य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः। अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः
जो हा तेजस्वी पुरुष, धारदार भाले, तीक्ष्ण भाले आणि टोकदार भाले यांच्या वेढ्यात आहे, जणू काही अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झालेला, तो जसा महादेव भोताल्या भूतगणांनी वेढलेला असतो, तसा भासतो.
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते। आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः
जो हा रथावरच्या भाल्यांनी, काळाच्या जिभेसारख्या चमकणाऱ्या अस्त्रांनी सजलेला आहे, तो जणू काही विजेच्या चमकांनी उजळलेला मेघच दिसतो.
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः। शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम्
त्याच्या रथावर सर्वत्र सोन्याच्या कडांनी सजलेली धनुष्ये आहेत, जी त्या रथाला शोभा आणतात, जणू काही आकाशात इंद्रधनुष्य शोभून दिसते.
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्। अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा
हा राक्षसांचा वाघ, रणभूमीत तेज पसरवणारा, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथावर बसून, रथींच्या श्रेष्ठांमध्ये येत आहे.
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते। सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन्
रथावर उभारलेल्या ध्वजामुळे तो राहूच्या प्रमाणे शोभून दिसतो, आणि सूर्यकिरणांसारख्या बाणांनी दहा दिशांना उजळवतो.
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्। शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते
त्याचे धनुष्य त्रिकडी आहे, मेघाच्या गडगडाटासारखे गडगडते, सोन्याने सजलेले आहे, आणि ते इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे तेजस्वी दिसते.
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः। चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः
ध्वज आणि पताका असलेला, मागे उंच जागा असलेला, चार घोड्यांनी जोडलेला हा महान रथ मेघांच्या गडगडाटासारखा निनाद करतो.
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः। कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः
त्याच्या रथावर वीस, दहा आणि आठ असे एकूण अठ्ठेचाळीस तुणीर आहेत, सोबत भयंकर धनुष्ये आणि सोन्याच्या रंगाच्या ज्या आहेत.
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ। चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ
त्याच्या दोन्ही बाजूंना दोन तेजस्वी तलवारी आहेत, दोन्ही बाजूंना शोभून दिसतात, प्रत्येकी चार मूठी आणि स्पष्टपणे दिसणाऱ्या दहा बोटांच्या मूठी आहेत.
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः। कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः
त्याचा धनुष्याचा दोर लाल गळ्याचा आहे, तो धीरगंभीर आणि मोठ्या पर्वतासारखा आहे, काळासारखा मोठा तोंड असलेला, जणू काही मेघांमध्ये सूर्यच आहे.
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते। शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः
त्याच्या हातांवर सोन्याच्या कड्या आहेत, त्यामुळे तो हिमालयाच्या दोन उंच शिखरांप्रमाणे शोभून दिसतो.
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्। पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः
त्याचे भीषण तोंड दोन कुंडलांनी शोभून दिसते, जणू काही पुनर्वसू नक्षत्राच्या मध्ये असलेला पूर्ण चंद्रच आहे.
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्। यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः
हे महाबाहू, मला सांग, हा श्रेष्ठ राक्षस कोण आहे, ज्याला पाहून सर्व वानर भयभीत होऊन सर्व दिशांना पळाले आहेत.
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा। आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः
राजपुत्र रामाने असे विचारल्यावर, महान तेजस्वी विभीषणाने राघवाला उत्तर दिले.
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः। भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः
तो म्हणजे दहा डोके असलेला, महान तेजस्वी, वैश्रवणाचा लहान भाऊ, भीषण कर्म करणारा, महान आत्मा, राक्षसांचा राजा रावण आहे.
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले। वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः
त्याला एक वीर पुत्र होता, जो बळाने रावणासारखाच, वडीलधाऱ्यांची सेवा करणारा, वेदशास्त्रांचा जाणकार आणि सर्व अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ होता.
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे। भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः
तो घोड्यावर, हत्तीवर स्वार होण्यात, तलवार आणि धनुष्य चालवण्यात, शत्रूंची फळी फोडण्यात, शांतता साधण्यात, दान देण्यात, नीती आणि मंत्रणा करण्यात कुशल होता.
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया। तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः
ज्याच्या भुजेला धरून लंका निर्भय राहते, तो धन्यमालिनीचा पुत्र, अतिकाय म्हणून प्रसिद्ध आहे.
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना। अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः
त्याने कठोर तप करून आणि मन शुद्ध करून ब्रह्मदेवाची पूजा केली. त्याने दिव्य अस्त्रे मिळवली आणि शत्रूंना हरवले.
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा। एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः
स्वयंभूने त्याला देव आणि असुर यांच्यापासून मारता येणार नाही असे वर दिले, तसेच हे दिव्य कवच आणि सूर्यासारखा तेजस्वी रथ दिला.
एतेन शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः। रक्षितानि च रक्षांसि यक्षाश्चापि निषूदिताः
या अस्त्रांनी त्याने शेकडो देव आणि दानवांना हरवले, राक्षसांचे रक्षण केले आणि यक्षांचा संहार केला.
वज्रं विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमता। पाशः सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा
त्याने बुद्धिमान इंद्राचे वज्र आपल्या बाणांनी थोपवले आणि जलराजाचा पाशही युद्धात परतवला.
एषोऽतिकायो बलवान् राक्षसानामथर्षभः। स रावणसुतो धीमान् देवदानवदर्पहा
हा अतिकाय, बलवान आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हा रावणाचा बुद्धिमान पुत्र देव आणि दानवांचा गर्व मोडणारा आहे.
तदस्मिन् क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव। पुरा वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः
म्हणून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, त्वरेने प्रयत्न कर, कारण तो आपल्या बाणांनी वानरसेना नष्ट करेल याआधीच काहीतरी कर.
ततोऽतिकायो बलवान् प्रविश्य हरिवाहिनीम्। विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः
मग अतिकाय, बलशाली, वानरसेनेमध्ये शिरला आणि धनुष्य ताणून वारंवार मोठा आवाज केला.
तं भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम्। अभिपेतुर्महात्मानः प्रधाना ये वनौकसः
त्याचा भयंकर रूप आणि रथावर उभा असलेला योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ असा पाहून, वनात राहणाऱ्या वीरांचे मुख्य पुढारी त्याच्यावर झेपावले.
कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च युगपत् समभिद्रवन्
कुमुद, द्विविद, मैंद, नील आणि शरभ यांनी एकत्र येऊन झाडे आणि डोंगरशिखरे घेऊन त्याच्यावर धाव घेतली.
तेषां वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः कनकभूषणैः। अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः
महातेजस्वी आणि अस्त्रविद्येत निपुण असलेल्या अतिकायाने त्यांच्या झाडे आणि डोंगरशिखरे सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी छाटून टाकली.
तांश्चैव सर्वान् स हरीन् शरैः सर्वायसैर्बली। विव्याधाभिमुखान् संख्ये भीमकायो निशाचरः
त्या बलाढ्य राक्षसाने समोरासमोर उभ्या असलेल्या सर्व वानरांना लोखंडी टोक असलेल्या बाणांनी जखमी केले.
तेऽर्दिता बाणवर्षेण भिन्नगात्राः पराजिताः। न शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महाहवे
बाणांच्या पावसाने जखमी आणि पराभूत झालेले ते वानर या मोठ्या युद्धात अतिकायाचा सामना करू शकले नाहीत.