गदाशूलासिहस्तानां खादतां पिबतामपि। शयनेषु महार्हेषु प्रसुप्तानां प्रियैः सह
हातात गदा, भाले, तलवारी असलेले, खात-पित असलेले, आणि महागड्या पलंगावर आपल्या प्रियजनांसोबत झोपलेले असे सर्व जण होते.
त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रानादाय सर्वतः। तेषां शतसहस्राणि तदा लङ्कानिवासिनाम्
घाबरलेले, सर्व दिशांना आपली मुले घेऊन धावणारे, अशा लंका वासियांचे शेकडो हजारो लोक त्या वेळी होते.
अदहत् पावकस्तत्र जज्वाल च पुनः पुनः। सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च
तेथे अग्निदेवाने पुन्हा पुन्हा जाळले; मौल्यवान वस्तूंनी भरलेली आणि मोठ्या गुणांनी युक्त अशी महालं अग्नित झळाळली.
हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि चन्द्रशालोन्नतानि च। तत्र चित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः
सोन्याच्या आणि चांदीच्या अर्धचंद्रांनी, चंद्रशाळांनी उंचावलेल्या, सुंदर खिडक्यांनी आणि प्रत्येकाच्या स्वतःच्या अंगणांनी सजलेली घरे होती.
मणिविद्रुमचित्राणि स्पृशन्तीव दिवाकरम्। क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निःस्वनैः
मणी आणि प्रवाळांनी सजलेली, जणू काही सूर्यालाच स्पर्श करणारी, क्रौंच आणि मोराच्या वीणेच्या तसेच दागिन्यांच्या आवाजांनी निनादणारी घरे होती.
नादितान्यचलाभानि वेश्मान्यग्निर्ददाह सः। ज्वलनेन परीतानि तोरणानि चकाशिरे
न हलणाऱ्या पर्वतांसारखी घुमणारी महालं त्या अग्निने जाळली; ज्वाळांनी वेढलेली तोरणे तेजाने चमकत होती.
विद्युद्भिरिव नद्धानि मेघजालानि घर्मगे। ज्वलनेन परीतानि गृहाणि प्रचकाशिरे
उन्हाळ्यात वीजांनी गुंफलेल्या मेघांसारखी, अग्नीने वेढलेली घरे तेजाने झळकत होती.
दावाग्निदीप्तानि यथा शिखराणि महागिरेः। विमानेषु प्रसुप्ताश्च दह्यमाना वराङ्गनाः
जसे मोठ्या पर्वताच्या शिखरांना वनातील आग लागते, तसेच महालांमध्ये झोपलेल्या सुंदर स्त्रिया जळत होत्या.
त्यक्ताभरणसंयोगा हाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः। तत्र चाग्निपरीतानि निपेतुर्भवनान्यपि
दागिने गमावलेल्या त्या स्त्रिया मोठ्याने 'हाय हाय' असे ओरडू लागल्या; तिथे अग्नीने वेढलेली घरेही कोसळली.
वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः। तानि निर्दह्यमानानि दूरतः प्रचकाशिरे
इंद्राच्या वज्राने फोडलेल्या पर्वतशिखरांसारखी, ती जळणारी घरे दूरवरून चमकत होती.
हिमवच्छिखराणीव दह्यमानानि सर्वशः। हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैरपि
हिमालयाच्या पूर्णपणे जळणाऱ्या शिखरांसारखी, उंच महालांची छतंही उडणाऱ्या ज्वाळांनी जळत होती.
रात्रौ सा दृश्यते लङ्का पुष्पितैरिव किंशुकैः। हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्च तुरगैरपि। बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः
रात्री ती लंका जणू फुललेल्या किंशुक फुलांनी सजली आहे असे दिसत होती; हत्तींचे रक्षक त्यांना सोडून दिलेले, घोडेही मोकळे झालेले, त्यामुळे लंका जणू समुद्राच्या टोकावर वेड्या मास्यांनी अस्वस्थ झालेल्या समुद्रासारखी वाटत होती.
अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा क्वचिद् भीतोऽपसर्पति। भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिदश्वो निवर्तते
कुठे मोकळा घोडा पाहून हत्ती घाबरून मागे हटत असे; तर कुठे घाबरलेला हत्ती पाहून घोडा देखील भीतीने वळून जात असे.
लङ्कायां दह्यमानायां शुशुभे च महोदधिः। छायासंसक्तसलिलो लोहितोद इवार्णवः
लंका जळत असताना, मोठा समुद्रही सावलीने मिसळलेल्या पाण्याने, जणू लालसर समुद्रासारखा तेजस्वी दिसत होता.
सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर्दीपिता पुरी। लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव वसुन्धरा
क्षणातच त्या वानरांनी ती नगरी पेटवून दिली; जणू या जगाचा विनाश होत असताना पृथ्वीच प्रज्वलित झाली आहे असे वाटत होते.
नारीजनस्य धूमेन व्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः। स्वनो ज्वलनतप्तस्य शुश्रुवे शतयोजनम्
धुराने वेढलेल्या आणि मोठ्याने ओरडणाऱ्या स्त्रियांचे आवाज, प्रज्वलित अग्नीच्या गडगडाटासह, शंभर योजनांपर्यंत ऐकू येत होते.
प्रदग्धकायानपरान् राक्षसान् निर्गतान् बहिः। सहसा ह्युत्पतन्ति स्म हरयोऽथ युयुत्सवः
आतून जळालेले राक्षस बाहेर आले, तेव्हा लढाईस उत्सुक असलेले वानर अचानक त्यांच्यावर झेपावले.
उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निःस्वनम्। दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं च व्यनादयत्
वानरांचा आणि राक्षसांचा गोंगाट इतका मोठा झाला की तो दहा दिशा, समुद्र आणि पृथ्वीवर घुमू लागला.
विशल्यौ च महात्मानौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ। असम्भ्रान्तौ जगृहतुस्ते उभे धनुषी वरे
राम आणि लक्ष्मण हे दोघे महान आत्मे, जखमी न होता, शांतपणे आपली उत्तम धनुष्ये हातात घेतली.
ततो विस्फारयामास रामश्च धनुरुत्तमम्। बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः
मग रामाने आपले मोठे धनुष्य ताणले आणि त्याचा प्रचंड आवाज राक्षसांना घाबरवणारा ठरला.
अशोभत तदा रामो धनुर्विस्फारयन् महत्। भगवानिव संक्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः
त्या क्षणी, आपले मोठे धनुष्य ताणताना राम अगदी क्रुद्ध झालेल्या भगवान शंकरासारखा तेजस्वी दिसत होता.
उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निःस्वनम्। ज्याशब्दस्तावुभौ शब्दावति रामस्य शुश्रुवे
वानरांचा आणि राक्षसांचा गोंगाट, तसेच रामाच्या धनुष्याची टणत्कार, हे सगळे एकत्र ऐकू येत होते.
वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निःस्वनः। ज्याशब्दश्चापि रामस्य त्रयं व्याप दिशो दश
वानरांचा गोंगाट, राक्षसांचा आरोळ्या आणि रामाच्या धनुष्याचा आवाज—हे तिघेही दहा दिशांना व्यापून गेले.
तस्य कार्मुकनिर्मुक्तैः शरैस्तत्पुरगोपुरम्। कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णमभवद् भुवि
रामाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी, कैलास पर्वताच्या शिखरासारखे दिसणारे नगराचे मुख्य तोरण जमिनीवर तुटून पडले.
ततो रामशरान् दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च। संनाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत
मग रामाचे बाण राजवाड्यांमध्ये आणि घरांमध्ये दिसू लागले, तेव्हा राक्षसांच्या राजांनी मोठ्या गोंधळात युद्धाची तयारी सुरू केली.
तेषां संनह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम्। शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत
राक्षसांचे राजे शस्त्रे घेत आणि सिंहासारखे गर्जना करत होते, त्यामुळे त्यांची रात्र जणू संहारमूर्तीप्रमाणे भयंकर झाली.
आदिष्टा वानरेन्द्रास्ते सुग्रीवेण महात्मना। आसन्नं द्वारमासाद्य युध्यध्वं च प्लवंगमाः
सुग्रीव या महात्म्याच्या आज्ञेने वानरांचे प्रमुख जवळच्या दरवाजाजवळ गेले आणि युद्धासाठी सज्ज झाले.
यश्च वो वितथं कुर्यात् तत्र तत्राप्युपस्थितः। स हन्तव्योऽभिसम्प्लुत्य राजशासनदूषकः
तुमच्यात जो कोणी फसवणूक करेल, तो जरी तिथे उपस्थित असला तरी, राजाच्या आज्ञेचे उल्लंघन केल्याबद्दल त्याला पकडून ठार करा.
तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु। स्थितेषु द्वारमाश्रित्य रावणं क्रोध आविशत्
ते वानरांचे प्रमुख, हातात जळत्या मशाली घेऊन दरवाजाजवळ उभे राहिले, तेव्हा रावणाच्या मनात प्रचंड राग भरला.
तस्य जृम्भितविक्षेपाद् व्यामिश्रा वै दिशो दश। रूपवानिव रुद्रस्य मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत
रावणाने तोंड उघडून अंग हलवले, तेव्हा दहा दिशा जणू एकत्र मिसळल्या; त्याच्या अंगावर भगवान रुद्राचा राग साकार झाल्यासारखा दिसत होता.