जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोरिव। धनुर्मुक्तः स्वनोऽन्योन्यं श्रूयते च रणाजिरे
रणभूमीतला आवाज जणू आकाशात दोन मेघ गडगडल्यासारखा, किंवा धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा किणकिणाट; बाण सुटताना तो गजर ऐकू येत होता.
देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः। अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्
सर्व देव, दानव, गंधर्व, किन्नर आणि महापाताळसर्प, हे सगळे आकाशातून ते अद्भुत युद्ध पाहायला जमले.
विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम्। कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे
एकमेकांच्या अंगावर घाव बसल्यावर त्यांची शक्ती दुप्पट झाली; दोघंही एकमेकांच्या वारांना तितक्याच ताकदीने उत्तर देत होते.
राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद् रणे। रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः
राक्षसाने रामाने सोडलेले बाणांचे झडपाटे रणात छाटले, आणि रामानेही राक्षसाने सोडलेले बाण अनेक तुकड्यांत कापले.
बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा। संछन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते
सर्व दिशांना आणि कोपऱ्यांना बाणांच्या वर्षावाने झाकलं गेलं होतं, आणि पृथ्वीही इतकी झाकली गेली की काहीच दिसत नव्हतं.
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद संयुगे। अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः
मग राघव रागाने पेटून, रणात त्याचं धनुष्य कापलं आणि आठ तीक्ष्ण बाणांनी सारथ्याला घायाळ केलं.
भित्त्वा रथं शरै रामो हत्वा अश्वानपातयत्। विरथो वसुधास्थः स मकराक्षो निशाचरः
रामाने आपल्या बाणांनी रथ फोडला, घोड्यांना मारून खाली पाडलं; त्यामुळे मकराक्ष हा निशाचर रथाशिवाय जमिनीवर उभा राहिला.
तत्तिष्ठद् वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना। त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम्
तो राक्षस जमिनीवर उभा राहून, सर्व प्राण्यांना भयभीत करणारा, युगाच्या अंताच्या आगीसारखा प्रज्वलित असलेला भाला हातात घेतो.
दुरवापं महच्छूलं रुद्रदत्तं भयंकरम्। जाज्वल्यमानमाकाशे संहारास्त्रमिवापरम्
तो भला, मिळवायला कठीण, रुद्रांनी दिलेला आणि अत्यंत भयंकर, आकाशात जणू दुसरं विध्वंसक अस्त्रच चमकत होतं.
यं दृष्ट्वा देवताः सर्वा भयार्ता विद्रुता दिशः। विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः
तो भला पाहून सर्व देव घाबरून चारही दिशांना पळाले; आणि तो निशाचर तो प्रज्वलित भला फिरवत होता.
स क्रोधात् प्राहिणोत् तस्मै राघवाय महाहवे। तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्
मग प्रचंड संतापाने, खराच्या मुलाने हातातून सुटलेला तो जळता भाला मोठ्या युद्धात राघवावर फेकला.
बाणैश्चतुर्भिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः। स भिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः। व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि
राघवाने चार बाणांनी आकाशात तो भला छाटला; रामाच्या बाणांनी तुकडे तुकडे झालेला, दिव्य सुवर्णाने मढवलेला तो भला, मोठ्या उल्केसारखा जमिनीवर पडला.
तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा। साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः
रामाने सहजपणे ते भाले नष्ट केलेले पाहून, आकाशातल्या सर्व जीवांनी 'वा! वा!' असे आनंदाने उद्गार काढले.
तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः। मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
मकराक्षाचा भाला तुटलेला पाहून, तो निशाचर मकराक्षाने आपली मूठ आवळली आणि काकुत्स्थ रामाला 'थांब! थांब!' असे आव्हान दिले.
स तं दृष्ट्वा पतन्तं तु प्रहस्य रघुनन्दनः। पावकास्त्रं ततो रामः संदधे तु शरासने
तो मकराक्ष धावत येताना पाहून रघुनंदन राम हसला आणि मग त्याने आपल्या धनुष्याला अग्निबाण लावला.
तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे। संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च
त्या अस्त्राने काकुत्स्थ रामाने त्या राक्षसाला रणभूमीत ठार केले; त्याचे हृदय छिन्न झाले आणि तो तिथेच कोसळून मरण पावला.
दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्। लङ्कामेव प्रधावन्त रामबाणभयार्दिताः
मकराक्षाचा पराभव पाहून, रामाच्या बाणांच्या भीतीने सर्व राक्षस थेट लंकेत पळाले.
दशरथनृपसूनुबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्। प्रददृशुरथ देवताः प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम्
दशरथपुत्र रामाच्या बाणांच्या वेगाने खऱाचा पुत्र, तो निशाचर, रणात मारला गेला हे पाहून, देवता अत्यंत आनंदित झाल्या. तो जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा तिथे पडलेला दिसत होता.
thumb|अशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील त्र्याऐंशीवा सर्ग ऐका.
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिंजयः। रोषेण महताविष्टो दन्तान् कटकटाय्य च
मकराक्ष मारला गेल्याचे ऐकून, रणात नेहमीच जिंकणारा रावण प्रचंड संतापला आणि दात कटकट करू लागला.
कुपितश्च तदा तत्र किं कार्यमिति चिन्तयन्। आदिदेशाथ संक्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम्
तो रागाने विचार करू लागला की, आता काय करावे, आणि मग संतप्त होऊन त्याने आपल्या पुत्र इंद्रजिताला युद्धासाठी पाठवण्याचा आदेश दिला.
जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः
वीरांनो, तू अदृश्य असो वा दिसत असो, राम आणि लक्ष्मण या दोन बलाढ्य भावांना ठार कर. सर्व प्रकारे तू त्यांच्यापेक्षा अधिक सामर्थ्यवान आहेस.
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे। किं पुनर्मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे
तुझ्या अद्वितीय पराक्रमामुळे तू युद्धात इंद्रालाही जिंकतोस, मग या माणसांना पाहून युद्धात त्यांना ठार करणे तुला काय कठीण आहे?
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः। यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहुवेन्द्रजित्
राक्षसाधिपती रावणाने असे सांगितल्यावर, इंद्रजिताने वडिलांचे शब्द मान्य केले आणि यज्ञभूमीवर योग्य रीतीने अग्नितील होम केला.
जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः। आजग्मुस्तत्र सम्भ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः
तो अग्नीत होम करत असताना, लाल फेटे घातलेल्या राक्षसी स्त्रिया घाईघाईने जिथे रावणपुत्र होता तिथे आल्या.
शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः। लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा
त्या स्त्रिया शस्त्रे, बाणांचे पंख, समिधा, बिभीतकाची फळे, लाल वस्त्रे आणि काळ्या लोखंडाचा स्रुवा घेऊन आल्या.
सर्वतोऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः। छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः
त्याने अग्निच्या चारही बाजूंना बाणांचे पंख आणि भाले पसरले आणि नंतर एका जिवंत काळ्या बकऱ्याचे गळे पकडले.
सकृद्धोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः। बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च
होम केल्यावर, धूर नसलेली आणि प्रज्वलित झालेली अग्नि भडकली आणि विजयाचे शुभ संकेत दिसू लागले.
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः। हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः
अग्निच्या ज्वाळा उजवीकडे वळलेल्या आणि वितळलेल्या सोन्यासारख्या चमकत होत्या; तो अग्नि आपोआप उठून होम स्वीकारू लागला.
हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान्। आरुरोह रथश्रेष्ठमन्तर्धानगतं शुभम्
अग्नित होम करून, देव, दानव आणि राक्षस यांना तृप्त करून, इंद्रजिताने अदृश्य आणि शुभ अशा उत्तम रथावर चढले.