अर्थेभ्योऽथ प्रवृद्धेभ्यः संवृत्तेभ्यस्ततस्ततः। क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः
जसे डोंगरांमधून नद्या वाहतात, तशी वाढणाऱ्या आणि साठणाऱ्या संपत्तीमधून सर्व कृती निर्माण होतात.
अर्थेन हि विमुक्तस्य पुरुषस्याल्पचेतसः। विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा
ज्याच्याकडे धन नाही आणि ज्याची बुद्धी कमी आहे, त्याच्या सर्व कृती थांबतात, जसे उन्हाळ्यात ओढे आटतात.
सोऽयमर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः। पापमाचरते कर्तुं तदा दोषः प्रवर्तते
जो सुखाच्या आणि आरामाच्या मागे लागून धन सोडतो, तो सुख मिळवण्यासाठी पाप करतो आणि मग दोष निर्माण होतो.
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः। यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः
ज्याच्याकडे धन आहे त्याला मित्र मिळतात; त्याला नातेवाईक मिळतात; तोच जगात खरा पुरुष मानला जातो; आणि तोच विद्वान समजला जातो.
यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान्। यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स गुणाधिकः
ज्याच्याकडे धन आहे तोच पराक्रमी आहे; तोच बुद्धिमान आहे; तोच अत्यंत भाग्यवान आहे; आणि तोच गुणी आहे.
अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया। राज्यमुत्सृजता धीर येन बुद्धिस्त्वया कृता
धन सोडल्याने जे दोष येतात ते मी सांगितले; हे धीरगंभीर, अशा विचारानेच तू राज्य सोडण्याचा निर्णय घेतलास.
यस्यार्था धर्मकामार्थास्तस्य सर्वं प्रदक्षिणम्। अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता
ज्याचं धन धर्म, काम आणि अर्थासाठी वापरलं जातं, त्याच्यासाठी सर्व काही अनुकूल असतं; पण ज्याच्याकडे धन नाही आणि जो धनाच्या शोधात आहे, त्याला काहीच मिळत नाही.
हर्षः कामश्च दर्पश्च धर्मः क्रोधः शमो दमः। अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप
आनंद, इच्छा, गर्व, धर्म, राग, शांतता आणि संयम—हे सर्व धनामुळेच निर्माण होतात, राजाधिराज.
येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां धर्मचारिणाम्। तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः
जे धर्माने चालतात, त्यांचं हे धन नष्ट झालं की, ते तुझ्यात दिसत नाही—जसं ढगाळ दिवशी तारे दिसत नाहीत.
त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश्च वचने स्थिते। रक्षसापहृता भार्या प्राणौः प्रियतरा तव
हे वीर, जेव्हा तू गुरूंच्या आज्ञेने वनवासाला गेलास, तेव्हा तुझी पत्नी—जी तुला प्राणाहूनही प्रिय होती—राक्षसाने पळवली.
तदद्य विपुलं वीर दुःखमिन्द्रजिता कृतम्। कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्मादुत्तिष्ठ राघव
म्हणून, हे वीर, आज मी इंद्रजिताने केलेल्या मोठ्या दुःखाचा नाश माझ्या कृतीने करीन; म्हणून उठ, राघवा.
उत्तिष्ठ नरशार्दूल दीर्घबाहो धृतव्रत। किमात्मानं महात्मानमात्मानं नावबुध्यसे
उठ, नरशार्दूल, दीर्घबाहू आणि दृढनिश्चयी! हे महात्म्या, तू स्वतःला का ओळखत नाहीस?
अयमनघ तवोदितः प्रियार्थं जनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः। सरथगजहयां सराक्षसेन्द्रां भृशमिषुभिर्विनिपातयामि लङ्काम्
हे निष्पाप, तुझ्या प्रियासाठी, जनककन्येच्या मृत्यूचे दृश्य पाहून मी संतापलो आहे; आता मी रथ, हत्ती, घोडे आणि सर्व राक्षसराजांसह लंकेला बाणांच्या वर्षावाने उद्ध्वस्त करीन.
thumb|चतुरशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चौर्याऐंशीवा सर्ग ऐका.
राममाश्वासमाने तु लक्ष्मणे भ्रातृवत्सले। निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद् विभीषणः
लक्ष्मण आपल्या भावावर प्रेम करणारा, रामाला धीर देत असताना, विभीषणाने आपली फौज योग्य ठिकाणी ठेवून तिथे आला.
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिरभिसंवृतः। नीलाञ्जनचयाकारैर्मातंगैरिव यूथपैः
तो विविध शस्त्रांनी सज्ज अशा चार शूर वीरांसह होता, जे काळ्या मेघासारखे आणि हत्तींच्या कळपाचे प्रमुख वाटत होते.
सोऽभिगम्य महात्मानं राघवं शोकलालसम्। वानरांश्चापि ददृशे बाष्पपर्याकुलेक्षणान्
तो महात्मा राघवाकडे, जो दु:खाने ग्रासलेला होता, गेला आणि अश्रूंनी डोळे भरलेले वानरही त्याने पाहिले.
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्। ददर्श मोहमापन्नं लक्ष्मणस्याङ्कमाश्रितम्
त्याने महात्मा राघव, इक्ष्वाकू कुळाचा आनंद, मोहात पडलेला आणि लक्ष्मणाच्या मांडीवर विसावलेला पाहिला.
व्रीडितं शोकसंतप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः। अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किमेतदिति सोऽब्रवीत्
राम लाजलेला आणि दु:खाने व्याकुळ झालेला पाहून, विभीषणाच्या मनातही दु:ख दाटले आणि त्याने विचारले, 'हे काय घडले आहे?'
विभीषणमुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश्च वानरान्। लक्ष्मणोवाच मन्दार्थमिदं बाष्पपरिप्लुतः
विभीषणाचा चेहरा, सुग्रीव आणि ते वानर पाहून, लक्ष्मणाचा कंठ अश्रूंनी भरला आणि तो कष्टाने बोलू लागला.
हता इन्द्रजिता सीता इति श्रुत्वैव राघवः। हनूमद्वचनात् सौम्य ततो मोहमुपाश्रितः
हनुमानाच्या तोंडून 'सीतेला इंद्रजिताने मारले' असे ऐकताच, राघव शोकाने बेशुद्ध झाला.
कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः। पुष्कलार्थमिदं वाक्यं विसंज्ञं राममब्रवीत्
सौमित्र बोलत असताना, विभीषणाने त्याला थांबवले आणि बेशुद्ध रामाला गंभीर शब्दांत सांगितले.
मनुजेन्द्रार्तरूपेण यदुक्तस्त्वं हनूमता। तदयुक्तमहं मन्ये सागरस्येव शोषणम्
हनुमानाने दु:खी मनुष्याच्या रूपात तुला जे सांगितले, ते मला योग्य वाटत नाही—जसे समुद्र सुकणे अशक्य आहे.
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः। सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति
रावणाच्या मनात सीतेबद्दल काय आहे हे मला माहीत आहे, महाबली; तो तिला मारणार नाही.
याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा। वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः
तुझ्या भल्यासाठी मी वारंवार विनंती केली की वैदेहीला सोडावे, पण त्याने माझे ऐकले नाही.
नैव साम्ना न दानेन न भेदेन कुतो युधा। सा द्रष्टुमपि शक्येत नैव चान्येन केनचित्
ना समजुतीने, ना दानाने, ना फूट पाडून, ना युद्धाने—कोणालाही तिला पाहता येणार नाही.
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः। मायामयीं महाबाहो तां विद्धि जनकात्मजाम्
त्या राक्षसाने वानरांना भ्रमित करून निघून गेला; महाबली, ती जनकनंदिनी माया आहे, हे जाण.
चैत्यं निकुम्भिलामद्य प्राप्य होमं करिष्यति। हुतवानुपयातो हि देवैरपि सवासवैः
आज तो निकुंभिलाच्या चैत्यावर जाऊन होम करणार आहे; देवांसह वासवानेही यज्ञ केला की तो येतो.
दुराधर्षो भवत्येष संग्रामे रावणात्मजः। तेन मोहयता नूनमेषा माया प्रयोजिता
रावणाचा हा मुलगा युद्धात जिंकता येत नाही; म्हणून त्याने ही माया केली आहे.
विघ्नमन्विच्छता तत्र वानराणां पराक्रमे। ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत्तन्न समाप्यते
वानरांच्या शौर्यावर अडथळा आणण्यासाठी, आपण सर्व सैन्यासह तिथे जाऊया, तोपर्यंत ते पूर्ण होत नाही.