एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः। रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः
या अस्त्रांनी त्याने शेकडो देव आणि दानवांना हरवले, राक्षसांचे रक्षण केले आणि यक्षांचा संहार केला.
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता। पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा
त्याने बुद्धिमान इंद्राचे वज्र आपल्या बाणांनी थोपवले आणि जलराजाचा पाशही युद्धात परतवला.
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः। स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा
हा अतिकाय, बलवान आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हा रावणाचा बुद्धिमान पुत्र देव आणि दानवांचा गर्व मोडणारा आहे.
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव। पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः
म्हणून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, त्वरेने प्रयत्न कर, कारण तो आपल्या बाणांनी वानरसेना नष्ट करेल याआधीच काहीतरी कर.
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्। विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः
मग अतिकाय, बलशाली, वानरसेनेमध्ये शिरला आणि धनुष्य ताणून वारंवार मोठा आवाज केला.
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्। अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः
त्याचा भयंकर रूप आणि रथावर उभा असलेला योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ असा पाहून, वनात राहणाऱ्या वीरांचे मुख्य पुढारी त्याच्यावर झेपावले.
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन्
कुमुद, द्विविद, मैंद, नील आणि शरभ यांनी एकत्र येऊन झाडे आणि डोंगरशिखरे घेऊन त्याच्यावर धाव घेतली.
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः। अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः
महातेजस्वी आणि अस्त्रविद्येत निपुण असलेल्या अतिकायाने त्यांच्या झाडे आणि डोंगरशिखरे सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी छाटून टाकली.
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली। विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः
त्या बलाढ्य राक्षसाने समोरासमोर उभ्या असलेल्या सर्व वानरांना लोखंडी टोक असलेल्या बाणांनी जखमी केले.
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः। न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे
बाणांच्या पावसाने जखमी आणि पराभूत झालेले ते वानर या मोठ्या युद्धात अतिकायाचा सामना करू शकले नाहीत.
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः। मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः
त्या राक्षसाने वानरवीरांची सेना घाबरवून टाकली, जणू काही रागावलेल्या आणि तरुण सिंहाने हरणांच्या कळपाला घाबरवावे.
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये नायुध्यमानं निजघान कंचित्। उत्पत्य रामं स धनुःकलापी सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे
राक्षसांचा राजा वानरसेनेच्या मध्ये काही न लढणाऱ्यांना ठार मारतो, मग उडी मारून धनुष्य घेऊन रामाजवळ जातो आणि गर्वाने बोलतो.
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि- र्न प्राकृतं कंचन योधयामि। यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम्
मी रथावर उभा आहे, हातात धनुष्य आणि बाण आहेत. मी सामान्य योद्ध्यांशी लढत नाही. ज्याच्यात शक्ती आणि धैर्य आहे, त्याने आज इथे लवकर युद्ध करावे.
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता। अमृष्यमाणश्च समुत्पपात जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा
त्याची ही वचने ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा सौमित्र रागावला. सहन न होऊन तो उडी मारून उभा राहिला, धनुष्य घेतले आणि हसला.
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्। पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः
रागावलेला सौमित्र उडी मारून, तुण्यातून बाण काढतो आणि अतिकायासमोर आपले मोठे धनुष्य ताणतो.
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः। ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान्
लक्ष्मणाने धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा आवाज असा केला की, पृथ्वी, आकाश, सागर आणि दिशा भरून गेल्या. त्या भीषण आवाजाने रात्रभर हिंडणारे राक्षस घाबरले.
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा। विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली
सुमित्रेच्या धनुष्याचा भीषण आवाज ऐकून, त्या वेळी राक्षसांचा राजा रावणाचा तेजस्वी आणि बलवान मुलगा आश्चर्यचकित झाला.
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्। आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत्
त्या वेळी अतिकायाने, लक्ष्मण उठलेला पाहून रागावून, तीक्ष्ण बाण हातात घेतला आणि असे बोलला.
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः। गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि
सुमित्रे, तू अजून लहान आहेस आणि शौर्यात अनुभवहीन आहेस. जा, मला—जो काळासारखा भयंकर आहे—लढायला का येतोस?
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि। सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही
माझ्या हातून सुटलेल्या बाणांचा वेग हिमालय, आकाश किंवा पृथ्वी यांनाही सहन करता येत नाही.
सुखप्रसुप्तं कालाग्निं विबोधयितुमिच्छसि। न्यस्य चापं निवर्तस्व प्राणान्न जहि मद्गतः
तू सुखाने झोपलेल्या काळाग्नीला जागं करायला निघालास; धनुष्य खाली ठेव आणि परत जा—माझ्या हातून आपला जीव गमावू नकोस.
अथवा त्वं प्रतिस्तब्धो न निवर्तितुमिच्छसि। तिष्ठ प्राणान् परित्यज्य गमिष्यसि यमक्षयम्
किंवा, जर तू हट्टी असशील आणि मागे फिरायचं नसेल, तर इथेच उभा राहा, आपला प्राण सोड आणि यमाच्या घरी जाणारच.
पश्य मे निशितान् बाणान् रिपुदर्पनिषूदनान्। ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान्
पहा, हे माझे तीक्ष्ण बाण, शत्रूंचा गर्व मोडणारे, देवांच्या अस्त्रांसारखे आणि तापवलेल्या सोन्याने सजवलेले आहेत.
एष ते सर्पसंकाशो बाणः पास्यति शोणितम्। मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम्। इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धः शरं धनुषि संदधे
हा सापासारखा दिसणारा बाण तुझं रक्त प्यायील, जसा रागावलेला सिंह नागराजाचं रक्त पितो. असं म्हणून, तो रागाने बाण धनुष्याला लावला.
श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं सगर्वितं संयति राजपुत्रः। स संचुकोपातिबलो मनस्वी उवाच वाक्यं च ततो महार्थम्
युद्धात अतिकायाने रागाने आणि गर्वाने बोललेलं ऐकून, तो राजपुत्र, मनाने आणि बळाने प्रबळ, अत्यंत संतापला आणि पुढे गंभीर शब्द बोलला.
न वाक्यमात्रेण भवान् प्रधानो न कत्थनात् सत्पुरुषा भवन्ति। मयि स्थिते धन्विनि बाणपाणौ निदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन्
फक्त बोलण्याने कोणी श्रेष्ठ होत नाही, आणि फुकाचा गर्व केल्याने कोणी सज्जन होत नाही. मी इथे धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन उभा आहे, दुष्टांनो, आपली ताकद दाखव.
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि। पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः
आपली ओळख कृतीने दाखव, फुकाचा गर्व करू नकोस; ज्याच्यात खरे धैर्य असते, त्यालाच खरा वीर म्हणतात.
सर्वायुधसमायुक्तो धन्वी त्वं रथमास्थितः। शरैर्वा यदि वाप्यस्त्रैर्दर्शयस्व पराक्रमम्
सर्व अस्त्रांनी सज्ज, धनुष्य हातात घेऊन रथावर उभा आहेस—तर बाणांनी किंवा अस्त्रांनी आपला शौर्य दाखव.
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः। मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात् तालफलं यथा
मग मी माझ्या तीक्ष्ण बाणांनी तुझे डोके खाली पाडीन, जसं वारा पिकलेलं ताडफळ देठावरून खाली पाडतो.
अद्य ते मामका बाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः। पास्यन्ति रुधिरं गात्राद् बाणशल्यान्तरोत्थितम्
आज माझे तापवलेल्या सोन्याने सजलेले बाण तुझ्या शरीरातून, बाणांच्या टोकांनी बाहेर पडणारे रक्त प्यायतील.