यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया। राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम्
युद्धात तुझ्या शौर्य, बळ आणि उत्साहामुळे मी समाधान पावलो आहे. पण मला एकट्या रामालाच मारायचं आहे, कारण तो पडला की सगळंच संपेल.
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे। तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना
इथे मी रामाला मारल्यावर, जे इतर शूरवीर उरतील, त्यांच्याशी मी माझ्या प्रचंड बळावर लढेन.
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्। मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव
असं म्हणून त्या राक्षसाने कौतुक मिसळलेली वाक्यं बोलली. त्यावर सौमित्र, थोडं हसत, युद्धात अजूनही भयंकर शब्दांनी उत्तर दिलं.
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्। तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः
तू इंद्रासारख्या देवांनाही जिंकू शकतोस, हे खरंच आहे. आज तुझं पराक्रम मी प्रत्यक्ष पाहिलं, हे मी मान्य करतो.
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः। इति श्रुत्वा ह्यनादृत्य लक्ष्मणं स निशाचरः
इथे दशरथपुत्र राम डोंगरासारखा स्थिर उभा आहे. हे ऐकूनही त्या निशाचराने लक्ष्मणाला दुर्लक्ष केलं.
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः। राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम्
मग महाबली कुम्भकर्णाने सौमित्राला ओलांडून थेट रामाकडे धाव घेतली आणि पृथ्वी हादरवली.
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्। कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान्
तेव्हा दशरथपुत्र रामाने भयंकर अस्त्र वापरून तीक्ष्ण बाण कुम्भकर्णाच्या हृदयावर सोडले.
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः। अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः
रामाने घायाळ केलेल्या आणि धावत येणाऱ्या त्या रागावलेल्या कुम्भकर्णाच्या तोंडातून निखाऱ्यांसह ज्वाळा बाहेर पडल्या.
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः। अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे
रामाच्या अस्त्राने लागलेला तो भयंकर राक्षसांचा प्रमुख मोठ्याने डराव डराव करत, संतापून, रणांगणात वानरांना पळवू लागला.
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः। हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह
मोराच्या पिसांनी सजवलेले बाण त्याच्या छातीमध्ये खोलवर गेले, आणि त्याच्या हातातून गदा सुटून जमिनीवर पडली.
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले। स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः
त्याची सर्व शस्त्रं जमिनीवर विखुरली गेली, आणि त्या महाबलीला समजलं की आता तो निशस्त्र आहे.
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्। स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः। रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा
मग त्याने मुठी आणि हातांनी मोठा संहार केला. त्याचं अंग बाणांनी विद्ध झालं, रक्ताने माखलं, आणि डोंगरातून धारा वाहाव्यात तसं रक्त वाहू लागलं.
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः। वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति
तीव्र राग आणि रक्तस्रावामुळे बेशुद्ध होत, तो वानर, राक्षस आणि अस्वलांना खात खात इकडून तिकडे धावू लागला.
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः। चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः
मग भयंकर पराक्रमी कुम्भकर्णाने एक भीषण पर्वतशिखर उचलून, मृत्यूसारख्या ताकदीने रामाकडे फेकलं.
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः। चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम्
ते शिखर अजून रामापर्यंत पोहोचायच्या आत, रामाने धनुष्य चढवून सात सरळ बाणांनी ते पर्वतशिखर तुकडे तुकडे केलं.
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा। शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः
मग धर्मात्मा, भरतांचा अग्रज रामाने, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी ते मोठं शिखर फोडून टाकलं.
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया। द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत्
मेरूच्या शिखरासारखं तेजस्वी दिसणारं ते शिखर खाली पडताना दोनशे वानरांवर कोसळलं.
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून्
त्या वेळी धर्मात्मा लक्ष्मणाने, कुम्भकर्णाचा वध करण्यासाठी अनेक उपाय मनात आणत, रामाला सांगितलं.
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्। मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति
राजा, हा राक्षस वानर आणि राक्षस यातला फरक ओळखत नाही; रक्ताच्या वासाने वेडावून, तो आपले आणि शत्रूचे दोघांचेही खातो.
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः। यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः
सर्व वानरांचे श्रेष्ठ वीर सर्व बाजूंनी वर चढावेत आणि मुख्य सेनापती त्याच्या आजूबाजूला उभे राहावेत.
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः। प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान्
आज हा दुष्ट राक्षस मोठ्या ओझ्याने थकलेला आहे; तो पृथ्वीवर फिरताना इतर कोणत्याही वानराला मारू नये.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः। ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः
त्या बुद्धिमान राजपुत्राचे बोलणे ऐकून, बलवान वानर आनंदाने कुंभकर्णावर चढले.
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः। व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान्
कुंभकर्ण रागावला आणि वानरांनी वेढलेला असताना, जसा एखादा उन्मत्त हत्ती महावतांना झटकून टाकतो, तसा त्याने सर्वांना जोरात झटकले.
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्। समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे
त्यांना खाली फेकलेले पाहून, रामाला राक्षसावर राग आला; तो वेगाने उडी मारून आपल्या उत्तम धनुष्याला हात घातला.
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा। राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः। यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान्
रागाने डोळे लाल झालेले, निर्धाराने पेटलेले, राघव वेगाने राक्षसाकडे झेपावला आणि कुंभकर्णाच्या बळाने त्रस्त असलेल्या सर्व सेनापतींना उत्साह दिला.
स चापमादाय भुजंगकल्पं दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्। हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः
सर्पासारखे वळण असलेले, मजबूत प्रत्यंचा आणि सुवर्णाने मढवलेले धनुष्य घेत, उत्तम बाणांनी भरलेली तूणीर बांधून, रामाने वानरांना धीर दिला आणि पुढे झेपावला.
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः। लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः
त्या अत्यंत पराक्रमी वानरांनी वेढलेला, लक्ष्मणासह तो वीर राम पुढे सरसावला.
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्। शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः
त्याने महात्मा, मुकुटधारी, शत्रूंचा संहार करणारा, महाबली कुंभकर्ण, ज्याचे डोळे रक्ताने लाल झालेले आणि शरीर रक्ताने माखलेले आहे, त्याला पाहिले.
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्। मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम्
तो सर्वांवर तुटून पडत होता, जसा रागावलेला दिशांचा हत्ती, वानरांना शोधत, राक्षसांनी वेढलेला आणि संतप्त.
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्। स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम्
तो विंध्य किंवा मंदार पर्वतासारखा दिसत होता, सोन्याच्या कंकणांनी सजलेला, तोंडातून रक्त ओघळत होते जणू काही नव्याने उठलेला पावसाळी मेघ.