेल आणि राक्षसांचा नाश करायचा असेल, तर हे आवश्यक आहे.
रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः। साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः
रघुनंदना, मी तुला हिताचे बोल सांगतो, ते ऐक. सौमित्राने मोठ्या सैन्यासह तेथे जावे.
निकुम्भिलायां सम्प्राप्तं हन्तुं रावणिमाहवे। धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः
तो निकुंभिलेला पोहोचून, युद्धात रावणाच्या मुलाला, धनुष्याच्या माळेतून सुटलेल्या, विषारी सर्पासारख्या बाणांनी मारावा.
शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः। तेन वीरेण तपसा वरदानात् स्वयंभुवः। अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरङ्गमाः
तो महान धनुर्धारी, युद्धात जिंकणारा, बाणांनी रावणाच्या मुलाचा वध करील; कारण त्या वीराने तपस्येने आणि स्वयंभूच्या वरदानाने ब्रह्मशिर अस्त्र आणि इच्छेप्रमाणे धावणारे घोडे मिळवले आहेत.