चुकोप परमामर्षी मत्तो राक्षसपुङ्गवः। जग्राहार्चिष्मतीं चापि गदां सर्वायसीं तदा
राक्षसांचा तो प्रमुख अत्यंत संतापला, सहन न होऊन त्याने जळजळीत आणि लोखंडाची बनवलेली गदा उचलली.
हेमपट्टपरिक्षिप्तां मांसशोणितफेनिलाम्। विराजमानां विपुलां शत्रुशोणिततर्पिताम्
ती गदा सोन्याच्या पट्ट्यांनी मढवलेली, मांस, रक्त आणि फेसाने माखलेली, मोठी आणि शत्रूंच्या रक्ताने तृप्त झालेली होती.
तेजसा सम्प्रदीप्ताग्रां रक्तमाल्यविभूषिताम्। ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम्
ती गदा तेजाने प्रज्वलित टोकाची, लाल फुलांच्या माळांनी सजलेली, ऐरावत आणि महापद्म या हत्तींच्या स्वाम्यांनाही भीती वाटावी अशी होती.
गदामादाय संक्रुद्धो मत्तो राक्षसपुङ्गवः। हरीन् समभिदुद्राव युगान्ताग्निरिव ज्वलन्
ती गदा घेऊन, संतप्त आणि मदमस्त झालेला तो राक्षसांचा प्रमुख वानरांवर जणू प्रलयकाळच्या ज्वालासारखा धावून गेला.
अथर्षभः समुत्पत्य वानरो रावणानुजम्। मत्तानीकमुपागम्य तस्थौ तस्याग्रतो बली
मग बलाढ्य वानर, आपल्या जातीतील श्रेष्ठ, उडी मारून रावणाच्या धाकट्या भावासमोर, त्या मदोन्मत्त योद्ध्याच्या समोर जाऊन उभा राहिला.
तं पुरस्तात् स्थितं दृष्ट्वा वानरं पर्वतोपमम्। आजघानोरसि क्रुद्धो गदया वज्रकल्पया
समोर उभा असलेला, पर्वतासारखा तो वानर पाहून, रागाने त्याने वज्रासारख्या गदेद्वारे त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
स तयाभिहतस्तेन गदया वानरर्षभः। भिन्नवक्षाः समाधूतः सुस्राव रुधिरं बहु
त्या गदेमुळे वानरांचा श्रेष्ठ, त्याची छाती फाटून, जोरात हादरला आणि त्याच्या शरीरातून पुष्कळ रक्त वाहू लागले.
स सम्प्राप्य चिरात् संज्ञामृषभो वानरेश्वरः। क्रुद्धो विस्फुरमाणौष्ठो महापार्श्वमुदैक्षत
बराच वेळ गेल्यावर शुद्धीवर येऊन, वानरांचा राजा संतापाने ओठ थरथरत, महापार्श्वाकडे तिरस्काराने पाहू लागला.
स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्य तं राक्षसं वानरवीरमुख्यः। संवर्त्य मुष्टिं सहसा जघान बाह्वन्तरे शैलनिकाशरूपः
वेगवान आणि धाडसी वानरवीर त्या राक्षसाजवळ गेला, मुठ आवळून, डोंगरासारख्या शरीराने त्याच्या दोन्ही बाहूंमध्ये अचानक जोरात मारले.
स कृत्तमूलः सहसेव वृक्षः क्षितौ पपात क्षतजोक्षिताङ्गः। तां चास्य घोरां यमदण्डकल्पां गदां प्रगृह्याशु तदा ननाद
मुळापासून छाटलेल्या झाडासारखा तो रक्ताने माखलेला खाली पडला; मग त्याने त्या भीषण, यमदंडासारख्या गदेला पकडून मोठ्याने गर्जना केली.
मुहूर्तमासीत् स गतासुकल्पः प्रत्यागतात्मा सहसा सुरारिः। उत्पत्य संध्याभ्रसमानवर्ण- स्तं वारिराजात्मजमाजघान
थोडा वेळ तो जणू प्राण सोडल्यासारखा पडून राहिला; मग अचानक शुद्धीवर येऊन, संध्याकाळच्या मेघासारखा रंग असलेला, देवांचा शत्रू उडी मारून जलराजाच्या पुत्रावर प्रहार केला.
स मूर्च्छितो भूमितले पपात मुहूर्तमुत्पत्य पुनः ससंज्ञः। तामेव तस्याद्रिवराद्रिकल्पां गदां समाविध्य जघान संख्ये
तो बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला, पण थोड्याच वेळात पुन्हा शुद्धीवर येऊन, पर्वतासारख्या मोठ्या त्या गदेला उचलून युद्धात जोरात प्रहार केला.
सा तस्य रौद्रा समुपेत्य देहं रौद्रस्य देवाध्वरविप्रशत्रोः। बिभेद वक्षः क्षतजं च भूरि सुस्राव धात्वम्भ इवाद्रिराजः
ती भयंकर गदा त्या देव-यज्ञद्वेष्ट्या राक्षसाच्या शरीरावर आदळली, आणि त्याच्या छातीला फोडून, प्रचंड रक्त वाहू लागले, जणू काही पर्वतावरून पाणी वाहते.
अभिदुद्राव वेगेन गदां तस्य महात्मनः। तां गृहीत्वा गदां भीमामाविध्य च पुनः पुनः
तो महात्मा वेगाने धावून त्या भीषण गदेला पकडतो, आणि ती गदा पुन्हा पुन्हा जोरात फिरवू लागतो.
मत्तानीकं महात्मा स जघान रणमूर्धनि। स स्वया गदया भग्नो विशीर्णदशनेक्षणः
त्या महात्म्याने रणभूमीवर मदाने भरलेल्या अनिकाला आपल्या गदेद्वारे जबरदस्त मार दिला; त्याचे दहा डोळे फोडले गेले आणि तो पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला.
निपपात तदा मत्तो वज्राहत इवाचलः। विशीर्णनयने भूमौ गतसत्त्वे गतायुषि। पतिते राक्षसे तस्मिन् विद्रुतं राक्षसं बलम्
मदाने भरलेला तो राक्षस जणू वज्राने फोडलेला डोंगर खाली कोसळावा, तसा डोळे फुटलेले, प्राण गेलेला, चेतना हरवलेला खाली पडला. त्या राक्षसाच्या मृत्यूने बाकीचे राक्षस सैन्य घाबरून पळाले.
तस्मिन् हते भ्रातरि रावणस्य तन्नैर्ऋतानां बलमर्णवाभम्। त्यक्तायुधं केवलजीवितार्थं दुद्राव भिन्नार्णवसंनिकाशम्
रावणाचा तो भाऊ मारला गेल्यावर, समुद्रासारखे विशाल असलेले राक्षस सैन्य, फक्त जीव वाचवण्यासाठी शस्त्र टाकून, तुटलेल्या समुद्रासारखे पळून गेले.
thumb|एकसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकसत्तरावा सर्ग ऐका.
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्। भ्रातॄंश्च निहतान् दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान्
आपले सैन्य घाबरलेले, गोंधळलेले आणि अंगावर काटा येईल असे पाहून, तसेच इंद्रासारख्या पराक्रमी भावांना मारलेले पाहून,
पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिपातितौ। युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौ राक्षसोत्तमौ
समरभूमीत आपले काका पडलेले आणि युद्धात वेडावलेल्या, मदाने भरलेल्या दोन श्रेष्ठ राक्षस भावांना पडलेले पाहून,
चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि। अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा
ब्रह्मदेवाने वर दिलेला, देव-दानवांचा गर्व मोडणारा, तेजस्वी आणि प्रचंड अतिकाय रणभूमीत प्रचंड संतापला.
स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्। रथमारुह्य शक्रारिरभिदुद्राव वानरान्
तो हजार सूर्यांच्या तेजासारखा झळाळत, रथावर चढून, इंद्राचा शत्रू वानरांकडे धावला.
स विस्फार्य तदा चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः। नाम संश्रावयामास ननाद च महास्वनम्
मुकुट आणि झळाळत्या कुंडलांनी सजलेला तो, धनुष्य ताणून, आपले नाव मोठ्याने जाहीर करतो आणि प्रचंड गर्जना करतो.
तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च। ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान्
त्याच्या सिंहासारख्या गर्जनेने, नाव जाहीर केल्याने आणि भीषण धनुष्याच्या टणकार्याने वानरांना भीतीने थरथर कापायला लावले.
ते दृष्ट्वा देहमाहात्म्यं कुम्भकर्णोऽयमुत्थितः। भयार्ता वानराः सर्वे संश्रयन्ते परस्परम्
त्याचा देहाचा महात्म्य पाहून — जणू कुम्भकर्णच उठला आहे — सर्व वानर भीतीने एकमेकांना बिलगले.
ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे। भयाद् वानरयोधास्ते विद्रवन्ति ततस्ततः
त्याचे रूप पाहून, जसे विष्णूने त्रिविक्रम रूप घेतले तसा, वानर योद्धे भीतीने इकडे तिकडे पळू लागले.
तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः। शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे
अतिकायाच्या समोर आलेले वानर, गोंधळलेल्या मनाने, रणभूमीत लक्ष्मणाच्या मोठ्या भावाकडे आश्रय घेण्यासाठी धावले.
ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्। ददर्श धन्विनं दूराद् गर्जन्तं कालमेघवत्
मग ककुत्स्थ वंशातील रामाने, दूरवरून रथावर उभा असलेला, पर्वतासारखा, धनुष्यधारी आणि काळ्या मेघासारखा गर्जणारा अतिकाय पाहिला.
स तं दृष्ट्वा महाकायं राघवस्तु सुविस्मितः। वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह
तो महाकाय अतिकाय पाहून, राघव मोठ्या आश्चर्यचकित झाला; त्याने वानरांना धीर दिला आणि विभीषणाला विचारले.
कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान् हरिलोचनः। युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः
हा पर्वतासारखा, धनुष्यधारी, सिंहासारखे डोळे असलेला, हजार घोड्यांनी जोडलेल्या मोठ्या रथावर उभा असलेला कोण आहे?