स वानरान् सप्त शतानि वीरः प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद। एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम्
त्या वीराने आपल्या तेजस्वी भाल्याने सातशे माकडांना भेदले. क्षणातच, इंद्राचा शत्रू असलेल्या त्या महात्म्याने माकडांच्या पुढाऱ्यांचं सैन्य ठार केलं.
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्। चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः
विद्याधर आणि महर्षींनी त्या महान नरांतकाला घोड्याच्या पाठीवर उभा राहून, माकडांच्या सैन्यात संचार करताना पाहिलं.
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः। तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः
ज्यावेळी वानरांचे पुढारी पुढे जायची तयारी करत होते, त्याच वेळी नरांतकाने त्यांना मागे टाकून सर्वांना भेदले.
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामाग्रे नरान्तकः। ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः
नरांतकाने रणभूमीच्या पुढे जळणारा भाला उंचावला आणि जसा अग्नी जंगल जाळतो तसा त्याने वानरांची सैन्ये जाळून टाकली.
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः। तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः
ज्यावेळी वानर झाडे आणि डोंगर उपटत होते, त्याच वेळी नरांतकाच्या भाल्याने घायाळ होऊन ते वज्राने फोडलेल्या पर्वतांसारखे खाली पडले.
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः। प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः
बलवान नरांतक सर्व दिशांना फिरत होता आणि युद्धात सर्वत्र चिरडत होता, जसा पावसाळ्यात वारा सर्वत्र धुमाकूळ घालतो.
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्। उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान्
भीतीमुळे वीरांना ना पळता येई, ना उभे राहता येई, ना हलता येई; उडी मारणारे, थांबलेले, पुढे जाणारे — सर्वांनाच शूर नरांतकाने घायाळ केले.
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा। भग्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले
एकाच भाल्याने, जो संहारासारखा आणि सूर्याच्या तेजासारखा होता, वानरांची सैन्ये फोडली गेली आणि जमिनीवर कोसळली.
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्। न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम्
त्या भाल्याचा आघात वज्राच्या धडाक्यासारखा होता; वानरांना तो सहन झाला नाही आणि त्यांनी मोठ्या आवाजात किंकाळ्या मारल्या.
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे। वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव
जेव्हा वानरवीर खाली पडत होते, तेव्हा त्यांची रूपे वज्राने फोडलेल्या डोंगरांच्या शिखरांसारखी चमकत होती.
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः। ते स्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे
पूर्वी जे महान वानर कुम्भकर्णाने पाडले होते, ते आता बरे होऊन वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुग्रीवाजवळ आले.
प्रेक्षमाणः स सुग्रीवो ददृशे हरिवाहिनीम्। नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीं यतस्ततः
सुग्रीवाने पाहिले की वानरांची सेना नरांतकाच्या भीतीने सर्व दिशांना पळत आहे.
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्। गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्
सेना पळताना पाहून, सुग्रीवाने नरांतकाला पाहिले — तो भाला हातात घेऊन, घोड्यावर बसून पुढे येत होता.
दृष्ट्वोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः। कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम्
हे पाहून, तेजस्वी वानरांचा राजा सुग्रीवाने इंद्रासारख्या पराक्रमी, शूर कुमार अंगदाला म्हटले:
गच्छैनं राक्षसं वीरं योऽसौ तुरगमास्थितः। क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय
तो राक्षस योद्धा घोड्यावर बसून वानरांची सेना गोंधळात टाकतो आहे; त्याच्याकडे पटकन जा आणि त्याचा प्राण घे.
स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्तदा। अनीकान्मेघसंकाशादंशुमानिव वीर्यवान्
मालकाचे शब्द ऐकून, तेजस्वी अंगद मेघांच्या गर्दीतून बाहेर पडणाऱ्या सूर्याप्रमाणे सैन्यातून उडी मारून बाहेर आला.
शैलसंघातसंकाशो हरीणामुत्तमोऽङ्गदः। रराजाङ्गदसंनद्धः सधातुरिव पर्वतः
डोंगरांच्या समूहासारखा दिसणारा, सुवर्णाभूषणांनी सजलेला वानरांमध्ये श्रेष्ठ अंगद तसा झळकत होता, जसा धातू असलेला पर्वत.
निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्। नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रोऽब्रवीद् वचः
शस्त्र नसतानाही, फक्त नखं आणि दात यांच्या जोरावर, तेजस्वी वालिपुत्र अंगद नरांतकाजवळ गेला आणि त्याला म्हणाला:
तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि। अस्मिन् वज्रसमस्पर्शं प्रासं क्षिप्र ममोरसि
थांब! या साध्या वानरांवर तू काय करशील? तुझा वज्रासारखा भाला पटकन माझ्या छातीवर फेक.
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः। संदश्य दशनैरोष्ठं निःश्वस्य च भुजंगवत्। अभिगम्याङ्गदं क्रुद्धो वालिपुत्रं नरान्तकः
अंगदाचे शब्द ऐकून, नरांतक रागावला; त्याने दातांनी ओठ चावले, सर्पासारखा फुसफुसला आणि रागाने वालिपुत्र अंगदाजवळ गेला.
स प्रासमाविध्य तदाङ्गदाय समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज। स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ
त्या वेळी नरांतकाने तेजस्वी भाला हातात घेऊन तो अंगदावर जोरात फेकला, पण तो भाला वालिपुत्राच्या वज्रासारख्या छातीवर आदळताच तुटून खाली पडला.
तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्। तलं समुद्यम्य स वालिपुत्र- स्तुरंगमस्याभिजघान मूर्ध्नि
तो भाला तुटलेला पाहून, जणू गरुडाने छेदलेला सर्पाचा फणा तुटावा तसा, वालिपुत्राने आपला हात उचलून त्या घोड्याच्या डोक्यावर जबरदस्त मार केला.
निमग्नपादः स्फुटिताक्षितारो निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः। स तस्य वाजी निपपात भूमौ तलप्रहारेण विकीर्णमूर्धा
त्या घोड्याचे पाय जमिनीत रुतले, धुरा तुटली, जीभ बाहेर आली, आणि तो डोंगरासारखा दिसणारा घोडा अंगदाच्या हाताच्या प्रहाराने डोकं फुटून जमिनीवर कोसळला.
नरान्तकः क्रोधवशं जगाम हतं तुरंगं पतितं समीक्ष्य। स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम्
आपला घोडा मारला गेला आणि खाली पडलेला पाहून नरांतकाला प्रचंड राग आला; त्याने आपली मुठ उचलून रणांगणात वालिपुत्राच्या डोक्यावर जबरदस्त प्रहार केला.
अथाङ्गदो मुष्टिविशीर्णमूर्धा सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्। मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि संज्ञां समासाद्य विसिस्मिये च
मग अंगदाच्या डोक्याला त्या मुठीच्या प्रहाराने भेग पडली, त्यातून गरम रक्त जोरात वाहू लागले; तो पुन्हा पुन्हा जणू जळू लागला, क्षणभर बेशुद्ध झाला, शुद्धीवर आला आणि आश्चर्यचकित झाला.
अथाङ्गदो मृत्युसमानवेगं संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्। निपातयामास तदा महात्मा नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः
मग अंगदाने मृत्युसमान वेगाने, डोंगरशिखरासारखी मुठ आवळून, ती नरांतकाच्या छातीवर जबरदस्त मारली.
स मुष्टिनिर्भिन्ननिमग्नवक्षा ज्वाला वमन् शोणितदिग्धगात्रः। नरान्तको भूमितले पपात यथाचलो वज्रनिपातभग्नः
त्या मुठीच्या प्रहाराने नरांतकाच्या छातीला खोल जखम झाली, तो जणू ज्वाळा ओकत होता, त्याचे अंग रक्ताने माखले गेले आणि तो वज्राच्या आघाताने तुटलेल्या डोंगरासारखा जमिनीवर कोसळला.
तदान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां वनौकसां चैव महाप्रणादः। बभूव तस्मिन् निहतेऽग्र्यवीर्ये नरान्तके वालिसुतेन संख्ये
त्या रणांगणात वालिपुत्राने नरांतकासारख्या पराक्रमी राक्षसाचा वध केला तेव्हा आकाशात देव आणि वानर यांचा मोठा जयघोष झाला.
अथाङ्गदो राममनःप्रहर्षणं सुदुष्करं तं कृतवान् हि विक्रमम्। विसिस्मिये सोऽप्यथ भीमकर्मा पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः
मग अंगदाने रामाचे मन आनंदित करणारे, अत्यंत कठीण असे पराक्रम केले, त्याने स्वतःच आपल्या भीषण कृत्यावर आश्चर्य वाटले आणि पुन्हा युद्धात आनंदित झाला.
thumb|सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील सत्तरावा सर्ग.