निकुम्भो भ्रातरं दृष्ट्वा सुग्रीवेण निपातितम्। प्रदहन्निव कोपेन वानरेन्द्रमुदैक्षत
सुग्रीवाने आपल्या भावाचा वध केला हे पाहून निकुंभ संतापाने जळू लागला आणि वानरराजाकडे जणू त्याला भस्म करणार आहे अशा नजरेने पाहू लागला.
ततः स्रग्दामसंनद्धं दत्तपञ्चाङ्गुलं शुभम्। आददे परिघं धीरो महेन्द्रशिखरोपमम्
मग धैर्यवान निकुंभाने फुलांच्या हाराने सजवलेला, पाच मूठ असलेला आणि महेंद्र शिखरासारखा भासणारा सुंदर लोखंडी गदा उचलली.
हेमपट्टपरिक्षिप्तं वज्रविद्रुमभूषितम्। यमदण्डोपमं भीमं रक्षसां भयनाशनम्
ती गदा सोन्याच्या पट्ट्यांनी मढवलेली, वज्र आणि प्रवाळांनी सजलेली, यमाच्या दंडासारखी भयंकर आणि राक्षसांच्या भीतीचा नाश करणारी होती.
तमाविध्य महातेजाः शक्रध्वजसमौजसम्। निननाद विवृत्तास्यो निकुम्भो भीमविक्रमः
महातेजस्वी आणि भयंकर पराक्रमी निकुंभाने त्या गदाने प्रहार केला आणि मोठ्या आवाजात तोंड उघडून गरजला, जणू इंद्रध्वजासारखा बलवान आहे.
उरोगतेन निष्केण भुजस्थैरङ्गदैरपि। कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यां मालया च सचित्रया
त्याच्या छातीवर सोन्याची माळ, हातांवर कंकण, कानात सुंदर कुंडले आणि गळ्यात रंगीबेरंगी हार घातलेला होता.
निकुम्भो भूषणैर्भाति तेन स्म परिघेण च। यथेन्द्रधनुषा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान्
त्या गदेसह आणि दागिन्यांनी सजलेला निकुंभ तसा शोभत होता, जसा इंद्रधनुष्याखाली विजेसह आणि गडगडाटासह मेघ शोभतो.
परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः। प्रजज्वाल सघोषश्च विधूम इव पावकः
त्या गदाच्या टोकाला वाऱ्याने घट्ट बांधलेले होते आणि ती मोठ्या आवाजात जळू लागली, जणू धूर नसलेला अग्नी प्रज्वलित झाला आहे.
नगर्या विटपावत्या गन्धर्वभवनोत्तमैः। सतारागणनक्षत्रं सचन्द्रसमहाग्रहम्। निकुम्भपरिघाघूर्णं भ्रमतीव नभस्थलम्
विटपावती नगरीसारखी, सुंदर गंधर्वांच्या महालांनी, ताऱ्यांनी, ग्रहांनी, चंद्र आणि मोठ्या ग्रहांनी सजलेली, तशी निकुंभाची फिरणारी गदा आकाशात फिरत असल्यासारखी वाटत होती.
दुरासदश्च संजज्ञे परिघाभरणप्रभः। क्रोधेन्धनो निकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः
त्या गदाच्या आणि दागिन्यांच्या तेजाने झळाळणारा, संतापाच्या ज्वाळांनी पेटलेला निकुंभ जवळ जाण्यास कठीण वाटत होता, जणू युगाच्या अंताचा अग्नीच प्रकट झाला आहे.
राक्षसा वानराश्चापि न शेकुः स्पन्दितुं भयात्। हनुमांस्तु विवृत्योरस्तस्थौ प्रमुखतो बली
राक्षस आणि वानर भीतीने हलूही शकले नाहीत, पण बलवान आणि निर्धाराने भरलेला हनुमान छाती फुगवून सगळ्यांच्या पुढे उभा राहिला.
परिघोपमबाहुस्तु परिघं भास्करप्रभम्। बली बलवतस्तस्य पातयामास वक्षसि
हणुमानचे हात मोठ्या गजासारखे होते. तो अत्यंत बलवान होता. त्याने सूर्यासारखा तेजस्वी गदा उचलून ती निकुंभाच्या छातीवर फेकली.
स्थिरे तस्योरसि व्यूढे परिघः शतधा कृतः। विकीर्यमाणः सहसा उल्काशतमिवाम्बरे
निकुंभाच्या रुंद आणि मजबूत छातीवर ती गदा आदळली आणि शंभर तुकडे झाली. ते तुकडे आकाशातल्या उल्कांसारखे सर्वत्र विखुरले.
स तु तेन प्रहारेण न चचाल महाकपिः। परिघेण समाधूतो यथा भूमिचलेऽचलः
त्या प्रचंड प्रहाराने हणुमान जराही हलला नाही. जसा भूकंपात पर्वत हलत नाही, तसा तो गदेला तसूभरही हलला नाही.
स तथाभिहतस्तेन हनूमान् प्लवगोत्तमः। मुष्टिं संवर्तयामास बलेनातिमहाबलः
त्या प्रहाराने हणुमान, वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि अतिशय बलवान, आपली मूठ घट्ट आवळली.
तमुद्यम्य महातेजा निकुम्भोरसि वीर्यवान्। अभिचिक्षेप वेगेन वेगवान् वायुविक्रमः
हणुमानने ती मूठ उचलली आणि वाऱ्यासारखा वेग घेत, ती जोरात निकुंभाच्या छातीवर फेकली.
तत्र पुस्फोट वर्मास्य प्रसुस्राव च शोणितम्। मुष्टिना तेन संजज्ञे मेघे विद्युदिवोत्थिता
त्या जबरदस्त प्रहाराने निकुंभाच्या कवचाला तडा गेला आणि रक्त वाहू लागले, जणू काही मेघातून वीज चमकावी.
स तु तेन प्रहारेण निकुम्भो विचचाल च। स्वस्थश्चापि निजग्राह हनूमन्तं महाबलम्
त्या प्रहाराने निकुंभ डगमगला, पण स्वतःला सावरून त्याने बलवान हणुमानाला पकडले.
चुक्रुशुश्च तदा संख्ये भीमं लङ्कानिवासिनः। निकुम्भेनोद्यतं दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम्
लढाईत निकुंभाने हणुमानाला पकडलेले पाहून लंकेतील लोक घाबरून मोठ्याने ओरडले.
स तथा ह्रियमाणोऽपि हनूमांस्तेन रक्षसा। आजघानानिलसुतो वज्रकल्पेन मुष्टिना
त्या राक्षसाने ओढत असतानाही वायुपुत्र हणुमानाने वज्रासारख्या मुठीने त्याला जोरात मारले.
आत्मानं मोक्षयित्वाथ क्षितावभ्यवपद्यत। हनूमानुन्ममाथाशु निकुम्भं मारुतात्मजः
हणुमानाने स्वतःला सोडवले आणि लगेच निकुंभाला जमिनीवर आपटून त्याला चिरडून टाकले.
निक्षिप्य परमायत्तो निकुम्भं निष्पिपेष च। उत्पत्य चास्य वेगेन पपातोरसि वेगवान्
निकुंभाला खाली फेकून पूर्णपणे जिंकून घेतल्यावर, हणुमान वाऱ्यासारखा उडी मारून वेगाने त्याच्या छातीवर आदळला.
परिगृह्य च बाहुभ्यां परिवृत्य शिरोधराम्। उत्पाटयामास शिरो भैरवं नदतो महत्
दोन्ही हातांनी पकडून, त्याची मान वळवून, हणुमानाने त्या भीषण गर्जना करणाऱ्या डोक्याला वेगळे केले.
अथ निनदति सादिते निकुम्भे पवनसुतेन रणे बभूव युद्धम्। दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वो- र्भृशतरमागतरोषयोः सुभीमम्
पवनपुत्राने निकुंभाचा वध केला आणि तो गर्जना करू लागला. त्यानंतर दशरथपुत्र आणि राक्षसांचा राजा यांच्या मुलांमध्ये दोघेही प्रचंड रागाने भरलेले असल्यामुळे भीषण युद्ध सुरू झाले.
व्यपेते तु जीवे निकुम्भस्य हृष्टा विनेदुः प्लवंगा दिशः सस्वनुश्च। चचालेव चोर्वी पपातेव सा द्यौ- र्बलं राक्षसानां भयं चाविवेश
निकुंभाचा प्राण गेला तेव्हा वानरांनी आनंदाने सर्व दिशांना मोठा गजर केला. पृथ्वी थरथरली, आकाश जणू कोसळले आणि राक्षसांच्या मनात भीती भरली.
thumb|अष्टसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टसप्ततितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील अठ्ठ्याहत्तरावा सर्ग ऐका.
निकुम्भं निहतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम्। रावणः परमामर्षी प्रजज्वालानलो यथा
निकुंभ मारला गेला आणि कुम्भही पडला, हे ऐकून रावण प्रचंड संतापला आणि जणू अग्नीप्रमाणे धगधगू लागला.
नैर्ऋतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्च्छितः। खरपुत्रं विशालाक्षं मकराक्षमचोदयत्
रात्रीचे अधिपती रावण राग आणि दुःख यामुळे पूर्णपणे व्याकुळ झाला. त्याने खराचा मोठ्या डोळ्यांचा मुलगा मकराक्षाला पुढे पाठवले.
गच्छ पुत्र मयाऽऽज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः। राघवं लक्ष्मणं चैव जहि तौ सवनौकसौ
तो म्हणाला, 'माझ्या आज्ञेने आणि सैन्यासह जा, पुत्रा. त्या राघव आणि लक्ष्मण या दोघांना, जे वनात राहतात, ठार मार.'
रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरमानी खरात्मजः। बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मकराक्षो निशाचरम्
रावणाचं बोल ऐकून खराचा शूर मुलगा मकराक्ष निर्भयपणे म्हणाला, "हो, जसं सांगितलंत तसं करीन," आणि रात्रीच्या राक्षसांचा स्वामी रावणाला उत्तर दिलं.
सोऽभिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद् रावणस्याज्ञया बली
त्याने दहा डोक्यांच्या रावणाला वंदन केलं, त्याची प्रदक्षिणा केली आणि मग रावणाच्या आज्ञेने आपल्या तेजस्वी महालातून बाहेर पडला.