श्रुत्वा तु भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम्। वीक्ष्यमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर्वानरा भृशम्
इंद्राच्या वज्रासारखी भीषण गर्जना ऐकून, वानरांनी सगळ्या दिशांना पाहिलं आणि घाबरून पळू लागले.
तानुवाच ततः सर्वान् हनूमान् मारुतात्मजः। विषण्णवदनान् दीनांस्त्रस्तान् विद्रवतः पृथक्
मग वायुपुत्र हनुमानाने, निराश, दुःखी आणि घाबरून वेगवेगळ्या दिशांना पळणाऱ्या त्या सर्व वानरांना हाक मारली.
कस्माद् विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः। त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम्
काय झालं वानरांनो, तुमच्या चेहऱ्यावर अशी उदासी का आहे? तुम्ही युद्धाचा उत्साह सोडून पळता आहात, तुमचं धैर्य कुठे गेलं?
पृष्ठतोऽनुव्रजध्वं मामग्रतो यान्तमाहवे। शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तं हि निवर्तितुम्
मी पुढे युद्धात जातोय, तुम्ही सर्वजण माझ्या मागून या. शूर आणि कुलीन लोकांनी मागे वळणं योग्य नाही.
एवमुक्ताः सुसंक्रुद्धा वायुपुत्रेण धीमता। शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चैव जगृहुर्हृष्टमानसाः
वायुपुत्र हनुमानाने असं म्हटल्यावर, वानर मोठ्या संतापाने पेटले आणि आनंदाने पर्वतशिखरं व झाडं उचलली.
अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान् वानरर्षभाः। परिवार्य हनूमन्तमन्वयुश्च महाहवे
वानरांचे श्रेष्ठ योद्धे गजर करत राक्षसांवर तुटून पडले, त्यांनी हनुमानाला वेढून घेतलं आणि त्या मोठ्या युद्धात त्याच्या मागे गेले.
स तैर्वानरमुख्यैस्तु हनूमान् सर्वतो वृतः। हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम्
सर्व बाजूंनी वानरांच्या प्रमुखांनी वेढलेला हनुमान, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता आणि शत्रूंच्या सैन्याला जाळत होता.
स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः। वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः
तो महान वानर, वानर सैन्याने वेढलेला आणि काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा दिसणारा, राक्षसांचा संहार करू लागला.
स तु शोकेन चाविष्टः कोपेन महता कपिः। हनूमान् रावणिरथे महतीं पातयच्छिलाम्
त्यावेळी हनुमान मोठ्या दुःखाने आणि संतापाने भरून गेला आणि त्याने एक प्रचंड दगड रावणाच्या रथावर फेकला.
तामापतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा। विधेयाश्वसमायुक्तः विदूरमपवाहितः
तो दगड येताना पाहून, उत्तम प्रशिक्षित घोड्यांनी जोडलेला रथ सारथ्याने लवकर दूर नेला.
तमिन्द्रजितमप्राप्य रथस्थं सहसारथिम्। विवेश धरणीं भित्त्वा सा शिला व्यर्थमुद्यता
तो दगड रथात उभ्या असलेल्या इंद्रजित आणि त्याच्या सारथ्याला न लागता, जमिनीला भेदून खाली पडला आणि त्याचा प्रयत्न व्यर्थ गेला.
पतितायां शिलायां तु व्यथिता रक्षसां चमूः। निपतन्त्या च शिलया राक्षसा मथिता भृशम्
तो दगड पडल्यावर राक्षसांची फौज हादरली; तो दगड कोसळताना अनेक राक्षस फारच चिरडले गेले.
तमभ्यधावन् शतशो नदन्तः काननौकसः। ते द्रुमांश्च महाकाया गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः
तेव्हा शेकडो वानर, जंगलात राहणारे, गजर करत त्याच्यावर तुटून पडले आणि त्यांनी झाडं व पर्वतशिखरं उचलली.
क्षिपन्तीन्द्रजितं संख्ये वानरा भीमविक्रमाः। वृक्षशैलमहावर्षं विसृजन्तः प्लवंगमाः
युद्धात त्या भीषण आणि बलाढ्य वानरांनी इंद्रजितावर झाडं, पर्वत आणि मोठ्या प्रमाणात अस्त्रांचा वर्षाव केला.
शत्रूणां कदनं चक्रुर्नेदुश्च विविधैः स्वनैः। वानरैस्तैर्महाभीमैर्घोररूपा निशाचराः
त्यांनी शत्रूंचा संहार केला आणि विविध आवाजांनी गजर केला; त्या भयंकर निशाचरांना त्या भयंकर वानरांनी जबरदस्त मार दिला.
वीर्यादभिहता वृक्षैर्व्यचेष्टन्त रणक्षितौ। स सैन्यमभिवीक्ष्याथ वानरार्दितमिन्द्रजित्
वानरांच्या बळाने आणि त्यांच्या झाडांनी घाव बसल्यामुळे राक्षस रणभूमीवर तडफडू लागले; मग इंद्रजिताने आपलं सैन्य वानरांनी त्रस्त झालेलं पाहिलं.
प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परानभिमुखो ययौ। स शरौघानवसृजन् स्वसैन्येनाभिसंवृतः
तो रागाने शस्त्र उचलून, शत्रूंकडे वळला आणि आपल्या सैन्याने वेढलेला असताना, बाणांचा मारा करू लागला.
जघान कपिशार्दूलान् सुबहून् दृढविक्रमः। शूलैरशनिभिः खड्गैः पट्टिशैः शूलमुद्गरैः
दृढ पराक्रमाने त्याने अनेक वानरांना भाले, गदा, तलवारी, पट्टे आणि धारदार शूलांनी ठार केले.
ते चाप्यनुचरांस्तस्य वानरा जघ्नुराहवे। सुस्कन्धविटपैः शैलैः शिलाभिश्च महाबलः
पण बलाढ्य वानरांनी देखील त्याच्या अनुयायांना युद्धात मजबूत फांद्या, झाडांचे बुंधे, पर्वत आणि दगडांनी ठार केले.
हनूमान् कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम्। संनिवार्य परानीकमब्रवीत् तान् वनौकसः
हनुमानाने त्या भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांचा संहार केला; शत्रूंच्या सैन्याला थांबवून, त्याने त्या वनवासी वानरांना सांगितलं.
हनूमान् संनिवर्तध्वं न नः साध्यमिदं बलम्। त्यक्त्वा प्राणान् विचेष्टन्तो रामप्रियचिकीर्षवः
हनुमान म्हणाला, "आपण मागे फिरूया. हे सैन्य आपल्याला जिंकता येणार नाही, जरी आपण रामाच्या इच्छेसाठी जीवही दिला तरी."
यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा। इममर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवमेव च
जिच्यासाठी आपण लढतो, ती जनकनंदिनी सीता आता मारली गेली आहे. हे राम आणि सुग्रीव यांना सांगूया."
तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम्। इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन् सर्ववानरान्
"ते जे ठरवतील, ते आपण करू." असे म्हणून वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने सर्व वानरांना थांबवले.
शनैः शनैरसंत्रस्तः सबलः संन्यवर्तत। ततः प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः
तेव्हा तो घाबरू न देता, हळूहळू आपल्या सैन्यासह मागे फिरला. मग हनुमान ज्या दिशेने राम होते तिकडे जाताना दिसला.
स होतुकामो दुष्टात्मा गतश्चैत्यं निकुम्भिलाम्। निकुम्भिलामधिष्ठाय पावकं जुहवेन्द्रजित्
इंद्रजित, दुष्ट मनाचा, यज्ञ करण्यासाठी निकुंभिला या स्थळी गेला. तिथे पोहोचून त्याने अग्नीमध्ये आहुती टाकायला सुरुवात केली.
यज्ञभूम्यां ततो गत्वा पावकस्तेन रक्षसा। हूयमानः प्रजज्वाल होमशोणितभुक् तदा
मग त्या राक्षसाने यज्ञभूमीवर अग्नी पेटवला आणि आहुती देताना तो अग्नी यज्ञातील रक्त पिऊ लागला.
सार्चिःपिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः। संध्यागत इवादित्यः सुतीव्रोऽग्निः समुत्थितः
त्या यज्ञातील रक्ताने तृप्त झालेला, ज्वाळांनी वेढलेला अग्नी, संध्याकाळच्या सूर्यासारखा, प्रचंड भासू लागला.
अथेन्द्रजिद् राक्षसभूतये तु जुहाव हव्यं विधिना विधानवित्। दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते महासमूहेषु नयानयज्ञाः
मग विधी जाणणाऱ्या इंद्रजिताने राक्षसांच्या भल्यासाठी विधिपूर्वक आहुती दिल्या. हे पाहून मोठ्या समूहात राक्षस, रणनीती आणि यज्ञकर्म जाणणारे, उभे राहिले.
thumb|त्र्यशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्र्यशीतितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील त्र्याशीत्तावा सर्ग.
राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम्। श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह
राक्षस व त्यांच्या सैन्याचा मोठा युद्धगर्जना ऐकून, राघवाने जांबवंताला बोलावले.