सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि। न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः
तू सुखाने झोपलेल्या काळाग्नीला जागं करायला निघालास; धनुष्य खाली ठेव आणि परत जा—माझ्या हातून आपला जीव गमावू नकोस.
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि। तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम्
किंवा, जर तू हट्टी असशील आणि मागे फिरायचं नसेल, तर इथेच उभा राहा, आपला प्राण सोड आणि यमाच्या घरी जाणारच.
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्। ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान्
पहा, हे माझे तीक्ष्ण बाण, शत्रूंचा गर्व मोडणारे, देवांच्या अस्त्रांसारखे आणि तापवलेल्या सोन्याने सजवलेले आहेत.
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्। मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्। इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे
हा सापासारखा दिसणारा बाण तुझं रक्त प्यायील, जसा रागावलेला सिंह नागराजाचं रक्त पितो. असं म्हणून, तो रागाने बाण धनुष्याला लावला.
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं सगर्वितं संयति राजपुत्रः। स संचुकोपातिबलो मनस्वी उवाच वाक्यं च ततो महार्थम्
युद्धात अतिकायाने रागाने आणि गर्वाने बोललेलं ऐकून, तो राजपुत्र, मनाने आणि बळाने प्रबळ, अत्यंत संतापला आणि पुढे गंभीर शब्द बोलला.
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति। मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन्
फक्त बोलण्याने कोणी श्रेष्ठ होत नाही, आणि फुकाचा गर्व केल्याने कोणी सज्जन होत नाही. मी इथे धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन उभा आहे, दुष्टांनो, आपली ताकद दाखव.
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि। पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः
आपली ओळख कृतीने दाखव, फुकाचा गर्व करू नकोस; ज्याच्यात खरे धैर्य असते, त्यालाच खरा वीर म्हणतात.
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः। शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम्
सर्व अस्त्रांनी सज्ज, धनुष्य हातात घेऊन रथावर उभा आहेस—तर बाणांनी किंवा अस्त्रांनी आपला शौर्य दाखव.
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः। मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा
मग मी माझ्या तीक्ष्ण बाणांनी तुझे डोके खाली पाडीन, जसं वारा पिकलेलं ताडफळ देठावरून खाली पाडतो.
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः। पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम्
आज माझे तापवलेल्या सोन्याने सजलेले बाण तुझ्या शरीरातून, बाणांच्या टोकांनी बाहेर पडणारे रक्त प्यायतील.
बालोऽयमिति विज्ञाय न चावज्ञातुमर्हसि। बालो वा यदि वा वृद्धो मृत्युं जानीहि संयुगे
मी लहान आहे असं समजून मला कमी लेखू नकोस; वय लहान असो वा मोठं, युद्धात मृत्यू अपरिहार्य आहे हे जाणून ठेव.
बालेन विष्णुना लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिविक्रमैः। लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्। अतिकायः प्रचुक्रोध बाणं चोत्तममाददे
लहान वयात विष्णूंनी तीन पावलांत तीनही लोकं व्यापली होती; लक्ष्मणाचं हे अर्थपूर्ण आणि सत्य बोलणं ऐकून, अतिकाय फारच संतापला आणि उत्तम बाण उचलला.
ततो विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः। गुह्यकाश्च महात्मानस्तद् युद्धं द्रष्टुमागमन्
मग विद्याधर, भूत, देव, दैत्य, महर्षी आणि मोठे गुप्तात्मे हे सर्व त्या युद्धाचं दर्शन घ्यायला आले.
ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम्। लक्ष्मणाय प्रचिक्षेप संक्षिपन्निव चाम्बरम्
मग अतिकाय रागाने धनुष्याला बाण लावून, तो बाण लक्ष्मणावर सोडला, जणू आकाशच आकुंचित केलं.
तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम्। अर्धचन्द्रेण चिच्छेद लक्ष्मणः परवीरहा
तो विषारी सर्पासारखा वेगाने येणारा तीक्ष्ण बाण लक्ष्मणाने अर्धचंद्राकृती बाणाने छेदून टाकला.
तं निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम्। अतिकायो भृशं क्रुद्धः पञ्च बाणान् समादधे
आपला बाण छेदला गेला, जणू सापाचा फणा कापला गेला, असे पाहून अतिकाय फारच संतापला आणि त्याने पाच बाण उचलले.
तान् शरान् सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः। तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद भरतानुजः
त्या निशाचराने ते बाण लक्ष्मणावर सोडले, पण भरताचा लहान भाऊ लक्ष्मणाने ते बाण आपल्या धारदार बाणांनी पोहोचण्याआधीच छेदून टाकले.
स तान् छित्त्वा शितैर्बाणैर्लक्ष्मणः परवीरहा। आददे निशितं बाणं ज्वलन्तमिव तेजसा
लक्ष्मणाने शत्रूंचा संहार करणारा असता, आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी ते सर्व बाण छेदले आणि नंतर तेजाने प्रज्वलित असा एक धारदार बाण उचलला.
पूर्णायतविसृष्टेन शरेण नतपर्वणा। ललाटे राक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान्
पूर्णपणे ताणलेल्या वाकलेल्या बाणाने त्या पराक्रमी वीराने राक्षसश्रेष्ठाच्या कपाळावर प्रहार केला.
स ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः। ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाचले
त्या भयंकर राक्षसाच्या कपाळात रोवलेला तो बाण रक्ताने माखलेला, पर्वतावरच्या नागराजासारखा दिसत होता.
राक्षसः प्रचकम्पेऽथ लक्ष्मणेषु प्रपीडितः। रुद्रबाणहतं घोरं यथा त्रिपुरगोपुरम्
लक्ष्मणाच्या बाणांनी त्रस्त झालेला तो राक्षस थरथर कापू लागला, जणू रुद्राच्या बाणाने त्रिपुराचा भयानक किल्ला हादरला तसा.
चिन्तयामास चाश्वास्य विमृश्य च महाबलः। साधु बाणनिपातेन श्लाघनीयोऽसि मे रिपुः
तो बलवान राक्षस स्वतःला सावरून, विचार करत म्हणाला, 'छान! या बाणांच्या वर्षावामुळे माझा शत्रू खरोखरच कौतुकास पात्र आहे.'
विधायैवं विदार्यास्यं नियम्य च महाभुजौ। स रथोपस्थमास्थाय रथेन प्रचचार ह
असा निर्धार करून, बलशाली हात आवरून, रथाच्या मांडवावर चढून तो रथाने फिरू लागला.
एवं त्रीन् पञ्च सप्तेति सायकान् राक्षसर्षभः। आददे संदधे चापि विचकर्षोत्ससर्ज च
राक्षसांचा श्रेष्ठ तीन, पाच आणि सात असे बाण उचलून, जोडून, ओढून आणि सोडू लागला.
ते बाणाः कालसंकाशा राक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः। हेमपुङ्खा रविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम्
राक्षसराजाच्या धनुष्यापासून सुटलेले, काळासारखे, सोन्याच्या पिसाऱ्यांचे आणि सूर्यासारखे तेजस्वी ते बाण आकाश जणू प्रज्वलित करीत होते.
ततस्तान् राक्षसोत्सृष्टान् शरौघान् राघवानुजः। असम्भ्रान्तः प्रचिच्छेद निशितैर्बहुभिः शरैः
मग राघवाचा लहान भाऊ लक्ष्मण, न घाबरता, राक्षसाने सोडलेले ते बाणांचे तुफान आपल्या असंख्य धारदार बाणांनी छेदून टाकू लागला.
तान् शरान् युधि सम्प्रेक्ष्य निकृत्तान् रावणात्मजः। चुकोप त्रिदशेन्द्रारिर्जग्राह निशितं शरम्
युद्धात आपले बाण छेदले गेलेले पाहून, रावणाचा मुलगा आणि देवांचा शत्रू प्रचंड संतापला आणि त्याने एक धारदार बाण उचलला.
स संधाय महातेजास्तं बाणं सहसोत्सृजत्। तेन सौमित्रिमायान्तमाजघान स्तनान्तरे
तो तेजस्वी वीर त्या बाणाला धनुष्याला जोडून वेगाने सोडतो आणि तो बाण समोर येणाऱ्या सौमित्राच्या छातीवर लागतो.
अतिकायेन सौमित्रिस्ताडितो युधि वक्षसि। सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः
अतिकायाने युद्धात छातीवर बाण मारल्यावर सौमित्राच्या छिद्रांतून प्रचंड रक्त वाहू लागले, जणू उन्मत्त हत्तीच्या कपाळातून मद वाहतो तसा.
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः। जग्राह च शरं तीक्ष्णमस्त्रेणापि समाददे
त्या क्षणी सौमित्राने झटपट स्वतःला बाणमुक्त केले, एक धारदार बाण उचलला आणि त्याला अस्त्रसंस्कार केला.