संधाय चान्यं सुमुखं शरमाशीविषोपमम्। आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम्
मग तेजस्वी कुम्भाने आणखी एक टोकदार, सर्पासारखा बाण लावून द्विविदाचा मोठा भाऊ मैनदाच्या छातीवर सोडला.
स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः। मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्च्छितः
त्या जबरदस्त आघाताने मैनद, वानरांचा सेनापती, जखमी होऊन बेशुद्ध पडला.
अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा मथितौ तु महाबलौ। अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमुद्यतकार्मुकम्
आपले दोन्ही मामा रणात पडलेले पाहून अंगद वेगाने उभा राहिला आणि धनुष्य उचललेल्या कुम्भाकडे धावला.
तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः। त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातंगमिव तोमरैः। सोऽङ्गदं बहुभिर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान्
कुम्भाने अंगदावर पाच लोखंडी बाण सोडले आणि आणखी तीन तीक्ष्ण बाणांनी त्याला जणू हत्तीला अंकुश लावावा तसे भेदले; आणि अनेक बाणांनी तो पराक्रमी कुम्भ अंगदावर वार करू लागला.
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः। अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते
कुंचित न झालेले, तीक्ष्ण आणि सोन्याने मढवलेले असे बाण अंगदाच्या अंगात घुसले, तरी वालीपुत्र अंगद हलला नाही.
शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह। स प्रचिच्छेद तान् सर्वान् बिभेद च पुनः शिलाः
त्याने कुम्भाच्या डोक्यावर दगड आणि झाडांचा वर्षाव केला; पण कुम्भाने ते सर्व दगड आणि झाडे कापून टाकली आणि पुन्हा दगड फोडून टाकले.
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान् वालिपुत्रसमीरितान्। आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम्
कुंभकर्णाचा तेजस्वी मुलगा कुंभ, वालीपुत्र अंगद वानरांचा सेनापती वेगाने धावत येताना पाहून त्याच्याकडे लक्षपूर्वक पाहू लागला.
भ्रुवौ विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्। तस्य सुस्राव रुधिरं पिहिते चास्य लोचने
कुंभाने दोन जणू जळजळीत उल्कांसारख्या बाणांनी अंगदाच्या भुवयांवर हल्ला केला, जणू हत्तीवर वार केला असावा. त्याच्या डोळ्यांतून रक्त वाहू लागले आणि डोळे झाकले गेले.
अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते। सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना
अंगदाने एक हाताने रक्ताळलेल्या डोळ्यांना झाकले आणि दुसऱ्या हाताने जवळच असलेला शालवृक्ष घट्ट पकडला.
सम्पीड्योरसि सस्कन्धं करेणाभिनिवेश्य च। किंचिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथ महारणे
त्या झाडाला छातीला आणि खांद्याला लावून, हातात घट्ट पकडून, तो थोडासा वाकला आणि त्या महायुद्धात झाड उखडून काढले.
तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसंनिभम्। समुत्सृजत वेगेन मिषतां सर्वरक्षसाम्
इंद्राच्या ध्वजासारखा आणि मंदार पर्वतासारखा तो वृक्ष अंगदाने प्रचंड वेगाने सर्व राक्षसांच्या डोळ्यांसमोर फेकून दिला.
स चिच्छेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः। अङ्गदो विव्यथेऽभीक्ष्णं स पपात मुमोह च
कुंभाने सात तीक्ष्ण, शरीर भेदणाऱ्या बाणांनी तो वृक्ष तुकडे तुकडे केला. अंगद वारंवार जखमी झाला आणि खाली पडून शुद्ध हरपला.
अङ्गदं पतितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे। दुरासदं हरिश्रेष्ठा राघवाय न्यवेदयन्
अंगद समुद्रात बुडणाऱ्या माणसासारखा पडलेला पाहून, जिंकता येणे कठीण असलेल्या श्रेष्ठ वानरांनी हे रामाला जाऊन सांगितले.
रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं महाहवे। व्यादिदेश हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः
महायुद्धात वालीपुत्र जखमी झाल्याचे ऐकून रामाने जांबुवंत व इतर श्रेष्ठ वानरांना सूचना दिल्या.
ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्। अभिपेतुः सुसंक्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम्
रामाची आज्ञा ऐकून, वाघासारखे ते वानर अत्यंत संतापाने कुंभाकडे धावले, तो बाण उगारून उभा होता.
ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः। रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः
तेव्हा झाडे आणि दगड हातात घेऊन, रागाने डोळे लाल झालेले श्रेष्ठ वानर अंगदाचे रक्षण करण्यासाठी धावले.
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः। कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः
जांबुवंत, सुसेन आणि वेगवान वानर वेगदर्शी, हे तिघेही रागाने कुंभकर्णाच्या शूर मुलावर तुटून पडले.
समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान् महाबलान्। आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम्
त्या बलाढ्य वानरश्रेष्ठांना धावत येताना पाहून, कुंभाने बाणांच्या पावसाने त्यांना अडवले, जणू एखाद्या डोंगराने तलावाचा मार्ग रोखावा.
तस्य बाणपथं प्राप्य न शेकुरपि वीक्षितुम्। वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः
कुंभाच्या बाणांच्या मार्गात शिरल्यावर, मोठ्या आत्म्याचे वानरश्रेष्ठ जणू समुद्र कधीही काठ ओलांडू शकत नाही, तसे ते पाहूही शकले नाहीत.
तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान्। अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः
त्या वानरांच्या फौजा बाणांच्या वर्षावाने त्रस्त झाल्या पाहून, वानरांचा राजा सुग्रीवाने आपल्या भावाच्या मुलाला, म्हणजे अंगदाला, मागे घेतले.
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णात्मजं रणे। शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी
सुग्रीवाने रणांगणात कुंभकर्णाच्या मुलावर, जसा एखादा वेगवान सिंह पर्वतावर फिरणाऱ्या हत्तीवर झडप घालतो, तसा जोरात हल्ला केला.
उत्पाट्य च महावृक्षानश्वकर्णादिकान् बहून्। अन्यांश्च विविधान् वृक्षांश्चिक्षेप स महाकपिः
महाकपी सुग्रीवाने अनेक मोठमोठी अश्वकर्ण व इतर झाडे उखडून, विविध झाडे प्रचंड ताकदीने फेकली.
तां छादयन्तीमाकाशं वृक्षवृष्टिं दुरासदाम्। कुम्भकर्णात्मजः श्रीमांश्चिच्छेद स्वशरैः शितैः
आकाश झाकणाऱ्या आणि सहन करणे कठीण अशा त्या झाडांच्या पावसाला कुंभकर्णाचा तेजस्वी मुलगा कुंभाने आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी तुकडे तुकडे केले.
अभिलक्ष्येण तीव्रेण कुम्भेन निशितैः शरैः। आचितास्ते द्रुमा रेजुर्यथा घोराः शतघ्नयः। द्रुमवर्षं तु तद् भिन्नं दृष्ट्वा कुम्भेन वीर्यवान्
कुंभाने नेमके आणि प्रचंड वेगाने मारलेल्या धारदार बाणांनी ती झाडे थरथर कापू लागली, जणू भयंकर युद्धयंत्रे. कुंभाने तो झाडांचा पाऊस फोडून टाकल्याचे पाहून, तो पराक्रमी—
वानराधिपतिः श्रीमान् महासत्त्वो न विव्यथे। स विध्यमानः सहसा सहमानस्तु ताञ्छरान्
माकडांचा राजा, तेजस्वी आणि मोठ्या धैर्याचा सुग्रीव, अचानक लागलेले बाण सहन करत असतानाही डगमगला नाही.
कुम्भस्य धनुराक्षिप्य बभञ्जेन्द्रधनुःप्रभम्। अवप्लुत्य ततः शीघ्रं कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
कुंभाच्या इंद्रधनूसारख्या तेजस्वी धनुष्याला ओढून, सुग्रीवाने ते मोडले; मग तो झपाट्याने उडी मारून, फार कठीण असे कृत्य केले.
अब्रवीत् कुपितः कुम्भं भग्नशृङ्गमिव द्विपम्। निकुम्भाग्रज वीर्यं ते बाणवेगं तदद्भुतम्
रागाने सुग्रीव कुंभाला म्हणाला, जणू काही सोंड तुटलेल्या हत्तीसारखा — 'निकुंभाचा मोठा भाऊ, तुझं बळ आणि तुझ्या बाणांचा वेग खरंच आश्चर्यकारक आहे.'
संनतिश्च प्रभावश्च तव वा रावणस्य वा। प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुबेरवरुणोपम
तुझी प्रतिष्ठा आणि सामर्थ्य, ती तुझी असो वा रावणाची, ती प्रह्लाद, बळी, वज्रधारी इंद्र, कुबेर किंवा वरुण यांच्या सारखीच आहे.
एकस्त्वमनुजातोऽसि पितरं बलवत्तरम्। त्वामेवैकं महाबाहुं शूलहस्तमरिंदमम्
तू एकटाच आपल्या वडिलांपेक्षा अधिक बलवान पुत्र जन्मास आलास; तूच एकटा, मोठ्या बाहूंचा, शूल हातात घेतलेला आणि शत्रूंचा नाश करणारा आहेस.
त्रिदशा नातिवर्तन्ते जितेन्द्रियमिवाधयः। विक्रमस्व महाबुद्धे कर्माणि मम पश्य च
जसं इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या माणसाला दुःख जिंकू शकत नाही, तसंच देवताही तुला मागे टाकू शकत नाहीत; मोठ्या बुध्दीने कृत्य कर आणि माझी कर्तृत्व पाहा.