ततस्तु वायोर्वचनं निशम्य सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः। समादधे बाणमथोग्रवेगं तद्ब्राह्ममस्त्रं सहसा नियुज्य
नंतर वायूचे शब्द ऐकून, इंद्रासारखी शौर्य असलेला सौमित्र, एक वेगवान आणि प्रचंड बाण उचलून, त्यावर लगेच ब्रह्मास्त्राचा संकल्प केला.
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे। दिशश्च चन्द्रार्कमहाग्रहाश्च नभश्च तत्रास ररास चोर्वी
सौमित्र त्या तीक्ष्ण टोकाच्या बाणावर ते श्रेष्ठ अस्त्र बांधू लागला, तेव्हा दिशा, चंद्र, सूर्य, मोठे ग्रह, आकाश आणि पृथ्वी सगळे थरथर कापू लागले.
तं ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे शरं सपुङ्खं यमदूतकल्पम्। सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्य तस्य ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम्
ब्रह्मास्त्राचा संकल्प करून, पंख असलेल्या आणि यमदूतासारख्या बाणावर सौमित्राने तो वज्रासारखा बाण युद्धात इंद्राच्या शत्रूच्या मुलावर सोडला.
तं लक्ष्मणोत्सृष्टविवृद्धवेगं समापतन्तं श्वसनोग्रवेगम्। सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं तदातिकायः समरे ददर्श
लक्ष्मणाने सोडलेला तो वेग वाढवत जाणारा बाण, प्रचंड वाऱ्यासारखा वेग घेऊन, सुंदर पिसांनी सजलेला जसा गरुडाचा, तो अतिकायाने रणांगणात पाहिला.
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो जघान बाणैर्निशितैरनेकैः। स सायकस्तस्य सुपर्णवेग- स्तथातिवेगेन जगाम पार्श्वम्
तो बाण अचानक येताना पाहून अतिकायाने अनेक तीक्ष्ण बाणांनी त्यावर वार केले; पण तो गरुडाच्या वेगासारखा बाण जबरदस्त वेगाने त्याच्या बाजूला सरकत राहिला.
तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम्। जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः शूलैः शरैश्चाप्यविपन्नचेष्टः
तो ज्वाळांनी पेटलेला, मृत्यूच्या अग्नीसारखा बाण येताना पाहून, अतिकायाने न घाबरता भाले, शूल, गदा, कुठार, शूल आणि बाणांनी त्यावर वार केले.
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि मोघानि कृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः। प्रगृह्य तस्यैव किरीटजुष्टं तदातिकायस्य शिरो जहार
ती सर्व अद्भुत शस्त्रे निष्फळ ठरवून, तो अग्निसारखा तेजस्वी बाण, अतिकायाच्या मुकुट असलेल्या डोक्याला पकडून ते छाटून टाकतो.
तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रमर्दितम्। पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा
लक्ष्मणाच्या बाणाने फोडलेले, शिरस्त्राणासह ते डोके अचानक हिमालयाच्या शिखरासारखे जमिनीवर कोसळले.
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा विक्षिप्ताम्बरभूषणम्। बभूवुर्व्यथिताः सर्वे हतशेषा निशाचराः
त्याला जमिनीवर पडलेला, वस्त्रे आणि दागिने विखुरलेले पाहून, उरलेले सर्व निशाचर घाबरून गेले.
ते विषण्णमुखा दीनाः प्रहारजनितश्रमाः। विनेदुरुच्चैर्बहवः सहसा विस्वरैः स्वरैः
त्यांची तोंडे उतरली, मन खचले, मारामुळे थकलेले, त्यातील अनेकांनी एकदम मोठ्याने, तुटलेल्या आवाजात रडायला सुरुवात केली.
ततस्तत्परितं याता निरपेक्षा निशाचराः। पुरीमभिमुखा भीता द्रवन्तो नायके हते
नंतर, आपला नायक मारला गेल्यावर, निशाचर कोणाचीही पर्वा न करता, घाबरून सर्व बाजूंनी नगराकडे पळू लागले.
प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानराः प्रफुल्लपद्मप्रतिमाननास्तदा। अपूजयँल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं हते रिपौ भीमबले दुरासदे
तेव्हा अनेक वानर आनंदाने भरलेले, फुललेल्या कमळासारखी तोंडे असलेले, भीषण बळाचा आणि जवळ जाण्यास कठीण असणाऱ्या शत्रूचा वध केल्यावर, भाग्यवान लक्ष्मणाचे पूजन करू लागले.
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पं युधि विनिपात्य स लक्ष्मणः प्रहृष्टः। त्वरितमथ तदा स रामपार्श्वं कपिनिवहैश्च सुपूजितो जगाम
अतिशय बलवान, मेघासारखा अतिकाय युद्धात पाडल्यावर, लक्ष्मण आनंदित झाला. मग वानरांच्या समूहांनी त्याचा मोठ्या सन्मानाने गौरव केला आणि तो वेगाने रामाच्या जवळ गेला.
thumb|द्विसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील बहात्तरावा सर्ग.
अतिकायं हतं श्रुत्वा लक्ष्मणेन महात्मना। उद्वेगमगमद् राजा वचनं चेदमब्रवीत्
महात्मा लक्ष्मणाने अतिकायाचा वध केला, हे ऐकून राजा चिंतेत पडला आणि असे बोलला:
धूम्राक्षः परमामर्षी सर्वशस्त्रभृतां वरः। अकम्पनः प्रहस्तश्च कुम्भकर्णस्तथैव च
धूम्राक्ष, अत्यंत क्रोधी आणि सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ; अकंपन, प्रहस्त आणि कुंभकर्ण हेही—
एते महाबला वीरा राक्षसा युद्धकाङ्क्षिणः। जेतारः परसैन्यानां परैर्नित्यापराजिताः
हे सर्व बलाढ्य, शूर, युद्धाची इच्छा असलेले राक्षस, शत्रू सैन्यांचे जिंकणारे, इतरांनी कधीही न हरवलेले—
ससैन्यास्ते हता वीरा रामेणाक्लिष्टकर्मणा। राक्षसाः सुमहाकाया नानाशस्त्रविशारदाः
हे वीर, त्यांच्या सैन्यासह, मोठ्या शरीराचे आणि विविध शस्त्रांत निपुण असलेले, रामाने सहजतेने मारले आहेत.
अन्ये च बहवः शूरा महात्मानो निपातिताः। प्रख्यातबलवीर्येण पुत्रेणेन्द्रजिता मम
इतर अनेक धाडसी आणि मोठ्या मनाचे वीर देखील पडले आहेत, तसेच माझा पुत्र इंद्रजित, ज्याची पराक्रम आणि शौर्य सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, तोही मारला गेला.
तौ भ्रातरौ तदा बद्धौ घोरैर्दत्तवरैः शरैः। यन्न शक्यं सुरैः सर्वैरसुरैर्वा महाबलैः
त्या दोन्ही भावांना त्या भीषण बाणांनी बांधले गेले होते, जे देवांनी किंवा बलाढ्य असुरांनीसुद्धा तोडता येणार नाहीत.
मोक्तुं तद्बन्धनं घोरं यक्षगन्धर्वपन्नगैः। तन्न जाने प्रभावैर्वा मायया मोहनेन वा
त्या भयंकर बंधनातून यक्ष, गंधर्व किंवा सर्पही सोडवू शकले नाहीत; त्यांच्या सामर्थ्याने की मायेनं, की मोहाने ते मुक्त झाले, हे मला माहीत नाही.
शरबन्धाद् विमुक्तौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। ये योधा निर्गताः शूरा राक्षसा मम शासनात्
त्या बाणांच्या बंधनातून मुक्त होऊन, राम आणि लक्ष्मण हे दोन्ही भाऊ परत आले; आणि माझ्या आज्ञेने गेलेले राक्षस योद्धे—
ते सर्वे निहता युद्धे वानरैः सुमहाबलैः। तं न पश्याम्यहं युद्धे योऽद्य रामं सलक्ष्मणम्
ते सर्वच महाबली वानरांनी युद्धात मारले गेले आहेत; आज युद्धात राम आणि लक्ष्मण यांना हरवू शकेल असा कोणीच मला दिसत नाही.
नाशयेत् सबलं वीरं ससुग्रीवं विभीषणम्। अहो सुबलवान् रामो महदस्त्रबलं च वै
त्यांच्या सैन्यासह, शूरवीर सुग्रीव आणि विभीषण यांनाही कोणी नष्ट करू शकत नाही. खरंच, राम फारच बलवान आहे आणि त्याला अस्त्रविद्येचे मोठे सामर्थ्य आहे.
यस्य विक्रममासाद्य राक्षसा निधनं गताः। तं मन्ये राघवं वीरं नारायणमनामयम्
रामाच्या पराक्रमाला सामोरे जाऊन राक्षसांचा नाश झाला; मी त्या शूर राघवाला सर्व दुःखांपासून मुक्त असलेला नारायणच समजतो.
तद्भयाद्धि पुरी लङ्का पिहितद्वारतोरणा। अप्रमत्तैश्च सर्वत्र गुल्मे रक्ष्या पुरी त्वियम्
त्याच्या भीतीमुळे लंकेच्या शहराचे दरवाजे आणि कमानी बंद करण्यात आले आहेत; आणि सर्वत्र, ही नगरी नेहमी सतर्क सैनिकांनी राखली पाहिजे.
अशोकवनिका चैव यत्र सीताभिरक्ष्यते। निष्क्रमो वा प्रवेशो वा ज्ञातव्यः सर्वदैव नः
आणि जिथे अशोकवनात सीता राखली जाते, तिथे कोण बाहेर पडतो किंवा आत येतो, हे आपल्याला नेहमीच समजले पाहिजे.
यत्र यत्र भवेद् गुल्मस्तत्र तत्र पुनः पुनः। सर्वतश्चापि तिष्ठध्वं स्वैः स्वैः परिवृता बलैः
जिथे जिथे सैन्य तैनात आहे, तिथे तिथे पुन्हा पुन्हा, आणि सर्वत्र, तुम्ही प्रत्येकाने आपल्या सैन्यासह उभे राहा.
द्रष्टव्यं च पदं तेषां वानराणां निशाचराः। प्रदोषे वार्धरात्रे वा प्रत्यूषे वापि सर्वशः
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी वानरांची हालचाल संध्याकाळी, मध्यरात्री किंवा पहाटे—सर्व वेळा लक्षात घ्यावी.
नावज्ञा तत्र कर्तव्या वानरेषु कदाचन। द्विषतां बलमुद्युक्तमापतत् किं स्थितं यथा
वानरांचा कधीही तिरस्कार करू नका; शत्रूंचे सैन्य तयार असूनही, जे धावून येते, ते थांबत नाही.