आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले। स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः
त्याची सर्व शस्त्रं जमिनीवर विखुरली गेली, आणि त्या महाबलीला समजलं की आता तो निशस्त्र आहे.
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्। स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः। रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा
मग त्याने मुठी आणि हातांनी मोठा संहार केला. त्याचं अंग बाणांनी विद्ध झालं, रक्ताने माखलं, आणि डोंगरातून धारा वाहाव्यात तसं रक्त वाहू लागलं.
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः। वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति
तीव्र राग आणि रक्तस्रावामुळे बेशुद्ध होत, तो वानर, राक्षस आणि अस्वलांना खात खात इकडून तिकडे धावू लागला.
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः। चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः
मग भयंकर पराक्रमी कुम्भकर्णाने एक भीषण पर्वतशिखर उचलून, मृत्यूसारख्या ताकदीने रामाकडे फेकलं.
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः। चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम्
ते शिखर अजून रामापर्यंत पोहोचायच्या आत, रामाने धनुष्य चढवून सात सरळ बाणांनी ते पर्वतशिखर तुकडे तुकडे केलं.
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा। शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः
मग धर्मात्मा, भरतांचा अग्रज रामाने, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी ते मोठं शिखर फोडून टाकलं.
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया। द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत्
मेरूच्या शिखरासारखं तेजस्वी दिसणारं ते शिखर खाली पडताना दोनशे वानरांवर कोसळलं.
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून्
त्या वेळी धर्मात्मा लक्ष्मणाने, कुम्भकर्णाचा वध करण्यासाठी अनेक उपाय मनात आणत, रामाला सांगितलं.
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्। मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति
राजा, हा राक्षस वानर आणि राक्षस यातला फरक ओळखत नाही; रक्ताच्या वासाने वेडावून, तो आपले आणि शत्रूचे दोघांचेही खातो.
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः। यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः
सर्व वानरांचे श्रेष्ठ वीर सर्व बाजूंनी वर चढावेत आणि मुख्य सेनापती त्याच्या आजूबाजूला उभे राहावेत.
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः। प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान्
आज हा दुष्ट राक्षस मोठ्या ओझ्याने थकलेला आहे; तो पृथ्वीवर फिरताना इतर कोणत्याही वानराला मारू नये.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः। ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः
त्या बुद्धिमान राजपुत्राचे बोलणे ऐकून, बलवान वानर आनंदाने कुंभकर्णावर चढले.
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः। व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान्
कुंभकर्ण रागावला आणि वानरांनी वेढलेला असताना, जसा एखादा उन्मत्त हत्ती महावतांना झटकून टाकतो, तसा त्याने सर्वांना जोरात झटकले.
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्। समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे
त्यांना खाली फेकलेले पाहून, रामाला राक्षसावर राग आला; तो वेगाने उडी मारून आपल्या उत्तम धनुष्याला हात घातला.
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा। राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः। यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान्
रागाने डोळे लाल झालेले, निर्धाराने पेटलेले, राघव वेगाने राक्षसाकडे झेपावला आणि कुंभकर्णाच्या बळाने त्रस्त असलेल्या सर्व सेनापतींना उत्साह दिला.
स चापमादाय भुजंगकल्पं दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्। हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः
सर्पासारखे वळण असलेले, मजबूत प्रत्यंचा आणि सुवर्णाने मढवलेले धनुष्य घेत, उत्तम बाणांनी भरलेली तूणीर बांधून, रामाने वानरांना धीर दिला आणि पुढे झेपावला.
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः। लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः
त्या अत्यंत पराक्रमी वानरांनी वेढलेला, लक्ष्मणासह तो वीर राम पुढे सरसावला.
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्। शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः
त्याने महात्मा, मुकुटधारी, शत्रूंचा संहार करणारा, महाबली कुंभकर्ण, ज्याचे डोळे रक्ताने लाल झालेले आणि शरीर रक्ताने माखलेले आहे, त्याला पाहिले.
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्। मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम्
तो सर्वांवर तुटून पडत होता, जसा रागावलेला दिशांचा हत्ती, वानरांना शोधत, राक्षसांनी वेढलेला आणि संतप्त.
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्। स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम्
तो विंध्य किंवा मंदार पर्वतासारखा दिसत होता, सोन्याच्या कंकणांनी सजलेला, तोंडातून रक्त ओघळत होते जणू काही नव्याने उठलेला पावसाळी मेघ.
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते। मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम्
तो रक्ताने माखलेल्या ओठांना जीभेने चाटत होता, वानरांची फौज चिरडत होता, आणि काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा दिसत होता.
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्। विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः
राक्षसांचा श्रेष्ठ, जणू प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, त्याला पाहून पुरुषश्रेष्ठ रामाने आपले धनुष्य ताणले.
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः। अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम्
त्याच्या धनुष्याच्या आवाजाने संतप्त झालेला, तो राक्षसांचा प्रमुख त्या आवाजाला सहन करू न शकल्याने, राघवाकडे धावला.
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः। तमापतन्तं धरणीधराभ- मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम्
म्हणून, नागराजाच्या फण्यांसारखे हात असलेला, वाऱ्याने फुगलेल्या मेघासारखा आणि पर्वतासारखा भासणारा कुंभकर्ण युद्धात पुढे येत असताना, रामाने त्याला उद्देशून म्हटले.
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद- मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः। अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः
ये राक्षसाधिपती, निराश होऊ नकोस! मी धनुष्य हातात घेऊन तुझ्यासमोर उभा आहे. मला राक्षसवंशाचा संहार करणारा म्हणून ओळख—थोड्याच वेळात तू शुद्धी हरपशील.
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्। अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे
'हा राम आहे' हे ओळखून, त्याने भीषण हसला आणि संतप्त होऊन युद्धात वानरांवर तुटून पडला, त्यांना पांगवू लागला.
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्। प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम्
तो भीषण हसत होता, जणू काही मेघांचा गडगडाटच, आणि त्याच्या त्या हास्याने सर्व वनवासींच्या हृदयात धडकी भरली.
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्। नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च। न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः
महाशक्तिशाली कुम्भकर्णाने राघवाला म्हणाले, "मी विराध नाही, कबंध नाही, खराही नाही, वानरांचा राजा वाली नाही, मारीचही नाही; मी कुम्भकर्ण आहे, आलोय."
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्। अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया
हे बघ, माझ्या हातातील हे भयंकर आणि मोठे काळ्या लोखंडाचे गदा! याच्याच जोरावर मी पूर्वी देव आणि दैत्यांना हरवले होते.
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि। स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात्
माझ्या कान-नाक कापल्यामुळे मला 'कर्णनासाविनाशित' म्हणून कमी लेखू नकोस; कारण त्याने मला काहीच वेदना झालेल्या नाहीत.