स क्रोधात् प्राहिणोत् तस्मै राघवाय महाहवे। तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्
मग प्रचंड संतापाने, खराच्या मुलाने हातातून सुटलेला तो जळता भाला मोठ्या युद्धात राघवावर फेकला.
बाणैश्चतुर्भिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः। स भिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः। व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि
राघवाने चार बाणांनी आकाशात तो भला छाटला; रामाच्या बाणांनी तुकडे तुकडे झालेला, दिव्य सुवर्णाने मढवलेला तो भला, मोठ्या उल्केसारखा जमिनीवर पडला.
तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा। साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः
रामाने सहजपणे ते भाले नष्ट केलेले पाहून, आकाशातल्या सर्व जीवांनी 'वा! वा!' असे आनंदाने उद्गार काढले.
तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः। मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
मकराक्षाचा भाला तुटलेला पाहून, तो निशाचर मकराक्षाने आपली मूठ आवळली आणि काकुत्स्थ रामाला 'थांब! थांब!' असे आव्हान दिले.
स तं दृष्ट्वा पतन्तं तु प्रहस्य रघुनन्दनः। पावकास्त्रं ततो रामः संदधे तु शरासने
तो मकराक्ष धावत येताना पाहून रघुनंदन राम हसला आणि मग त्याने आपल्या धनुष्याला अग्निबाण लावला.
तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे। संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च
त्या अस्त्राने काकुत्स्थ रामाने त्या राक्षसाला रणभूमीत ठार केले; त्याचे हृदय छिन्न झाले आणि तो तिथेच कोसळून मरण पावला.
दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्। लङ्कामेव प्रधावन्त रामबाणभयार्दिताः
मकराक्षाचा पराभव पाहून, रामाच्या बाणांच्या भीतीने सर्व राक्षस थेट लंकेत पळाले.
दशरथनृपसूनुबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्। प्रददृशुरथ देवताः प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम्
दशरथपुत्र रामाच्या बाणांच्या वेगाने खऱाचा पुत्र, तो निशाचर, रणात मारला गेला हे पाहून, देवता अत्यंत आनंदित झाल्या. तो जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा तिथे पडलेला दिसत होता.
thumb|अशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील त्र्याऐंशीवा सर्ग ऐका.
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिंजयः। रोषेण महताविष्टो दन्तान् कटकटाय्य च
मकराक्ष मारला गेल्याचे ऐकून, रणात नेहमीच जिंकणारा रावण प्रचंड संतापला आणि दात कटकट करू लागला.
कुपितश्च तदा तत्र किं कार्यमिति चिन्तयन्। आदिदेशाथ संक्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम्
तो रागाने विचार करू लागला की, आता काय करावे, आणि मग संतप्त होऊन त्याने आपल्या पुत्र इंद्रजिताला युद्धासाठी पाठवण्याचा आदेश दिला.
जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः
वीरांनो, तू अदृश्य असो वा दिसत असो, राम आणि लक्ष्मण या दोन बलाढ्य भावांना ठार कर. सर्व प्रकारे तू त्यांच्यापेक्षा अधिक सामर्थ्यवान आहेस.
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे। किं पुनर्मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे
तुझ्या अद्वितीय पराक्रमामुळे तू युद्धात इंद्रालाही जिंकतोस, मग या माणसांना पाहून युद्धात त्यांना ठार करणे तुला काय कठीण आहे?
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः। यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहुवेन्द्रजित्
राक्षसाधिपती रावणाने असे सांगितल्यावर, इंद्रजिताने वडिलांचे शब्द मान्य केले आणि यज्ञभूमीवर योग्य रीतीने अग्नितील होम केला.
जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः। आजग्मुस्तत्र सम्भ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः
तो अग्नीत होम करत असताना, लाल फेटे घातलेल्या राक्षसी स्त्रिया घाईघाईने जिथे रावणपुत्र होता तिथे आल्या.
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः। लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा
त्या स्त्रिया शस्त्रे, बाणांचे पंख, समिधा, बिभीतकाची फळे, लाल वस्त्रे आणि काळ्या लोखंडाचा स्रुवा घेऊन आल्या.
सर्वतोऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः। छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः
त्याने अग्निच्या चारही बाजूंना बाणांचे पंख आणि भाले पसरले आणि नंतर एका जिवंत काळ्या बकऱ्याचे गळे पकडले.
सकृद्धोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः। बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च
होम केल्यावर, धूर नसलेली आणि प्रज्वलित झालेली अग्नि भडकली आणि विजयाचे शुभ संकेत दिसू लागले.
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः। हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः
अग्निच्या ज्वाळा उजवीकडे वळलेल्या आणि वितळलेल्या सोन्यासारख्या चमकत होत्या; तो अग्नि आपोआप उठून होम स्वीकारू लागला.
हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान्। आरुरोह रथश्रेष्ठमन्तर्धानगतं शुभम्
अग्नित होम करून, देव, दानव आणि राक्षस यांना तृप्त करून, इंद्रजिताने अदृश्य आणि शुभ अशा उत्तम रथावर चढले.
स वाजिभिश्चतुर्भिस्तु बाणैस्तु निशितैर्युतः। आरोपितमहाचापः शुशुभे स्यन्दनोत्तमः
चार घोड्यांनी ओढलेला, तीक्ष्ण बाणांनी सजलेला आणि मोठा धनुष्य चढवलेला तो उत्तम रथ फारच तेजाने चमकत होता.
जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः। मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथः समलंकृतः
सोन्याच्या सजावटीने झगमगणारा, हरणे, अर्धचंद्र आणि चंद्र यांच्या आकृतींनी सुशोभित असा तो रथ फारच देखणा दिसत होता.
जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसंनिभः। बभूवेन्द्रजितः केतुर्वैदूर्यसमलंकृतः
मोठ्या सोन्याच्या दंडावर उभारलेला, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि वैडूर्य रत्नांनी सजवलेला इंद्रजिताचा ध्वज तेजाने झळकत होता.
तेन चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः। स बभूव दुराधर्षो रावणिः सुमहाबलः
ब्रह्मास्त्राच्या संरक्षणाखाली आणि सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेला, रावणाचा तो बलाढ्य पुत्र कोणीही जिंकू शकत नव्हता.
सोऽभिनिर्याय नगरादिन्द्रजित् समितिंजयः। हुत्वाग्निं राक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत्
नंतर रणात विजय मिळवणारा इंद्रजित नगरातून बाहेर पडला, राक्षसी मंत्रांनी अग्नीहोम केला आणि अदृश्य होऊन म्हणाला—
अद्य हत्वा रणे यौ तौ मिथ्या प्रव्रजितौ वने। जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय रणेऽधिकम्
“आज या बनात खोट्या संन्यासी म्हणून राहणाऱ्या त्या दोघांना मी युद्धात मारून, माझ्या वडिलांना रावणाला मोठा विजय मिळवून देईन.”
अद्य निर्वानरामुर्वीं हत्वा रामं च लक्ष्मणम्। करिष्ये परमां प्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत
“आज मी राम आणि लक्ष्मण यांना मारून, पृथ्वीवरचे शत्रू संपवून, अत्युच्च आनंद मिळवेन,” असे म्हणून तो अदृश्य झाला.
आपपाताथ संक्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः। तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपू रणे
दहा डोळ्यांच्या रावणाने प्रचंड रागाने प्रेरित केल्यावर, रणात भयंकर असलेला इंद्रजित तीक्ष्ण धनुष्य आणि बाण घेऊन पुढे धावला.
स ददर्श महावीर्यौ नागौ त्रिशिरसाविव। सृजन्ताविषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ
त्याने वानरांच्या मध्ये उभे असलेले, तीन डोकी असलेल्या नागांसारखे, बाणांचा वर्षाव करणारे ते दोन पराक्रमी वीर पाहिले.
इमौ ताविति संचिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम्। संततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान्
‘हेच ते दोघे आहेत’ असे ठरवून त्याने धनुष्य सज्ज केले आणि पावसाळ्यातील मेघासारखा सतत बाणांचा वर्षाव करू लागला.