तेषां संनह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम्। शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत
राक्षसांचे राजे शस्त्रे घेत आणि सिंहासारखे गर्जना करत होते, त्यामुळे त्यांची रात्र जणू संहारमूर्तीप्रमाणे भयंकर झाली.
आदिष्टा वानरेन्द्रास्ते सुग्रीवेण महात्मना। आसन्नं द्वारमासाद्य युध्यध्वं च प्लवंगमाः
सुग्रीव या महात्म्याच्या आज्ञेने वानरांचे प्रमुख जवळच्या दरवाजाजवळ गेले आणि युद्धासाठी सज्ज झाले.
यश्च वो वितथं कुर्यात् तत्र तत्राप्युपस्थितः। स हन्तव्योऽभिसम्प्लुत्य राजशासनदूषकः
तुमच्यात जो कोणी फसवणूक करेल, तो जरी तिथे उपस्थित असला तरी, राजाच्या आज्ञेचे उल्लंघन केल्याबद्दल त्याला पकडून ठार करा.
तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु। स्थितेषु द्वारमाश्रित्य रावणं क्रोध आविशत्
ते वानरांचे प्रमुख, हातात जळत्या मशाली घेऊन दरवाजाजवळ उभे राहिले, तेव्हा रावणाच्या मनात प्रचंड राग भरला.
तस्य जृम्भितविक्षेपाद् व्यामिश्रा वै दिशो दश। रूपवानिव रुद्रस्य मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत
रावणाने तोंड उघडून अंग हलवले, तेव्हा दहा दिशा जणू एकत्र मिसळल्या; त्याच्या अंगावर भगवान रुद्राचा राग साकार झाल्यासारखा दिसत होता.
स कुम्भं च निकुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ। प्रेषयामास संक्रुद्धो राक्षसैर्बहुभिः सह
मग रावणाने क्रोधाने कुम्भ आणि निकुम्भ या कुम्भकर्णाच्या दोन्ही मुलांना आणि अनेक राक्षसांना पाठवले.
यूपाक्षः शोणिताक्षश्च प्रजङ्घः कम्पनस्तथा। निर्ययुः कौम्भकर्णिभ्यां सह रावणशासनात्
यूपाक्ष, शोणिताक्ष, प्रजंघ आणि कंपन हे सगळे कुम्भकर्णाच्या मुलांसह, रावणाच्या आज्ञेने बाहेर पडले.
शशास चैव तान् सर्वान् राक्षसान् स महाबलान्। राक्षसा गच्छताद्यैव सिंहनादं च नादयन्
रावणाने त्या सर्व बलाढ्य राक्षसांना आज्ञा दिली, 'राक्षसांनो, आजच सिंहासारख्या गर्जना करत बाहेर पडा!'
ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः। लङ्काया निर्ययुर्वीराः प्रणदन्तः पुनः पुनः
मग रावणाच्या प्रेरणेने, हातात जळती शस्त्रे घेऊन, ते वीर राक्षस लंका सोडून पुन्हा पुन्हा गर्जना करत बाहेर पडले.
रक्षसां भूषणस्थाभिर्भाभिः स्वाभिश्च सर्वशः। चक्रुस्ते सप्रभं व्योम हरयश्चाग्निभिः सह
राक्षसांच्या दागिन्यांच्या तेजाने आणि त्यांच्या स्वतःच्या उजेडाने, तसेच ज्वाळांसह वानरांनी आकाश उजळून टाकले.
तत्र ताराधिपस्याभा ताराणां भा तथैव च। तयोराभरणाभा च ज्वलिता द्यामभासयत्
तेथे चंद्राचा प्रकाश, तार्यांचा झगमगाट आणि त्यांच्या दागिन्यांचा तेज एकत्र येऊन आकाश प्रकाशमान झाले.
चन्द्राभा भूषणाभा च ग्रहाणां ज्वलतां च भा। हरिराक्षससैन्यानि भ्राजयामास सर्वतः
चंद्राचा उजेड, दागिन्यांचा झळाळ, आणि तेजस्वी ग्रहांचा प्रकाश — या सर्वांनी वानर आणि राक्षसांच्या सैन्याला सर्व बाजूंनी उजळून टाकले.
तत्र चार्धप्रदीप्तानां गृहाणां सागरः पुनः। भाभिः संसक्तसलिलश्चलोर्मिः शुशुभेऽधिकम्
तेथे अर्धवट उजळलेल्या घरांच्या प्रकाशात, सागराची मिसळलेली पाणी आणि लाटांची हालचाल अधिकच सुंदर दिसत होती.
पताकाध्वजसंयुक्तमुत्तमासिपरश्वधम्। भीमाश्वरथमातङ्गं नानापत्तिसमाकुलम्
पताका आणि ध्वजांनी सजलेले, उत्तम तलवारी आणि कुऱ्हाडी, भीषण घोडे, रथ, हत्ती आणि विविध प्रकारच्या फौजांनी गजबजलेले असे ते सैन्य होते.
दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम्। तद् राक्षसबलं भीमं घोरविक्रमपौरुषम्
ते राक्षसांचे भयंकर सैन्य, प्रचंड शौर्य आणि सामर्थ्याने युक्त, तेजस्वी भाले, झगमगणाऱ्या गदा, तलवारी, भाले, टोपले आणि धनुष्यांनी सजलेले दिसत होते.
ददृशे ज्वलितप्रासं किङ्किणीशतनादितम्। हेमजालाचितभुजं व्यावेष्टितपरश्वधम्
ते सैन्य जळत्या भाल्यांनी, शेकडो घंटांचा गजर करत, सोन्याच्या जाळीने मढवलेल्या बाहूंनी आणि कडेवर कुऱ्हाडी घेऊन दिसत होते.
व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम्। गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम्
मोठमोठ्या शस्त्रांनी फिरवलेले, बाणांनी सजलेले धनुष्य, आणि हार व सुवासिक उटणे यामुळे सुगंधित असा प्रचंड वारा आनंदित झाला.
घोरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिःस्वनम्। तद् दृष्ट्वा बलमायातं राक्षसानां दुरासदम्
ते सैन्य भयंकर, शूर वीरांनी भरलेले, मोठ्या मेघासारखे गडगडणारे, असे ते राक्षसांचे जिंकता न येणारे सैन्य पुढे येताना दिसले.
संचचाल प्लवंगानां बलमुच्चैर्ननाद च। जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद् बलं रक्षसां महत्
वानरांचे सैन्य घाबरून मोठ्याने गर्जले; मग ते झपाट्याने उडी मारून पुन्हा त्या मोठ्या राक्षसांच्या सैन्याला सामोरे गेले.
अभ्ययात् प्रत्यरिबलं पतंगा इव पावकम्। तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि
ते शत्रूच्या सैन्यावर जसे पतंग ज्वाळेकडे जातात तसे झेपावले; त्यांच्या हातात लोखंडी गदा आणि वज्र होते.
राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयः परमशोभत। तत्रोन्मत्ता इवोत्पेतुर्हरयोऽथ युयुत्सवः
राक्षसांचे श्रेष्ठ सैन्य पुन्हा एकदा तेजाने झळकले; तेव्हा वानर जणू काही वेड लागल्यासारखे, युद्धासाठी उत्सुक होऊन उभे राहिले.
तरुशैलैरभिघ्नन्तो मुष्टिभिश्च निशाचरान्। तथैवापततां तेषां हरीणां निशितैः शरैः
ते वानर झाडे, डोंगर आणि मुठीने निशाचरांना मारू लागले; तसेच, त्यांच्या अंगावर धारदार बाणांचा वर्षाव होत होता.
शिरांसि सहसा जह्रू राक्षसा भीमविक्रमाः। दशनैर्हतकर्णाश्च मुष्टिभिर्भिन्नमस्तकाः। शिलाप्रहारभग्नाङ्गा विचेरुस्तत्र राक्षसाः
भयंकर सामर्थ्याच्या राक्षसांनी झटपट डोकी उडवली; काहींचे हात दातांनी तोडले गेले, काहींच्या मस्तकांवर मुठीने प्रहार केला, तर काहींचे अवयव दगडांच्या फटक्याने मोडले गेले आणि ते तिथे भटकत होते.
तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामसिभिः शितैः। प्रवरानभितो जघ्नुर्घोररूपा निशाचराः
त्याचप्रमाणे, काही वानरांनी धारदार तलवारीने समोरच्या भयंकर दिसणाऱ्या निशाचरांना जवळ जाऊन ठार केले.
घ्नन्तमन्यं जघानान्यः पातयन्तमपातयत्। गर्हमाणं जगर्हान्यो दशन्तमपरोऽदशत्
एकाने दुसऱ्याला मारले, दुसऱ्याने पुन्हा त्याला मारले; जो पडत होता त्याने दुसऱ्याला पाडले; जो शिव्या देत होता त्याला दुसऱ्याने शिव्या दिल्या, आणि जो चावत होता त्याला दुसऱ्याने चावले.
देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः। किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे
"दे" असे एकाने म्हटले, दुसऱ्याने "देतो" असे उत्तर दिले; आणखी एकाने "मी देतो" असे म्हटले; दुसऱ्याने "कशाला त्रास देतोस? थांब" असे सांगितले. असे ते एकमेकांशी बोलू लागले.
विप्रलम्भितशस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम्। समुद्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिकुन्तलम्
काहींना शस्त्र नव्हते, काहींना कवच किंवा आयुध नव्हते, काहींनी मोठे भाले उचलले होते, तर काहींना मुठी, शूळ, तलवारी आणि भाले होते.
प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम्। वानरान् दश सप्तेति राक्षसा जघ्नुराहवे
माकडं आणि राक्षसांमध्ये भयंकर युद्ध सुरू झालं. त्या लढाईत राक्षसांनी दहा किंवा सात माकडांना ठार केलं.
राक्षसान् दश सप्तेति वानराश्चाभ्यपातयन्। विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचध्वजम्। बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन्
मग माकडांनीही दहा किंवा सात राक्षसांना जमिनीवर पाडलं. काहींचे कपडे फाटले होते, काहींनी कवच आणि ध्वज टाकले होते. आपली ताकद गाठून माकडांनी राक्षसांना वेढा घातला.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मिकी ऋषींनी रचलेल्या पवित्र रामायणाच्या युद्धकांडातील पंच्याहत्तरावा सर्ग संपला.