जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते। मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम्
तो रक्ताने माखलेल्या ओठांना जीभेने चाटत होता, वानरांची फौज चिरडत होता, आणि काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा दिसत होता.
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्। विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः
राक्षसांचा श्रेष्ठ, जणू प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, त्याला पाहून पुरुषश्रेष्ठ रामाने आपले धनुष्य ताणले.
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः। अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम्
त्याच्या धनुष्याच्या आवाजाने संतप्त झालेला, तो राक्षसांचा प्रमुख त्या आवाजाला सहन करू न शकल्याने, राघवाकडे धावला.
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः। तमापतन्तं धरणीधराभ- मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम्
म्हणून, नागराजाच्या फण्यांसारखे हात असलेला, वाऱ्याने फुगलेल्या मेघासारखा आणि पर्वतासारखा भासणारा कुंभकर्ण युद्धात पुढे येत असताना, रामाने त्याला उद्देशून म्हटले.
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद- मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः। अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः
ये राक्षसाधिपती, निराश होऊ नकोस! मी धनुष्य हातात घेऊन तुझ्यासमोर उभा आहे. मला राक्षसवंशाचा संहार करणारा म्हणून ओळख—थोड्याच वेळात तू शुद्धी हरपशील.
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्। अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे
'हा राम आहे' हे ओळखून, त्याने भीषण हसला आणि संतप्त होऊन युद्धात वानरांवर तुटून पडला, त्यांना पांगवू लागला.
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्। प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम्
तो भीषण हसत होता, जणू काही मेघांचा गडगडाटच, आणि त्याच्या त्या हास्याने सर्व वनवासींच्या हृदयात धडकी भरली.
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्। नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च। न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः
महाशक्तिशाली कुम्भकर्णाने राघवाला म्हणाले, "मी विराध नाही, कबंध नाही, खराही नाही, वानरांचा राजा वाली नाही, मारीचही नाही; मी कुम्भकर्ण आहे, आलोय."
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्। अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया
हे बघ, माझ्या हातातील हे भयंकर आणि मोठे काळ्या लोखंडाचे गदा! याच्याच जोरावर मी पूर्वी देव आणि दैत्यांना हरवले होते.
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि। स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात्
माझ्या कान-नाक कापल्यामुळे मला 'कर्णनासाविनाशित' म्हणून कमी लेखू नकोस; कारण त्याने मला काहीच वेदना झालेल्या नाहीत.
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ। ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम्
इक्ष्वाकू कुळातील वाघा, पापरहित राघवा, तुझी ताकद माझ्या अंगावर दाखव. मग तुझ्या पराक्रमाचा प्रत्यक्ष अनुभव घेऊन मी तुला गिळून टाकीन.
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्। तैराहतो वज्रसमप्रवेगै- र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः
कुम्भकर्णाची वचने ऐकून रामाने सुंदर पिसांच्या बाणांचा वर्षाव केला; पण वज्रासारख्या वेगाने लागले तरी, देवांचा शत्रू न डगमगला, न घाबरला.
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता वाली हतो वानरपुङ्गवश्च। ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः
ज्या बाणांनी वालीसारखा वानरश्रेष्ठ मारला गेला आणि मोठमोठी झाडे कापली गेली, तेच बाण कुम्भकर्णाच्या शरीरावर आदळले, पण त्याच्या वज्रासारख्या देहाला काहीच झाले नाही.
स वारिधारा इव सायकांस्तान् पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः। जघान रामस्य शरप्रवेगं व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम्
तो इंद्राचा शत्रू, जणू काही पावसाच्या धारा शरीराने पितोय असे, त्या बाणांना सहज झेलत होता; आणि त्याने आपल्या भयंकर गदेला फिरवत रामाच्या बाणांच्या माऱ्यावर हल्ला केला.
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं वित्रासनं देवमहाचमूनाम्। व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं विद्रावयामास चमूं हरीणाम्
मग तो राक्षस, गुडघ्यांवर रक्त लागलेला, देवांच्या मोठ्या सैन्याला घाबरवणारा, आपल्या भयंकर गदेला फिरवत वानरांच्या सैन्याला पळवून लावू लागला.
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं रामः प्रचिक्षेप निशाचराय। समुद्गरं तेन जहार बाहुं स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद
नंतर रामाने वायूच्या अस्त्राचा वापर करून दुसरे एक शस्त्र निशाचरावर सोडले; त्याने त्याचा गदेसह एक हात छाटला, आणि तो एकहाताने भीषण गर्जना करू लागला.
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः समुद्गरो राघवबाणकृत्तः। पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये जघान तां वानरवाहिनीं च
त्याचा तो हात, जणू एखाद्या पर्वताच्या शिखरासारखा, गदेसह राघवाच्या बाणाने छाटला गेला आणि वानरांच्या सैन्यात पडून अनेक वानरांना ठार केले.
ते वानरा भग्नहतावशेषाः पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः। प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम्
जे वानर उरले होते, ते भग्न आणि जखमी अवस्थेत, निराश होऊन कडेला जाऊन उभे राहिले; त्यांचे शरीर चिरडले गेले होते आणि त्यांनी तो भयंकर नरराजा व राक्षसराजाचा संग्राम पाहिला.
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु- र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः। उत्पाटयामास करेण वृक्षं ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम्
कुम्भकर्णाचा हात दिव्य अस्त्राने छाटला गेला होता, जणू मोठ्या पर्वताचे शिखर तलवारीने कापले; त्याने हाताने एक झाड उपटले आणि रणांगणात नरराजावर धावून गेला.
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्। ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन
त्याने उचललेला तो हात, ज्यात ताडाचे झाड होते आणि जो नागाच्या फण्यासारखा दिसत होता, रामाने इंद्राच्या अस्त्राने, सोन्याने मढवलेल्या बाणाने छाटला.
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः। विचेष्टमानो निजघान वृक्षान् शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च
कुम्भकर्णाचा तो पर्वतासारखा मोठा हात छाटला गेला आणि जमिनीवर पडला; तो तडफडत झाडे, दगड, वानर आणि राक्षसांना फेकून देऊ लागला.
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः समापतन्तं सहसा नदन्तम्। द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य
छाटलेला हात असतानाही, तो अचानक गर्जना करत रामावर धावून आला; तेव्हा रामाने दोन तीक्ष्ण अर्धचंद्र बाण घेऊन युद्धात त्याचे दोन्ही पाय छाटले.
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च। लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां विनादयन्तौ विनिपेततुश्च
त्याचे ते दोन्ही पाय, मोठ्या आवाजात पडत, दिशांना, पर्वताच्या गुहांना, महासागराला, लंकेला आणि वानर-राक्षसांच्या सैन्याला हादरवत खाली कोसळले.
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्। दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन् राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे
हात आणि पाय छाटलेला, तोंड मोठे उघडलेले, जणू मृत्यूचे तोंडच, तो अचानक गर्जना करत रामावर झेपावला, जसा राहू आकाशात चंद्रावर धाव घेतो.
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः। सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि
रामाने तीक्ष्ण टोकाचे, सोन्याने मढवलेले बाण त्या राक्षसाच्या तोंडात भरले. तोंड पूर्णपणे भरल्यामुळे तो बोलू शकला नाही; मोठ्या कष्टाने तो कुरकुरला आणि मग बेशुद्ध पडला.
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्। अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं रामः शरं मारुततुल्यवेगम्
मग रामाने सूर्यकिरणासारखा, ब्रह्मदंड, काळ आणि मृत्यूसारखा, इंद्राचा, धारदार आणि उत्तम पिसांचा, वाऱ्यासारखा वेगवान असा एक बाण उचलला.
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्। महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं रामः प्रचिक्षेप निशाचराय
तो वज्रासारखा, सोन्याने झळकणारा, सूर्य आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, इंद्राच्या वज्रासारखा वेगवान असा बाण रामाने त्या राक्षसावर सोडला.
स सायको राघवबाहुचोदितो दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्। विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः
राघवाच्या भुजेतून सुटलेला तो बाण आपल्या तेजाने दहा दिशा उजळून टाकत होता; धुररहित अग्नीप्रमाणे दिसणारा, इंद्राच्या वज्रासारखा भयंकर वेग घेऊन तो पुढे गेला.
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्। चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः
त्या बाणाने मग पर्वतासारखे मोठे, सुंदर दात आणि हलणारी सुंदर कुंडले असलेले राक्षसाधिपतीचे डोके छाटले, जसे पूर्वी पुरंदराने वृत्रासुराचा वध केला होता.
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्। आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः
कुंभकर्णाचे कुंडलांनी सजलेले, विशाल डोके रात्री सूर्य उगवल्यावर आकाशात असलेल्या चंद्रासारखे चमकत होते.