चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि। अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा
ब्रह्मदेवाने वर दिलेला, देव-दानवांचा गर्व मोडणारा, तेजस्वी आणि प्रचंड अतिकाय रणभूमीत प्रचंड संतापला.
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्। रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान्
तो हजार सूर्यांच्या तेजासारखा झळाळत, रथावर चढून, इंद्राचा शत्रू वानरांकडे धावला.
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः। नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम्
मुकुट आणि झळाळत्या कुंडलांनी सजलेला तो, धनुष्य ताणून, आपले नाव मोठ्याने जाहीर करतो आणि प्रचंड गर्जना करतो.
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च। ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान्
त्याच्या सिंहासारख्या गर्जनेने, नाव जाहीर केल्याने आणि भीषण धनुष्याच्या टणकार्याने वानरांना भीतीने थरथर कापायला लावले.
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः। भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम्
त्याचा देहाचा महात्म्य पाहून — जणू कुम्भकर्णच उठला आहे — सर्व वानर भीतीने एकमेकांना बिलगले.
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे। भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः
त्याचे रूप पाहून, जसे विष्णूने त्रिविक्रम रूप घेतले तसा, वानर योद्धे भीतीने इकडे तिकडे पळू लागले.
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः। शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे
अतिकायाच्या समोर आलेले वानर, गोंधळलेल्या मनाने, रणभूमीत लक्ष्मणाच्या मोठ्या भावाकडे आश्रय घेण्यासाठी धावले.
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्। ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत्
मग ककुत्स्थ वंशातील रामाने, दूरवरून रथावर उभा असलेला, पर्वतासारखा, धनुष्यधारी आणि काळ्या मेघासारखा गर्जणारा अतिकाय पाहिला.
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः। वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह
तो महाकाय अतिकाय पाहून, राघव मोठ्या आश्चर्यचकित झाला; त्याने वानरांना धीर दिला आणि विभीषणाला विचारले.
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः। युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः
हा पर्वतासारखा, धनुष्यधारी, सिंहासारखे डोळे असलेला, हजार घोड्यांनी जोडलेल्या मोठ्या रथावर उभा असलेला कोण आहे?
य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः। अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः
जो हा तेजस्वी पुरुष, धारदार भाले, तीक्ष्ण भाले आणि टोकदार भाले यांच्या वेढ्यात आहे, जणू काही अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झालेला, तो जसा महादेव भोताल्या भूतगणांनी वेढलेला असतो, तसा भासतो.
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते। आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः
जो हा रथावरच्या भाल्यांनी, काळाच्या जिभेसारख्या चमकणाऱ्या अस्त्रांनी सजलेला आहे, तो जणू काही विजेच्या चमकांनी उजळलेला मेघच दिसतो.
धनूंषि चास्य सज्जानि हेमपृष्ठानि सर्वशः। शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रचापमिवाम्बरम्
त्याच्या रथावर सर्वत्र सोन्याच्या कडांनी सजलेली धनुष्ये आहेत, जी त्या रथाला शोभा आणतात, जणू काही आकाशात इंद्रधनुष्य शोभून दिसते.
य एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्। अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यवर्चसा
हा राक्षसांचा वाघ, रणभूमीत तेज पसरवणारा, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथावर बसून, रथींच्या श्रेष्ठांमध्ये येत आहे.
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते। सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन्
रथावर उभारलेल्या ध्वजामुळे तो राहूच्या प्रमाणे शोभून दिसतो, आणि सूर्यकिरणांसारख्या बाणांनी दहा दिशांना उजळवतो.
त्रिनतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्। शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते
त्याचे धनुष्य त्रिकडी आहे, मेघाच्या गडगडाटासारखे गडगडते, सोन्याने सजलेले आहे, आणि ते इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे तेजस्वी दिसते.
सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः। चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिःस्वनः
ध्वज आणि पताका असलेला, मागे उंच जागा असलेला, चार घोड्यांनी जोडलेला हा महान रथ मेघांच्या गडगडाटासारखा निनाद करतो.
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणास्य रथमास्थिताः। कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः
त्याच्या रथावर वीस, दहा आणि आठ असे एकूण अठ्ठेचाळीस तुणीर आहेत, सोबत भयंकर धनुष्ये आणि सोन्याच्या रंगाच्या ज्या आहेत.
द्वौ च खड्गौ च पार्श्वस्थौ प्रदीप्तौ पार्श्वशोभितौ। चतुर्हस्तत्सरुयुतौ व्यक्तहस्तदशायतौ
त्याच्या दोन्ही बाजूंना दोन तेजस्वी तलवारी आहेत, दोन्ही बाजूंना शोभून दिसतात, प्रत्येकी चार मूठी आणि स्पष्टपणे दिसणाऱ्या दहा बोटांच्या मूठी आहेत.
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः। कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः
त्याचा धनुष्याचा दोर लाल गळ्याचा आहे, तो धीरगंभीर आणि मोठ्या पर्वतासारखा आहे, काळासारखा मोठा तोंड असलेला, जणू काही मेघांमध्ये सूर्यच आहे.
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते। शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान् पर्वतोत्तमः
त्याच्या हातांवर सोन्याच्या कड्या आहेत, त्यामुळे तो हिमालयाच्या दोन उंच शिखरांप्रमाणे शोभून दिसतो.
कुण्डलाभ्यामुभाभ्यां च भाति वक्त्रं सुभीषणम्। पुनर्वस्वन्तरगतं परिपूर्णो निशाकरः
त्याचे भीषण तोंड दोन कुंडलांनी शोभून दिसते, जणू काही पुनर्वसू नक्षत्राच्या मध्ये असलेला पूर्ण चंद्रच आहे.
आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्। यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः
हे महाबाहू, मला सांग, हा श्रेष्ठ राक्षस कोण आहे, ज्याला पाहून सर्व वानर भयभीत होऊन सर्व दिशांना पळाले आहेत.
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा। आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः
राजपुत्र रामाने असे विचारल्यावर, महान तेजस्वी विभीषणाने राघवाला उत्तर दिले.
दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः। भीमकर्मा महात्मा हि रावणो राक्षसेश्वरः
तो म्हणजे दहा डोके असलेला, महान तेजस्वी, वैश्रवणाचा लहान भाऊ, भीषण कर्म करणारा, महान आत्मा, राक्षसांचा राजा रावण आहे.
तस्यासीद् वीर्यवान् पुत्रो रावणप्रतिमो बले। वृद्धसेवी श्रुतिधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः
त्याला एक वीर पुत्र होता, जो बळाने रावणासारखाच, वडीलधाऱ्यांची सेवा करणारा, वेदशास्त्रांचा जाणकार आणि सर्व अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ होता.
अश्वपृष्ठे नागपृष्ठे खड्गे धनुषि कर्षणे। भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च सम्मतः
तो घोड्यावर, हत्तीवर स्वार होण्यात, तलवार आणि धनुष्य चालवण्यात, शत्रूंची फळी फोडण्यात, शांतता साधण्यात, दान देण्यात, नीती आणि मंत्रणा करण्यात कुशल होता.
यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया। तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः
ज्याच्या भुजेला धरून लंका निर्भय राहते, तो धन्यमालिनीचा पुत्र, अतिकाय म्हणून प्रसिद्ध आहे.
एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना। अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः
त्याने कठोर तप करून आणि मन शुद्ध करून ब्रह्मदेवाची पूजा केली. त्याने दिव्य अस्त्रे मिळवली आणि शत्रूंना हरवले.
सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयंभुवा। एतच्च कवचं दिव्यं रथश्च रविभास्वरः
स्वयंभूने त्याला देव आणि असुर यांच्यापासून मारता येणार नाही असे वर दिले, तसेच हे दिव्य कवच आणि सूर्यासारखा तेजस्वी रथ दिला.