देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः। किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे
"दे" असे एकाने म्हटले, दुसऱ्याने "देतो" असे उत्तर दिले; आणखी एकाने "मी देतो" असे म्हटले; दुसऱ्याने "कशाला त्रास देतोस? थांब" असे सांगितले. असे ते एकमेकांशी बोलू लागले.
विप्रलम्भितशस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम्। समुद्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिकुन्तलम्
काहींना शस्त्र नव्हते, काहींना कवच किंवा आयुध नव्हते, काहींनी मोठे भाले उचलले होते, तर काहींना मुठी, शूळ, तलवारी आणि भाले होते.
प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम्। वानरान् दश सप्तेति राक्षसा जघ्नुराहवे
माकडं आणि राक्षसांमध्ये भयंकर युद्ध सुरू झालं. त्या लढाईत राक्षसांनी दहा किंवा सात माकडांना ठार केलं.
राक्षसान् दश सप्तेति वानराश्चाभ्यपातयन्। विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचध्वजम्। बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन्
मग माकडांनीही दहा किंवा सात राक्षसांना जमिनीवर पाडलं. काहींचे कपडे फाटले होते, काहींनी कवच आणि ध्वज टाकले होते. आपली ताकद गाठून माकडांनी राक्षसांना वेढा घातला.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मिकी ऋषींनी रचलेल्या पवित्र रामायणाच्या युद्धकांडातील पंच्याहत्तरावा सर्ग संपला.
thumb|षट्सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ॥६-
आता वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील छप्पन्नावा सर्ग ऐका.
प्रवृत्ते संकुले तस्मिन् घोरे वीरजनक्षये। अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः
त्या भयंकर आणि गोंधळलेल्या वीरांच्या संहारात, युद्धासाठी उत्सुक असलेला अंगद वीर कंपनाजवळ गेला.
आहूय सोऽङ्गदं कोपात् ताडयामास वेगितः। गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः
कंपनाने रागाने अंगदाला हाक मारली आणि वेगाने गदाने त्याच्यावर पहिला प्रहार केला. त्या जोरदार आघाताने अंगद डळमळला.
स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः। अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि
पुन्हा भानावर येऊन तेजस्वी अंगदाने डोंगराचा कडा फेकला आणि त्या प्रहाराने जखमी झालेला कंपन जमिनीवर कोसळला.
ततस्तु कम्पनं दृष्ट्वा शोणिताक्षो हतं रणे। रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रं तत्राङ्गदमभीतवत्
कंपन रणात मारला गेल्याचे पाहून, शोणिताक्षाने भीती न बाळगता अंगदावर रथातून वेगाने हल्ला केला.
सोऽङ्गदं निशितैर्बाणैस्तदा विव्याध वेगितः। शरीरदारणैस्तीक्ष्णैः कालाग्निसमविग्रहैः
शोणिताक्षाने नंतर तीक्ष्ण आणि वेगवान बाणांनी अंगदावर प्रहार केला. त्या बाणांनी त्याचे शरीर फाडले आणि ते विध्वंसक अग्नीसारखे भासत होते.
क्षुरक्षुरप्रनाराचैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः। कर्णिशल्यविपाठैश्च बहुभिर्निशितैः शरैः
काही बाण धारदार, काही लोखंडी, काही वासराच्या दातासारखे, काही दगडाच्या टोकासारखे, आणि काही रुंद टोकाचे असे अनेक बाण त्याने अंगदावर सोडले.
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रः प्रतापवान्। धनुरुग्रं रथं बाणान् ममर्द तरसा बली
वालीचा पुत्र अंगद, जरी जखमी झाला तरी, त्याने आपल्या ताकदीने शोणिताक्षाचा धनुष्य, रथ आणि बाण चुरडून टाकले.
शोणिताक्षस्ततः क्षिप्रमसिचर्म समाददे। उत्पपात तदा क्रुद्धो वेगवानविचारयन्
मग शोणिताक्षाने पटकन तलवार आणि ढाल उचलली आणि रागाने भरभर पुढे जाऊन सगळीकडे नजर फिरवू लागला.
तं क्षिप्रतरमाप्लुत्य परामृश्याङ्गदो बली। करेण तस्य तं खड्गं समाच्छिद्य ननाद च
अंगदाने त्याच्यावर त्याहूनही जास्त वेगाने झेप घेतली, त्याच्या हातातून तलवार हिसकावून घेतली आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तस्यांसफलके खड्गं निजघान ततोऽङ्गदः। यज्ञोपवीतवच्चैनं चिच्छेद कपिकुञ्जरः
मग अंगदाने त्या तलवारीने त्याच्या खांद्यावरच्या कवचावर प्रहार केला आणि जणू यज्ञोपवीत कापावे तसे ते कवच कापून टाकले.
तं प्रगृह्य महाखड्गं विनद्य च पुनः पुनः। वालिपुत्रोऽभिदुद्राव रणशीर्षे परानरीन्
मग मोठी तलवार हातात घेऊन आणि पुन्हा पुन्हा गर्जना करत, वालीचा पुत्र अंगद रणभूमीच्या पुढच्या भागात शत्रूंच्या सेनापतींवर तुटून पडला.
प्रजङ्घसहितो वीरो यूपाक्षस्तु ततो बली। रथेनाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम्
त्या वेळी प्रजंघासोबत बलाढ्य यूपाक्ष रागाने रथातून वालीच्या बलवान पुत्रावर चालून गेला.
आयसीं तु गदां गृह्य स वीरः कनकाङ्गदः। शोणिताक्षः समाश्वस्य तमेवानुपपात ह
शोणिताक्ष, सोन्याच्या कंकणांनी सजलेला वीर, लोखंडी गदा घेऊन, स्वतःला सावरून, अंगदावर झेपावला.
प्रजङ्घस्तु महावीरो यूपाक्षसहितो बली। गदयाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम्
महावीर प्रजंघा आणि बलाढ्य यूपाक्ष, दोघेही रागाने गदा घेऊन वालीच्या बलवान पुत्रावर चालून गेले.
तयोर्मध्ये कपिश्रेष्ठः शोणिताक्षप्रजङ्घयोः। विशाखयोर्मध्यगतः पूर्णचन्द्र इवाबभौ
शोणिताक्ष आणि प्रजंघ यांच्या मध्ये वानरांचा श्रेष्ठ अंगद उभा होता, जणू काही पूर्ण चंद्र दोन विशाखा तारकांमध्ये चमकत आहे असे भासत होते.
अङ्गदं परिरक्षन्तौ मैन्दो द्विविद एव च। तस्य तस्थतुरभ्याशे परस्परदिदृक्षया
मैंद आणि द्विविद हे दोघेही अंगदाचे रक्षण करत त्याच्या जवळ उभे होते, आणि एकमेकांना पाहण्याची त्यांना उत्कंठा होती.
अभिपेतुर्महाकायाः प्रतियत्ता महाबलाः। राक्षसा वानरान् रोषादसिबाणगदाधराः
म्हणूनच मोठ्या शरीराचे, प्रचंड बळाचे राक्षस तलवारी, बाण आणि गदा घेऊन रागाने वानरांवर तुटून पडले.
त्रयाणां वानरेन्द्राणां त्रिभी राक्षसपुंगवैः। संसक्तानां महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम्
तीन वानर प्रमुख आणि तीन राक्षसांचे पुढारी यांच्यात जबरदस्त, अंगावर काटा आणणारे युद्ध पेटले.
ते तु वृक्षान् समादाय सम्प्रचिक्षिपुराहवे। खड्गेन प्रतिचिक्षेप तान् प्रजङ्घो महाबलः
ते सर्वांनी झाडे उचलून युद्धात फेकली; प्रजंघाने आपल्या प्रचंड बळाने त्या झाडांना तलवारीने छाटून टाकले.
रथानश्वान् द्रुमाञ्छैलान् प्रतिचिक्षिपुराहवे। शरौघैः प्रतिचिच्छेद तान् यूपाक्षो महाबलः
त्यांनी रथ, घोडे, झाडे आणि डोंगर युद्धात फेकले; यूपाक्षाने आपल्या बाणांच्या वर्षावाने ते सर्व तुकडे केले.
सृष्टान् द्विविदमैन्दाभ्यां द्रुमानुत्पाट्य वीर्यवान्। बभञ्ज गदया मध्ये शोणिताक्षः प्रतापवान्
द्विविद आणि मैंद यांनी उपटलेली झाडे युद्धात फेकली, तेव्हा शूर शोणिताक्षाने आपल्या गदेद्वारे ती झाडे मधोमध फोडली.
उद्यम्य विपुलं खड्गं परमर्मविदारणम्। प्रजङ्घो वालिपुत्राय अभिदुद्राव वेगितः
प्रजंघाने एक मोठी, अत्यंत धारदार तलवार उचलून ती अंगदाच्या दिशेने वेगाने धावत नेली.
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा वानरेन्द्रो महाबलः। आजघानाश्वकर्णेन द्रुमेणातिबलस्तदा
तो जवळ येताना पाहून, बलवान वानरांचा राजा अंगदाने आपल्या ताकदीने अश्वकर्ण नावाच्या झाडाने त्याच्यावर प्रहार केला.
बाहुं चास्य सनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना। वालिपुत्रस्य घातेन स पपात क्षितावसिः
त्याच्या हातात तलवार असताना, वानरपुत्राने त्याच्या हातावर घाव घातला; त्या प्रहाराने तो तलवारधारी खाली कोसळला.