काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते। शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः
त्याच्या हातांवर सोन्याच्या कड्या आहेत, त्यामुळे तो हिमालयाच्या दोन उंच शिखरांप्रमाणे शोभून दिसतो.
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्। पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः
त्याचे भीषण तोंड दोन कुंडलांनी शोभून दिसते, जणू काही पुनर्वसू नक्षत्राच्या मध्ये असलेला पूर्ण चंद्रच आहे.
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्। यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः
हे महाबाहू, मला सांग, हा श्रेष्ठ राक्षस कोण आहे, ज्याला पाहून सर्व वानर भयभीत होऊन सर्व दिशांना पळाले आहेत.
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा। आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः
राजपुत्र रामाने असे विचारल्यावर, महान तेजस्वी विभीषणाने राघवाला उत्तर दिले.
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः। भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः
तो म्हणजे दहा डोके असलेला, महान तेजस्वी, वैश्रवणाचा लहान भाऊ, भीषण कर्म करणारा, महान आत्मा, राक्षसांचा राजा रावण आहे.
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले। वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः
त्याला एक वीर पुत्र होता, जो बळाने रावणासारखाच, वडीलधाऱ्यांची सेवा करणारा, वेदशास्त्रांचा जाणकार आणि सर्व अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ होता.
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे। भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः
तो घोड्यावर, हत्तीवर स्वार होण्यात, तलवार आणि धनुष्य चालवण्यात, शत्रूंची फळी फोडण्यात, शांतता साधण्यात, दान देण्यात, नीती आणि मंत्रणा करण्यात कुशल होता.
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया। तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः
ज्याच्या भुजेला धरून लंका निर्भय राहते, तो धन्यमालिनीचा पुत्र, अतिकाय म्हणून प्रसिद्ध आहे.
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना। अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः
त्याने कठोर तप करून आणि मन शुद्ध करून ब्रह्मदेवाची पूजा केली. त्याने दिव्य अस्त्रे मिळवली आणि शत्रूंना हरवले.
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा। एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः
स्वयंभूने त्याला देव आणि असुर यांच्यापासून मारता येणार नाही असे वर दिले, तसेच हे दिव्य कवच आणि सूर्यासारखा तेजस्वी रथ दिला.
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः। रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः
या अस्त्रांनी त्याने शेकडो देव आणि दानवांना हरवले, राक्षसांचे रक्षण केले आणि यक्षांचा संहार केला.
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता। पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा
त्याने बुद्धिमान इंद्राचे वज्र आपल्या बाणांनी थोपवले आणि जलराजाचा पाशही युद्धात परतवला.
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः। स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा
हा अतिकाय, बलवान आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हा रावणाचा बुद्धिमान पुत्र देव आणि दानवांचा गर्व मोडणारा आहे.
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव। पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः
म्हणून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, त्वरेने प्रयत्न कर, कारण तो आपल्या बाणांनी वानरसेना नष्ट करेल याआधीच काहीतरी कर.
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्। विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः
मग अतिकाय, बलशाली, वानरसेनेमध्ये शिरला आणि धनुष्य ताणून वारंवार मोठा आवाज केला.
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्। अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः
त्याचा भयंकर रूप आणि रथावर उभा असलेला योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ असा पाहून, वनात राहणाऱ्या वीरांचे मुख्य पुढारी त्याच्यावर झेपावले.
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन्
कुमुद, द्विविद, मैंद, नील आणि शरभ यांनी एकत्र येऊन झाडे आणि डोंगरशिखरे घेऊन त्याच्यावर धाव घेतली.
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः। अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः
महातेजस्वी आणि अस्त्रविद्येत निपुण असलेल्या अतिकायाने त्यांच्या झाडे आणि डोंगरशिखरे सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी छाटून टाकली.
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली। विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः
त्या बलाढ्य राक्षसाने समोरासमोर उभ्या असलेल्या सर्व वानरांना लोखंडी टोक असलेल्या बाणांनी जखमी केले.
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः। न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे
बाणांच्या पावसाने जखमी आणि पराभूत झालेले ते वानर या मोठ्या युद्धात अतिकायाचा सामना करू शकले नाहीत.
तत् सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः। मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनदर्पितः
त्या राक्षसाने वानरवीरांची सेना घाबरवून टाकली, जणू काही रागावलेल्या आणि तरुण सिंहाने हरणांच्या कळपाला घाबरवावे.
स राक्षसेन्द्रो हरियूथमध्ये नायुध्यमानं निजघान कंचित्। उत्पत्य रामं स धनुःकलापी सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे
राक्षसांचा राजा वानरसेनेच्या मध्ये काही न लढणाऱ्यांना ठार मारतो, मग उडी मारून धनुष्य घेऊन रामाजवळ जातो आणि गर्वाने बोलतो.
रथे स्थितोऽहं शरचापपाणि- र्न प्राकृतं कंचन योधयामि। यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाययुक्तो ददातु मे शीघ्रमिहाद्य युद्धम्
मी रथावर उभा आहे, हातात धनुष्य आणि बाण आहेत. मी सामान्य योद्ध्यांशी लढत नाही. ज्याच्यात शक्ती आणि धैर्य आहे, त्याने आज इथे लवकर युद्ध करावे.
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य चुकोप सौमित्रिरमित्रहन्ता। अमृष्यमाणश्च समुत्पपात जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा
त्याची ही वचने ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा सौमित्र रागावला. सहन न होऊन तो उडी मारून उभा राहिला, धनुष्य घेतले आणि हसला.
क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम्। पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः
रागावलेला सौमित्र उडी मारून, तुण्यातून बाण काढतो आणि अतिकायासमोर आपले मोठे धनुष्य ताणतो.
पूरयन् स महीं सर्वामाकाशं सागरं दिशः। ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान्
लक्ष्मणाने धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा आवाज असा केला की, पृथ्वी, आकाश, सागर आणि दिशा भरून गेल्या. त्या भीषण आवाजाने रात्रभर हिंडणारे राक्षस घाबरले.
सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा। विसिस्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली
सुमित्रेच्या धनुष्याचा भीषण आवाज ऐकून, त्या वेळी राक्षसांचा राजा रावणाचा तेजस्वी आणि बलवान मुलगा आश्चर्यचकित झाला.
तदातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम्। आदाय निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत्
त्या वेळी अतिकायाने, लक्ष्मण उठलेला पाहून रागावून, तीक्ष्ण बाण हातात घेतला आणि असे बोलला.
बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः। गच्छ किं कालसंकाशं मां योधयितुमिच्छसि
सुमित्रे, तू अजून लहान आहेस आणि शौर्यात अनुभवहीन आहेस. जा, मला—जो काळासारखा भयंकर आहे—लढायला का येतोस?
नहि मद्बाहुसृष्टानां बाणानां हिमवानपि। सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही
माझ्या हातून सुटलेल्या बाणांचा वेग हिमालय, आकाश किंवा पृथ्वी यांनाही सहन करता येत नाही.