तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः। चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः
त्या वेळी सुमित्रेचा पुत्र, शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, रागाने युद्धासाठी सज्ज झाला.
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्। निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः
शूर लक्ष्मणाने कुम्भकर्णाच्या अंगात सात बाण घुसवले, मग आणखी बाण उचलून सोडले.
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः। ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः
त्या विशेष अस्त्रांनी त्रस्त झाल्यावर तो राक्षस प्रचंड रागावला, आणि मग सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा बलवान लक्ष्मणही संतापला.
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्। प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः
मग त्याचं शुद्ध सोन्याचं तेजस्वी कवच बाणांनी झाकलं गेलं, जसं वाऱ्याने संध्याकाळचे ढग झाकले जातात.
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः। आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान्
काजळासारख्या काळ्या बाणांनी आणि सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेला तो, जणू मेघांनी वेढलेला सूर्यच शोभून दिसत होता.
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्। सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः
मग तो भयंकर राक्षस, सुमित्रेचा आनंद वाढवणाऱ्या लक्ष्मणाला, ढगांच्या गडगडाटासारख्या आवाजात, तुच्छतेने बोलू लागला.
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे। युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया
माझा पराभव युद्धात करणे मृत्यूलाही कठीण आहे; तू निर्भयपणे माझ्याशी लढून आपली शौर्य दाखवली आहेस.
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे। तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः
या रणभूमीत शस्त्र घेऊन उभा असलेला, जणू मृत्यूसारखा, तो समोर उभा राहिला तरी पूजनीय असतो; मग जो प्रत्यक्ष युद्ध देतो, तो तर किती अधिक मानाचा.
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः। नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन
एरावतावर बसलेला आणि सर्व देवांनी वेढलेला इंद्रसुद्धा कधीच माझ्याशी युद्धात थांबलेला नाही.
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः। तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम्
आज, सौमित्रा, तुझ्या पराक्रमामुळे मी तृप्त झालो आहे, जरी तू तरुण आहेस; आता मी राघवाची परवानगी घेऊन निघायचं ठरवलं आहे.
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया। राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम्
युद्धात तुझ्या शौर्य, बळ आणि उत्साहामुळे मी समाधान पावलो आहे. पण मला एकट्या रामालाच मारायचं आहे, कारण तो पडला की सगळंच संपेल.
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे। तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना
इथे मी रामाला मारल्यावर, जे इतर शूरवीर उरतील, त्यांच्याशी मी माझ्या प्रचंड बळावर लढेन.
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्। मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव
असं म्हणून त्या राक्षसाने कौतुक मिसळलेली वाक्यं बोलली. त्यावर सौमित्र, थोडं हसत, युद्धात अजूनही भयंकर शब्दांनी उत्तर दिलं.
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्। तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः
तू इंद्रासारख्या देवांनाही जिंकू शकतोस, हे खरंच आहे. आज तुझं पराक्रम मी प्रत्यक्ष पाहिलं, हे मी मान्य करतो.
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः। इति श्रुत्वा ह्यनादृत्य लक्ष्मणं स निशाचरः
इथे दशरथपुत्र राम डोंगरासारखा स्थिर उभा आहे. हे ऐकूनही त्या निशाचराने लक्ष्मणाला दुर्लक्ष केलं.
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः। राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम्
मग महाबली कुम्भकर्णाने सौमित्राला ओलांडून थेट रामाकडे धाव घेतली आणि पृथ्वी हादरवली.
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्। कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान्
तेव्हा दशरथपुत्र रामाने भयंकर अस्त्र वापरून तीक्ष्ण बाण कुम्भकर्णाच्या हृदयावर सोडले.
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः। अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः
रामाने घायाळ केलेल्या आणि धावत येणाऱ्या त्या रागावलेल्या कुम्भकर्णाच्या तोंडातून निखाऱ्यांसह ज्वाळा बाहेर पडल्या.
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः। अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे
रामाच्या अस्त्राने लागलेला तो भयंकर राक्षसांचा प्रमुख मोठ्याने डराव डराव करत, संतापून, रणांगणात वानरांना पळवू लागला.
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः। हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह
मोराच्या पिसांनी सजवलेले बाण त्याच्या छातीमध्ये खोलवर गेले, आणि त्याच्या हातातून गदा सुटून जमिनीवर पडली.
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले। स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः
त्याची सर्व शस्त्रं जमिनीवर विखुरली गेली, आणि त्या महाबलीला समजलं की आता तो निशस्त्र आहे.
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्। स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः। रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा
मग त्याने मुठी आणि हातांनी मोठा संहार केला. त्याचं अंग बाणांनी विद्ध झालं, रक्ताने माखलं, आणि डोंगरातून धारा वाहाव्यात तसं रक्त वाहू लागलं.
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः। वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति
तीव्र राग आणि रक्तस्रावामुळे बेशुद्ध होत, तो वानर, राक्षस आणि अस्वलांना खात खात इकडून तिकडे धावू लागला.
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः। चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः
मग भयंकर पराक्रमी कुम्भकर्णाने एक भीषण पर्वतशिखर उचलून, मृत्यूसारख्या ताकदीने रामाकडे फेकलं.
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः। चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम्
ते शिखर अजून रामापर्यंत पोहोचायच्या आत, रामाने धनुष्य चढवून सात सरळ बाणांनी ते पर्वतशिखर तुकडे तुकडे केलं.
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा। शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः
मग धर्मात्मा, भरतांचा अग्रज रामाने, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी ते मोठं शिखर फोडून टाकलं.
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया। द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत्
मेरूच्या शिखरासारखं तेजस्वी दिसणारं ते शिखर खाली पडताना दोनशे वानरांवर कोसळलं.
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून्
त्या वेळी धर्मात्मा लक्ष्मणाने, कुम्भकर्णाचा वध करण्यासाठी अनेक उपाय मनात आणत, रामाला सांगितलं.
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्। मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति
राजा, हा राक्षस वानर आणि राक्षस यातला फरक ओळखत नाही; रक्ताच्या वासाने वेडावून, तो आपले आणि शत्रूचे दोघांचेही खातो.
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः। यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः
सर्व वानरांचे श्रेष्ठ वीर सर्व बाजूंनी वर चढावेत आणि मुख्य सेनापती त्याच्या आजूबाजूला उभे राहावेत.