ततस्तमादाय जगाम वीरः संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः। शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम्
मग तो वीर राक्षसराज रणभूमीत स्तुती होत सुग्रीवाला घेऊन गेला; वानरराज पकडल्यामुळे आश्चर्यचकित झालेल्या देवांनी केलेला गजर तो ऐकत होता.
ततस्तमादाय तदा स मेने हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः। अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात् सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः
मग सुग्रीवाला पकडून, इंद्रासारख्या सामर्थ्यवान कुंभकर्णाने विचार केला – 'या वानरराजाचा वध केला तर, रामासकट हे सगळं सैन्य नष्ट होईल.'
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः। कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम्
कुंभकर्णाने सुग्रीवाला पकडल्यामुळे, आणि वानरांची फौज इकडे तिकडे पळताना पाहून, वानर घाबरले.
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः। एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत्
मंद बुद्धीचा वायुपुत्र मारुती विचार करू लागला – 'सुग्रीव असं पकडला गेला आहे, आता मी काय करावं?'
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्। भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम्
माझ्या हातून जे योग्य आहे, ते मी नक्कीच करीन; पर्वतासारखा आकार घेऊन मी त्या राक्षसाचा नाश करीन.
मया हते संयति कुम्भकर्णे महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे। विमोचिते वानरपार्थिवे च भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः
मी युद्धात बलवान कुम्भकर्णाचा पराभव केला, त्याचा देह मुठीने फोडला आणि वानरराजाला सोडवले, तर सर्व वानर आनंदी होतील.
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः। गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः
किंवा हा वानर स्वतःच सुटू शकेल, जर त्याला देव, असुर किंवा सर्प यांनी पकडले असेल.
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः। शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे
माझ्या मते, वानरांचा राजा अजूनही शुद्धीवर आलेला नाही, कारण युद्धात कुम्भकर्णाच्या पर्वतासारख्या प्रहाराने तो बधिर झाला आहे.
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे। आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति
थोड्याच वेळात या मोठ्या युद्धात सुग्रीव शुद्धीवर येईल आणि स्वतःसाठी व वानरांसाठी जे योग्य असेल ते करील.
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः। अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः
पण जर मी या महात्मा सुग्रीवाला सोडवले, तर त्याला यात दुःख वाटेल आणि त्याची कीर्ती कायमची कमी होईल.
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु। भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम्
म्हणून मी थोडा वेळ थांबून सुटलेल्या वीराचा पराक्रम पाहीन; तोपर्यंत मी विखुरलेल्या वानर सैन्याला धीर देईन.
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः। भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम्
अशा विचारांनी हनुमान, वायुपुत्र, पुन्हा एकदा वानरांच्या मोठ्या सैन्याला सावरू लागला.
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्। विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः
मग कुम्भकर्णाने धडपडणाऱ्या त्या मोठ्या वानराला उचलून लंका गाठली; राजवाडे, महाल आणि प्रवेशद्वारांवरून त्याच्यावर सुंदर फुलांचा वर्षाव होत होता.
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः। राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः
लाज आणि सुवासिक चूर्णांच्या हलक्या वर्षावाने, तसेच राजमार्गाच्या गारव्यामुळे, तो महाबली हळूहळू शुद्धीवर आला.
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद् बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः। अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा
मग त्या बलाढ्याच्या हातात असताना, मोठ्या कष्टाने शुद्धीवर आलेला सुग्रीव, राजमार्गाकडे पाहत पुन्हा पुन्हा विचार करू लागला.
एवं गृहीतेन कथं नु नाम शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य। तथा करिष्यामि यथा हरीणां भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम्
अशा प्रकारे पकडला गेल्यावर, मी आज काय करू शकतो? तरीही मी असे काही करीन की वानरांना जे हवे आणि जे हिताचे आहे ते साध्य होईल.
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः। खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ
मग वानरांचा राजा, देवांचा शत्रू, अचानक हातांनी जवळ जाऊन, तीक्ष्ण दातांनी त्याची कानं, फंगांनी नाक चावली आणि पायांनी कडे फाडले.
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च। रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ
त्यामुळे कुम्भकर्णाचे कान व नाक फाडले गेले, दात व नखांनी जखमी झाला, रागाने भरलेला, रक्ताने माखलेला तो सुग्रीवाला पकडून जमिनीवर आपटू लागला.
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः। जगाम खं कन्दुकवज्जवेन पुनश्च रामेण समाजगाम
त्या प्रचंड बलवान शत्रूने जमिनीवर चिरडलेला तो, जणू चेंडूसारखा झेपावत आकाशात गेला आणि पुन्हा रामाजवळ परतला.
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः। रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव
कान व नाक नसलेला, रक्ताने भिजलेला तो बलाढ्य कुम्भकर्ण, जणू प्रवाही धारेने ओथंबलेला पर्वतच शोभत होता.
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः। युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः
रक्ताने माखलेला, मोठ्या देहाचा, भीषण दिसणारा तो राक्षस पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाला.
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः। नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः
रावणाचा भाऊ, रागाने रक्त सांडत, संध्याकाळच्या छटेने रंगलेल्या काळ्या मेघासारखा शोभत होता.
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः। अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो घोरं तदा मुद्गरमाससाद
तो निघून गेला, तेव्हा देवांचा शत्रू प्रचंड रागाने पुन्हा युद्धासाठी धावला. 'माझ्याकडे शस्त्र नाही,' असं मनात ठरवून, त्या रौद्र राक्षसाने मोठं गदा उचललं.
ततः स पुर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः
मग तो प्रचंड बलवान कुम्भकर्ण अचानक नगरातून बाहेर पडला आणि रणात वानरांच्या भयंकर सैन्याला जणू प्रलयाच्या आगीसारखा गिळू लागला.
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा- न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः। यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान्
भूक लागलेला, रक्त आणि मांसाची लालसा असलेला कुम्भकर्ण त्या भयंकर वानर सैन्यात घुसला आणि मोहाने युद्धात राक्षस, वानर, पिशाच्च आणि अस्वले गिळू लागला. जसा काळ प्रलयाच्या वेळी सगळ्यांना गिळतो, तसा त्याने मुख्य वानरांनाही खाल्ले.
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः। समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे
रागाने तो एक, दोन, तीन किंवा अनेक वानर आणि राक्षस एकाच हातात पकडून पटकन तोंडात टाकू लागला.
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः। वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान्
महाकाय कुम्भकर्ण पर्वतांच्या शिखरांनी मारला जात असतानाही, त्याच्या शरीरातून चरबी आणि रक्त वाहत होतं, तरीही तो वानरांना गिळतच राहिला.
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्। कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति
जे वानर गिळले जात होते, तेव्हा ते सर्व रामाकडे धावले. पण कुम्भकर्ण प्रचंड रागाने वानरांना खात इधर-उधर धावत होता.
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च। सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति
तो आपल्या हातांनी सातशे, आठशे, वीस, तीस आणि असे कित्येक वानर पकडून खात धावत होता.
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः। ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः
त्याच्या अंगावर चरबी, मज्जा आणि रक्त लिंपलेलं होतं, कानांना आतड्यांच्या माळा अडकलेल्या होत्या, तीक्ष्ण दातांनी तो भयंकर भाले फेकत होता, जणू प्रलयकाळातील काळच उग्र झाला आहे.