स तु दृष्ट्वा विनिर्यान्तं बलेन महता वृतम्। राक्षसाधिपतिः श्रीमान् रावणः पुत्रमब्रवीत्
तो मोठ्या सैन्याने वेढलेला बाहेर पडताना पाहून, राक्षसांचा तेजस्वी राजा रावण आपल्या मुलाला म्हणाला—
त्वमप्रतिरथः पुत्र त्वया वै वासवो जितः। किं पुनर्मानुषं धृष्यं निहनिष्यसि राघवम्
माझ्या मुला, तू रणात कुणालाही तोड नाहीस. तू तर इंद्रालाही हरवलंस, मग माणूस असलेल्या रामाचा पराभव करणे तुझ्यासाठी काय कठीण आहे? तू नक्कीच राघवाचा वध करशील.
तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रत्यगृह्णान्महाशिषः। ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा
राक्षसराजाने असे आशीर्वाद दिल्यावर, इंद्रजित त्या महान आशीर्वादाचा स्वीकार करून, सूर्यासारखा तेजस्वी होऊन लंकेत गेला.
रराजाप्रतिवीर्येण द्यौरिवार्केण भास्वता। स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिंदमः
तो अपूर्व पराक्रमाने तेजाने झळकत होता, जसा आकाशात तेजस्वी सूर्य. तो महान तेजस्वी, शत्रूंचा संहार करणारा रणभूमीत पोहोचला.
स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः। ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः
त्याने आपल्या रथाभोवती राक्षसांना संरक्षणासाठी उभं केलं; मग अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होऊन, त्याने हवनासाठी तयारी केली.
जुहुवे राक्षसश्रेष्ठो विधिवन्मन्त्रसत्तमैः। स हविर्लाजसत्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने योग्य मंत्रांनी, ज्वालामुखीसमोर ज्वारी, फुलांच्या माळा आणि सुवासिक वस्तूंसह विधिपूर्वक आहुती दिली.
जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्। शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ बिभीतकाः
त्या ठिकाणी, सामर्थ्यशाली राक्षसांचा राजा अग्नीला शस्त्रं, बाणांची पिसं, समिधा आणि बिभीतक फळं यांची आहुती देत होता.
लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा। स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः
त्याने तिथे लाल वस्त्रं आणि काळ्या लोखंडाचा स्रुवा अर्पण केला; बाणांची पिसं आणि भाले याने अग्नी सजवला.
छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवतः। सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः
त्याने जिवंत काळ्या रंगाच्या मेंढ्याचं गळा पकडलं; अग्नी मोठ्या ज्वाळांनी, धूर न येता, एकदम प्रज्वलित झाला.
बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन्। प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनसंनिभः
त्या वेळी विजयाचे चिन्हं दिसू लागली; अग्नीची ज्वाळा उजवीकडे वळली आणि तापलेल्या सोन्यासारखी चमकत होती.
हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमुत्थितः। सोऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममस्त्रविशारदः
स्वतः अग्नीने आहुती स्वीकारली आणि वर उचलला; मग ब्रह्मास्त्र जाणणाऱ्या त्याने ते अस्त्र आवाहन केलं.
धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत्। तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रे हूयमाने च पावके। सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रं वितत्रास नभस्थलम्
त्याने आपलं धनुष्य, रथ आणि सगळं शस्त्रसामान मंत्रांनी पवित्र केलं; अस्त्र आवाहन करताना आणि अग्नीला आहुती देताना, सूर्य, चंद्र आणि ताऱ्यांसह आकाश थरथरलं.
स पावकं पावकदीप्ततेजा हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः। सचापबाणासिरथाश्वसूतः खेऽन्तर्दधेऽऽत्मानमचिन्त्यवीर्यः
अग्नीला आहुती दिल्यावर, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि महेंद्रासारखा सामर्थ्यवान, धनुष्य, बाण, तलवार, रथ, घोडे आणि सारथीसह, तो अद्भुत सामर्थ्याचा इंद्रजित आकाशात अदृश्य झाला.
ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम्। निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं युयुत्सया
मग घोडे आणि रथांनी भरलेली, पताका आणि ध्वजांनी सजलेली राक्षसांची सेना गर्जना करत, युद्धासाठी उत्सुक होऊन बाहेर पडली.
ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलंकृतैः। तोमरैरङ्कुशैश्चापि वानराञ्जघ्नुराहवे
त्यांनी विविध रंगांच्या, तीक्ष्ण आणि वेगवान बाणांनी, तसेच भाले आणि अंकुशांनी, वानरांवर युद्धात हल्ला केला.
रावणिस्तु सुसंक्रुद्धस्तान् निरीक्ष्य निशाचरान्। हृष्टा भवन्तो युध्यन्तु वानराणां जिघांसया
पण रावणाने, त्या निशाचरांना पाहून फारच संतापून, 'आनंदी व्हा आणि वानरांचा संहार करण्यासाठी लढा!' असं सांगितलं.
ततस्ते राक्षसाः सर्वे गर्जन्तो जयकांक्षिणः। अभ्यवर्षंस्ततो घोरं वानरान् शरवृष्टिभिः
मग सगळ्या राक्षसांनी विजयाच्या आशेने गर्जना करत, वानरांवर भयंकर बाणांचा वर्षाव केला.
स तु नालीकनाराचैर्गदाभिर्मुसलैरपि। रक्षोभिः संवृतः संख्ये वानरान् विचकर्ष ह
युद्धात राक्षसांनी नाळिका, नाराच, गदा आणि मुसळ यांच्याने वेढून, त्यांनी वानरांना मागे हकललं.
ते वध्यमानाः समरे वानराः पादपायुधाः। अभ्यवर्षन्त सहसा रावणिं शैलपादपैः
युद्धात मारले जात असताना, वानरांनी झाडं शस्त्र म्हणून उचलली आणि अचानक रावणावर डोंगरशिखरं आणि झाडांच्या खोडांनी वर्षाव केला.
इन्द्रजित् तु तदा क्रुद्धो महातेजा महाबलः। वानराणां शरीराणि व्यधमद् रावणात्मजः
तेव्हा रावणाचा पुत्र इंद्रजित, प्रचंड तेज आणि बलाने संतापून, वानरांच्या देहांवर बाणांचा मारा करू लागला.
शरेणैकेन च हरीन् नव पञ्च च सप्त च। बिभेद समरे क्रुद्धो राक्षसान् सम्प्रहर्षयन्
रागाने भरलेल्या त्याने युद्धात एखाद्या वानराला एकाच बाणाने, काहींना पाच, सात किंवा नऊ बाणांनी भेदलं आणि राक्षसांना आनंद दिला.
स शरैः सूर्यसंकाशैः शातकुम्भविभूषणैः। वानरान् समरे वीरः प्रममाथ सुदुर्जयः
तो पराक्रमी आणि जिंकता न येणारा वीर, सूर्यासारख्या तेजस्वी आणि सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी, युद्धात वानरांचा संहार करू लागला.
ते भिन्नगात्राः समरे वानराः शरपीडिताः। पेतुर्मथितसंकल्पाः सुरैरिव महासुराः
त्या वानरांचे अंग बाणांनी छिन्नभिन्न झाले होते आणि ते युद्धात फार हालअपेष्टा सहन करत होते. त्यांची उमेद खचली आणि ते पडले, जणू काही देवांनी मारलेल्या मोठ्या असुरांसारखे.
ते तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः। अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः संयुगे वानरर्षभाः
पण रागाने पेटलेले श्रेष्ठ वानर रणभूमीत त्याच्यावर तुटून पडले, जणू काही भयंकर बाणांच्या किरणांनी तेजस्वी सूर्यालाच भिडत आहेत.
ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः। व्यथिता विद्रवन्ति स्म रुधिरेण समुक्षिताः
मग सगळे वानर जखमी शरीराने आणि गोंधळलेल्या मनाने, रक्ताने माखून, वेदनेने पळून गेले.
रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरास्त्यक्तजीविताः। नर्दन्तस्तेऽनिवृत्तास्तु समरे सशिलायुधाः
पण रामासाठी जीवाची पर्वा न करता वानर जोरजोराने गर्जना करत राहिले आणि रणभूमीत मागे न हटता, दगड शस्त्र म्हणून वापरत लढत राहिले.
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च प्लवंगमाः। अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं समवस्थिताः
ते वानरवीर रणात ठाम उभे राहून, झाडे, डोंगरशिखरे आणि मोठमोठे दगड उचलून रावणावर वर्षाव करू लागले.
तं द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत्। व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिंजयः
पण रावण, जो पराक्रमी आणि विजयी होता, त्याने त्या प्राणघातक झाडांच्या आणि दगडांच्या वर्षावाला परतवून लावले.
ततः पावकसंकाशैः शरैराशीविषोपमैः। वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः
मग त्या प्रभूंनी अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि विषारी सर्पासारखे भयंकर बाण सोडून वानरांच्या फौजांमध्ये भेद केला.
अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा गन्धमादनम्। विव्याध नवभिश्चैव नलं दूरादवस्थितम्
त्याने अठरा तीक्ष्ण बाणांनी गंधमादनाला घायाळ केले आणि दूर उभ्या असलेल्या नलावर नऊ बाण सोडून त्याला जखमी केले.