द्रुमांश्च विपुलस्कन्धान् गृह्य वानरपुङ्गवाः। तद् युद्धमभवद् घोरं रक्षोवानरसंकुलम्
वानरांचे पुढारी जाड खांद्याची मोठी झाडे उचलून, त्या युद्धाला भीषण बनवू लागले; सर्वत्र राक्षस आणि वानरांची गर्दी झाली.
ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम्। बाणौघैर्वार्यमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः
झाडे, दगड आणि डोंगर उचलून त्यांनी अखंड पाऊस पाडला; बाणांच्या वर्षावाने रोखले गेले तरीही, भयंकर पराक्रमी वानर मागे हटले नाहीत.
सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः। शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः
युद्धात राक्षस आणि वानर सिंहासारखे गर्जू लागले; वानरांनी दगडांनी राक्षसांचा चक्काचूर केला.
निर्जघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्। केचिद् रथगतान् वीरान् गजवाजिगतानपि
रागाने, वानरांनी युद्धात कवच आणि दागिने घातलेल्या राक्षसांना, काही रथावर, काही हत्ती-घोड्यावर असलेल्यांनाही, जोरात मारले.
निर्जघ्नुः सहसाऽऽप्लुत्य यातुधानान् प्लवङ्गमाः। शैलशृङ्गान्विताङ्गास्ते मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः
माकडांनी अचानक उडी मारून, डोंगरांच्या शिखरांनी सजलेली आपली शरीरे घेऊन, राक्षसांवर तुटून पडले. त्यांच्या मुठी रक्ताने माखलेल्या होत्या आणि डोळे संतापाने फिरत होते.
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुङ्गवाः। राक्षसाश्च शरैस्तीक्ष्णैर्बिभिदुः कपिकुञ्जरान्
त्या ठिकाणी राक्षसांचे पुढारी डगमगत होते, खाली पडत होते आणि मोठ्याने गर्जना करत होते. राक्षसांनी तीक्ष्ण बाणांनी माकडं आणि हत्ती यांना छेदून टाकलं.
शूलमुद्गरखड्गैश्च जघ्नुः प्रासैश्च शक्तिभिः। अन्योन्यं पातयामासुः परस्परजयैषिणः
शूळ, गदा, तलवार, भाले आणि शक्ती यांच्या सहाय्याने दोन्ही बाजूच्या वीरांनी एकमेकांवर हल्ला केला. प्रत्येकजण विजयासाठी झुंजत होता.
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्र वानरराक्षसाः। ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः
शत्रूंच्या रक्ताने माखलेली आपली शरीरे घेऊन, त्या माकडांनी आणि राक्षसांनी एकमेकांवर डोंगर आणि तलवारी फेकल्या.
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणितोक्षिता। विकीर्णैः पर्वताकारै रक्षोभिरभिमर्दितैः। आसीद् वसुमती पूर्णा तदा युद्धमदान्वितैः
क्षणातच पृथ्वी रक्ताने माखून गेली आणि राक्षसांच्या पर्वतासारख्या मृतदेहांनी भरून गेली. युद्धाच्या वेडात त्या भूमीवर सर्वत्र मृतदेह पसरले होते.
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशैलाश्च वानराः। पुनरङ्गैस्तदा चक्रुरासन्ना युद्धमद्भुतम्
माकडं फेकली गेली, फेकली जात होती, आणि तुटलेल्या डोंगरांनी जखमी झाली होती. तरीही त्यांनी पुन्हा आपली शरीरे भिडवून जवळून अद्भुत युद्ध केलं.
वानरान् वानरैरेव जघ्नुस्ते नैर्ऋतर्षभाः। राक्षसान् राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि
राक्षसांच्या पुढाऱ्यांनी माकडांना माकडांनीच ठार मारलं, आणि माकडांनीही राक्षसांना राक्षसांनीच ठार केलं.
आक्षिप्य च शिलाः शैलाञ्जघ्नुस्ते राक्षसास्तदा। तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः
त्या वेळी राक्षसांनी दगड आणि डोंगर उचलून फेकले आणि शत्रूंना ठार केलं. माकडांनी त्यांच्या शस्त्रं मोडून राक्षसांना ठार केलं.
निर्जघ्नुः शैलशृङ्गैश्च बिभिदुश्च परस्परम्। सिंहनादान् विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः
राक्षस आणि माकडं एकमेकांना डोंगरांच्या शिखरांनी मारत होते, एकमेकांना फोडत होते, आणि युद्धात सिंहासारखी गर्जना करत होते.
छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः। रुधिरं प्रसृतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः
राक्षसांची कवचं आणि अंगरक्षक फाटले होते, आणि माकडांनी त्यांना ठार केलं. तिथे त्यांचं रक्त झाडांच्या रसासारखं वाहत होतं.
रथेन च रथं चापि वारणेनापि वारणम्। हयेन च हयं केचिन्निर्जघ्नुर्वानरा रणे
काही माकडांनी युद्धात रथावर रथ, हत्तीवर हत्ती, आणि घोड्यावर घोडा असे एकमेकांवर आदळवून ठार केले.
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः। राक्षसा वानरेन्द्राणां बिभिदुः पादपान् शिलाः
क्षुरप्र, अर्धचंद्र आणि तीक्ष्ण बाणांनी राक्षसांनी माकडांच्या पुढाऱ्यांनी फेकलेली झाडं आणि दगड फोडून टाकली.
विकीर्णाः पर्वतास्तैश्च द्रुमच्छिन्नैश्च संयुगे। हतैश्च कपिरक्षोभिर्दुर्गमा वसुधाभवत्
युद्धात पर्वत तुटून विखुरले गेले, झाडं छाटली गेली, आणि माकडं व राक्षस ठार झाल्याने पृथ्वीवरून जाणं कठीण झालं.
ते वानरा गर्वितहृष्टचेष्टाः संग्राममासाद्य भयं विमुच्य। युद्धं स्म सर्वे सह राक्षसैस्ते नानायुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः
ते माकडं गर्वाने आणि आनंदाने भरलेली होती. त्यांनी भीती बाजूला ठेवून युद्धात उतरले आणि विविध शस्त्रांनी राक्षसांसोबत निर्भयपणे लढू लागली.
तस्मिन् प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे प्रहृष्यमाणेषु वलीमुखेषु। निपात्यमानेषु च राक्षसेषु महर्षयो देवगणाश्च नेदुः
त्या प्रचंड आणि भीषण संग्रामाला सुरुवात झाली. माकडांचे सेनापती आनंदित झाले आणि राक्षस खाली पडू लागले. तेव्हा महर्षी आणि देवगण मोठ्याने गर्जना करू लागले.
ततो हयं मारुततुल्यवेग- मारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य। नरान्तको वानरसैन्यमुग्रं महार्णवं मीन इवाविवेश
नरांतकाने वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यावर बसून, तीक्ष्ण भाला हातात घेऊन, उग्र माकडांच्या सैन्यात जणू एखादा मासा महासागरात शिरावा तसा प्रवेश केला.
स वानरान् सप्त शतानि वीरः प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद। एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा जघान सैन्यं हरिपुङ्गवानाम्
त्या वीराने आपल्या तेजस्वी भाल्याने सातशे माकडांना भेदले. क्षणातच, इंद्राचा शत्रू असलेल्या त्या महात्म्याने माकडांच्या पुढाऱ्यांचं सैन्य ठार केलं.
ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठप्रतिष्ठितम्। चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः
विद्याधर आणि महर्षींनी त्या महान नरांतकाला घोड्याच्या पाठीवर उभा राहून, माकडांच्या सैन्यात संचार करताना पाहिलं.
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुङ्गवाः। तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः
ज्यावेळी वानरांचे पुढारी पुढे जायची तयारी करत होते, त्याच वेळी नरांतकाने त्यांना मागे टाकून सर्वांना भेदले.
ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामाग्रे नरान्तकः। ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः
नरांतकाने रणभूमीच्या पुढे जळणारा भाला उंचावला आणि जसा अग्नी जंगल जाळतो तसा त्याने वानरांची सैन्ये जाळून टाकली.
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान् शैलान् वनौकसः। तावत् प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः
ज्यावेळी वानर झाडे आणि डोंगर उपटत होते, त्याच वेळी नरांतकाच्या भाल्याने घायाळ होऊन ते वज्राने फोडलेल्या पर्वतांसारखे खाली पडले.
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः। प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः
बलवान नरांतक सर्व दिशांना फिरत होता आणि युद्धात सर्वत्र चिरडत होता, जसा पावसाळ्यात वारा सर्वत्र धुमाकूळ घालतो.
न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं भयात्। उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान्
भीतीमुळे वीरांना ना पळता येई, ना उभे राहता येई, ना हलता येई; उडी मारणारे, थांबलेले, पुढे जाणारे — सर्वांनाच शूर नरांतकाने घायाळ केले.
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा। भग्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले
एकाच भाल्याने, जो संहारासारखा आणि सूर्याच्या तेजासारखा होता, वानरांची सैन्ये फोडली गेली आणि जमिनीवर कोसळली.
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्। न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम्
त्या भाल्याचा आघात वज्राच्या धडाक्यासारखा होता; वानरांना तो सहन झाला नाही आणि त्यांनी मोठ्या आवाजात किंकाळ्या मारल्या.
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे। वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव
जेव्हा वानरवीर खाली पडत होते, तेव्हा त्यांची रूपे वज्राने फोडलेल्या डोंगरांच्या शिखरांसारखी चमकत होती.