शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः। युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः
रक्ताने माखलेला, मोठ्या देहाचा, भीषण दिसणारा तो राक्षस पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाला.
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः। नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः
रावणाचा भाऊ, रागाने रक्त सांडत, संध्याकाळच्या छटेने रंगलेल्या काळ्या मेघासारखा शोभत होता.
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः। अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो घोरं तदा मुद्गरमाससाद
तो निघून गेला, तेव्हा देवांचा शत्रू प्रचंड रागाने पुन्हा युद्धासाठी धावला. 'माझ्याकडे शस्त्र नाही,' असं मनात ठरवून, त्या रौद्र राक्षसाने मोठं गदा उचललं.
ततः स पुर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः
मग तो प्रचंड बलवान कुम्भकर्ण अचानक नगरातून बाहेर पडला आणि रणात वानरांच्या भयंकर सैन्याला जणू प्रलयाच्या आगीसारखा गिळू लागला.
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा- न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः। यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान्
भूक लागलेला, रक्त आणि मांसाची लालसा असलेला कुम्भकर्ण त्या भयंकर वानर सैन्यात घुसला आणि मोहाने युद्धात राक्षस, वानर, पिशाच्च आणि अस्वले गिळू लागला. जसा काळ प्रलयाच्या वेळी सगळ्यांना गिळतो, तसा त्याने मुख्य वानरांनाही खाल्ले.
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः। समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे
रागाने तो एक, दोन, तीन किंवा अनेक वानर आणि राक्षस एकाच हातात पकडून पटकन तोंडात टाकू लागला.
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः। वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान्
महाकाय कुम्भकर्ण पर्वतांच्या शिखरांनी मारला जात असतानाही, त्याच्या शरीरातून चरबी आणि रक्त वाहत होतं, तरीही तो वानरांना गिळतच राहिला.
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्। कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति
जे वानर गिळले जात होते, तेव्हा ते सर्व रामाकडे धावले. पण कुम्भकर्ण प्रचंड रागाने वानरांना खात इधर-उधर धावत होता.
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च। सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति
तो आपल्या हातांनी सातशे, आठशे, वीस, तीस आणि असे कित्येक वानर पकडून खात धावत होता.
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः। ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः
त्याच्या अंगावर चरबी, मज्जा आणि रक्त लिंपलेलं होतं, कानांना आतड्यांच्या माळा अडकलेल्या होत्या, तीक्ष्ण दातांनी तो भयंकर भाले फेकत होता, जणू प्रलयकाळातील काळच उग्र झाला आहे.
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः। चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः
त्या वेळी सुमित्रेचा पुत्र, शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, रागाने युद्धासाठी सज्ज झाला.
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्। निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः
शूर लक्ष्मणाने कुम्भकर्णाच्या अंगात सात बाण घुसवले, मग आणखी बाण उचलून सोडले.
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः। ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः
त्या विशेष अस्त्रांनी त्रस्त झाल्यावर तो राक्षस प्रचंड रागावला, आणि मग सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा बलवान लक्ष्मणही संतापला.
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्। प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः
मग त्याचं शुद्ध सोन्याचं तेजस्वी कवच बाणांनी झाकलं गेलं, जसं वाऱ्याने संध्याकाळचे ढग झाकले जातात.
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः। आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान्
काजळासारख्या काळ्या बाणांनी आणि सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेला तो, जणू मेघांनी वेढलेला सूर्यच शोभून दिसत होता.
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्। सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः
मग तो भयंकर राक्षस, सुमित्रेचा आनंद वाढवणाऱ्या लक्ष्मणाला, ढगांच्या गडगडाटासारख्या आवाजात, तुच्छतेने बोलू लागला.
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे। युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया
माझा पराभव युद्धात करणे मृत्यूलाही कठीण आहे; तू निर्भयपणे माझ्याशी लढून आपली शौर्य दाखवली आहेस.
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे। तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः
या रणभूमीत शस्त्र घेऊन उभा असलेला, जणू मृत्यूसारखा, तो समोर उभा राहिला तरी पूजनीय असतो; मग जो प्रत्यक्ष युद्ध देतो, तो तर किती अधिक मानाचा.
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः। नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन
एरावतावर बसलेला आणि सर्व देवांनी वेढलेला इंद्रसुद्धा कधीच माझ्याशी युद्धात थांबलेला नाही.
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः। तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम्
आज, सौमित्रा, तुझ्या पराक्रमामुळे मी तृप्त झालो आहे, जरी तू तरुण आहेस; आता मी राघवाची परवानगी घेऊन निघायचं ठरवलं आहे.
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया। राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम्
युद्धात तुझ्या शौर्य, बळ आणि उत्साहामुळे मी समाधान पावलो आहे. पण मला एकट्या रामालाच मारायचं आहे, कारण तो पडला की सगळंच संपेल.
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे। तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना
इथे मी रामाला मारल्यावर, जे इतर शूरवीर उरतील, त्यांच्याशी मी माझ्या प्रचंड बळावर लढेन.
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्। मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव
असं म्हणून त्या राक्षसाने कौतुक मिसळलेली वाक्यं बोलली. त्यावर सौमित्र, थोडं हसत, युद्धात अजूनही भयंकर शब्दांनी उत्तर दिलं.
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्। तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः
तू इंद्रासारख्या देवांनाही जिंकू शकतोस, हे खरंच आहे. आज तुझं पराक्रम मी प्रत्यक्ष पाहिलं, हे मी मान्य करतो.
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः। इति श्रुत्वा ह्यनादृत्य लक्ष्मणं स निशाचरः
इथे दशरथपुत्र राम डोंगरासारखा स्थिर उभा आहे. हे ऐकूनही त्या निशाचराने लक्ष्मणाला दुर्लक्ष केलं.
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः। राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम्
मग महाबली कुम्भकर्णाने सौमित्राला ओलांडून थेट रामाकडे धाव घेतली आणि पृथ्वी हादरवली.
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्। कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान्
तेव्हा दशरथपुत्र रामाने भयंकर अस्त्र वापरून तीक्ष्ण बाण कुम्भकर्णाच्या हृदयावर सोडले.
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः। अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः
रामाने घायाळ केलेल्या आणि धावत येणाऱ्या त्या रागावलेल्या कुम्भकर्णाच्या तोंडातून निखाऱ्यांसह ज्वाळा बाहेर पडल्या.
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः। अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे
रामाच्या अस्त्राने लागलेला तो भयंकर राक्षसांचा प्रमुख मोठ्याने डराव डराव करत, संतापून, रणांगणात वानरांना पळवू लागला.
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः। हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह
मोराच्या पिसांनी सजवलेले बाण त्याच्या छातीमध्ये खोलवर गेले, आणि त्याच्या हातातून गदा सुटून जमिनीवर पडली.