स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच। तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं शैलेन वज्राशनिसंनिभेन
कुंभकर्णाची वाणी ऐकून, त्याने डोंगर फिरवून जोरात फेकला आणि त्या वज्रासारख्या डोंगराने कुंभकर्णाच्या छातीवर प्रहार केला.
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले। ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः
तो डोंगरशिखर त्याच्या मोठ्या हातांमध्ये तुटून पडला; मग वानर घाबरून ओरडले आणि राक्षस आनंदाने गजर करू लागले.
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्। व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय
डोंगरशिखराचा प्रहार झाल्यावर तो रागावला, मोठ्याने गर्जला आणि संतापाने तोंड उघडले; विजेसारखा चमकणारा भाला फिरवून त्याने वानरराजाचा वध करण्यासाठी फेकला.
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्। क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य
कुंभकर्णाच्या हाताने फेकलेला, सोन्याच्या दांडीचा तीक्ष्ण भाला, मारुतीने पटकन उडी मारून दोन्ही हातांनी पकडला आणि जोरात मोडून टाकला.
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्। बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः
हजार भाराचा तो मोठा लोखंडी भाला, मारुतीने गुडघ्यावर ठेवून तुटला आणि तो आनंदित झाला.
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी। हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे
मारुतीने भाला मोडल्याचे पाहून वानरांची फौज आनंदली, वारंवार गर्जना केली आणि सर्वत्र पळू लागली.
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्। सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः। मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम्
मग राक्षस घाबरला आणि मागे फिरला; आनंदलेल्या वनवासींनी सिंहगर्जना केली, आणि भाला असं तुटल्यावर मारुतीचं पूजन केलं.
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा। उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन
भाला असं तुटलेला पाहून, मोठ्या मनाचा राक्षसांचा राजा रागावला; त्याने लंकेच्या पर्वतावरून एक शिखर उपटून, जवळ आलेल्या सुग्रीवावर फेकून प्रहार केला.
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्। जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः
अद्भुत आणि भयंकर सामर्थ्याचा कुंभकर्ण रणभूमीत वानरराजावर चालून गेला; त्याने सुग्रीवाला घट्ट पकडून, जसा प्रचंड वारा मेघाला उचलून नेतो तसा त्याला उचलून नेला.
स तं महामेघनिकाशरूप- मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः। रराज मेरुप्रतिमानरूपो मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः
महामेघासारखा काळा दिसणारा कुंभकर्ण रणात सुग्रीवाला उचलून गेला; त्याचा देह मेरू पर्वतासारखा भासत होता, आणि त्याचं भयंकर शिखर उंच उठलेलं होतं.
ततस्तमादाय जगाम वीरः संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः। शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम्
मग तो वीर राक्षसराज रणभूमीत स्तुती होत सुग्रीवाला घेऊन गेला; वानरराज पकडल्यामुळे आश्चर्यचकित झालेल्या देवांनी केलेला गजर तो ऐकत होता.
ततस्तमादाय तदा स मेने हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः। अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात् सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः
मग सुग्रीवाला पकडून, इंद्रासारख्या सामर्थ्यवान कुंभकर्णाने विचार केला – 'या वानरराजाचा वध केला तर, रामासकट हे सगळं सैन्य नष्ट होईल.'
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः। कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम्
कुंभकर्णाने सुग्रीवाला पकडल्यामुळे, आणि वानरांची फौज इकडे तिकडे पळताना पाहून, वानर घाबरले.
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः। एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत्
मंद बुद्धीचा वायुपुत्र मारुती विचार करू लागला – 'सुग्रीव असं पकडला गेला आहे, आता मी काय करावं?'
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्। भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम्
माझ्या हातून जे योग्य आहे, ते मी नक्कीच करीन; पर्वतासारखा आकार घेऊन मी त्या राक्षसाचा नाश करीन.
मया हते संयति कुम्भकर्णे महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे। विमोचिते वानरपार्थिवे च भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः
मी युद्धात बलवान कुम्भकर्णाचा पराभव केला, त्याचा देह मुठीने फोडला आणि वानरराजाला सोडवले, तर सर्व वानर आनंदी होतील.
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः। गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः
किंवा हा वानर स्वतःच सुटू शकेल, जर त्याला देव, असुर किंवा सर्प यांनी पकडले असेल.
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः। शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे
माझ्या मते, वानरांचा राजा अजूनही शुद्धीवर आलेला नाही, कारण युद्धात कुम्भकर्णाच्या पर्वतासारख्या प्रहाराने तो बधिर झाला आहे.
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे। आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति
थोड्याच वेळात या मोठ्या युद्धात सुग्रीव शुद्धीवर येईल आणि स्वतःसाठी व वानरांसाठी जे योग्य असेल ते करील.
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः। अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः
पण जर मी या महात्मा सुग्रीवाला सोडवले, तर त्याला यात दुःख वाटेल आणि त्याची कीर्ती कायमची कमी होईल.
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु। भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम्
म्हणून मी थोडा वेळ थांबून सुटलेल्या वीराचा पराक्रम पाहीन; तोपर्यंत मी विखुरलेल्या वानर सैन्याला धीर देईन.
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः। भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम्
अशा विचारांनी हनुमान, वायुपुत्र, पुन्हा एकदा वानरांच्या मोठ्या सैन्याला सावरू लागला.
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्। विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः
मग कुम्भकर्णाने धडपडणाऱ्या त्या मोठ्या वानराला उचलून लंका गाठली; राजवाडे, महाल आणि प्रवेशद्वारांवरून त्याच्यावर सुंदर फुलांचा वर्षाव होत होता.
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः। राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः
लाज आणि सुवासिक चूर्णांच्या हलक्या वर्षावाने, तसेच राजमार्गाच्या गारव्यामुळे, तो महाबली हळूहळू शुद्धीवर आला.
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद् बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः। अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा
मग त्या बलाढ्याच्या हातात असताना, मोठ्या कष्टाने शुद्धीवर आलेला सुग्रीव, राजमार्गाकडे पाहत पुन्हा पुन्हा विचार करू लागला.
एवं गृहीतेन कथं नु नाम शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य। तथा करिष्यामि यथा हरीणां भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम्
अशा प्रकारे पकडला गेल्यावर, मी आज काय करू शकतो? तरीही मी असे काही करीन की वानरांना जे हवे आणि जे हिताचे आहे ते साध्य होईल.
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः। खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ
मग वानरांचा राजा, देवांचा शत्रू, अचानक हातांनी जवळ जाऊन, तीक्ष्ण दातांनी त्याची कानं, फंगांनी नाक चावली आणि पायांनी कडे फाडले.
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च। रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ
त्यामुळे कुम्भकर्णाचे कान व नाक फाडले गेले, दात व नखांनी जखमी झाला, रागाने भरलेला, रक्ताने माखलेला तो सुग्रीवाला पकडून जमिनीवर आपटू लागला.
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः। जगाम खं कन्दुकवज्जवेन पुनश्च रामेण समाजगाम
त्या प्रचंड बलवान शत्रूने जमिनीवर चिरडलेला तो, जणू चेंडूसारखा झेपावत आकाशात गेला आणि पुन्हा रामाजवळ परतला.
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः। रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव
कान व नाक नसलेला, रक्ताने भिजलेला तो बलाढ्य कुम्भकर्ण, जणू प्रवाही धारेने ओथंबलेला पर्वतच शोभत होता.